Trang chính » Alice Munro và Thể Loại Truyện Ngắn, Bàn Tròn: Văn Học Nghệ Thuật, Chuyên Đề Email bài này

BÀN TRÒN: Nguyễn Đức Tùng trả lời

 

 

 

Câu hỏi 1- phần 1 của câu trả lời:

Giải Nobel văn chương năm 2013 dành cho nhà văn viết truyện ngắn Alice Munro là một bất ngờ lớn. Vì sao?

Vì truyện ngắn không được đọc nhiều như truyện dài.

Nếu bạn tới tiệm sách ở Canada hay Mỹ, sẽ thấy tiểu thuyết là đông đảo nhất, chiếm vị trí đẹp, kế đó là hồi ký, khi bạn hỏi một tập truyện ngắn, người bán hàng sẽ ngơ ngác một lúc. Tôi có kinh nghiệm này, phải tự mình đi xáo tung để tìm một tập truyện mà tôi biết chắc họ có, theo computer. Người ta than vãn về thơ, nhưng thơ may mắn hơn, nàng ta có một góc nhỏ khiêm tốn, nhưng yên tĩnh, hợp với đức tính càng kín đáo càng tốt. Tình hình truyện ngắn trong vòng hai mươi năm qua sao đến nông nỗi? Hỏi thăm một người bạn là chủ hiệu sách cũ, anh trả lời: chúng không bán được.

Trước hết là vì truyện ngắn.

Sau nữa là vì công chúng.

Ngày nay người ta đọc truyện dài nhiều hơn truyện ngắn. Điều lạ lùng, mọi người đều bận rộn, lẽ ra càng ngày càng thích ngắn, đúng không? Không phải. Theo tôi mặc dù độ dài của nó, tiểu thuyết vẫn cung cấp cho người đọc phương tiện giải trí, vì dễ hiểu, trong khi truyện ngắn tuy… ngắn thật nhưng tách rời khuynh hướng cổ điển, trở nên khó hiểu. Truyện ngắn ngày nay gần với nghệ thuật đương đại hơn truyện dài, gần với thơ, nghĩa là xa đại chúng.

Nếu dựa vào truyện ngắn của Alice Munro, cùng với kinh nghiệm riêng của tôi khi đọc Raymond Carver, Lydia Davis, Lorrie Moore, đây là mấy đặc điểm của truyện ngắn đương đại. Cấu trúc rời rạc, như đứt gãy. Một truyện ngắn cổ điển thường có phần mở đầu và kết thúc, xảy ra trong khung cảnh rõ ràng, sự mô tả càng tỉ mỉ càng tốt, kết thúc bao giờ cũng cho ta tiếng thở phào nhẹ nhõm hay thở dài ai oán, tức là kết luận. Truyện ngắn đương đại có kết thúc nhưng không có kết luận. Vai trò của nhân vật trong truyện ngắn hiện nay cũng quan trọng như trong truyện cổ điển, nhưng cùng lúc chịu thay đổi về hai phía: trong khi nhân vật ngày càng nổi bật lên trên nền hậu trường, thì anh ta hay chị ta lại ngày càng mất quyền chủ động đối với số phận của mình. Cốt truyện của Munro thường ít có những diễn biến bất ngờ, nhưng bù lại thường có cấu trúc đối lập, ví dụ giữa người nam và người nữ, nông thôn và thành thị, một người phụ nữ mạnh mẽ và một người yếu đuối. Truyện ngắn đương đại ngày càng có tính riêng tư, cá nhân, gần như đánh mất hoàn toàn hay phần nào tính điển hình vốn là đặc trưng của văn học.Truyện của Munro sử dụng lối dịch chuyển thời gian giữa hiện tại và quá khứ. Trong những truyện viết về tuổi thơ và tuổi mới lớn của bà, tuy thoạt nhìn rất giống các hồi ký, tự truyện, hay giống các tản văn hoài niệm, nhưng thật ra người viết vẫn đứng trên mảnh đất hiện đại, để cho các sự kiện trong quá khứ tái diễn lại như thể đó là một phần của hiện thực.

Munro từng nói đại ý rằng: "Tôi có thể bắt đầu đọc một truyện từ bất kỳ trang nào, từ đầu đến cuối, từ cuối đọc ngược lại đầu, từ một nơi nào ở giữa rồi đi xuôi hay đi ngược. Như vậy rõ ràng tôi không đọc một truyện, đi theo nó như đi theo một con đường để tới một nơi nào đó, với những quang cảnh và ngã rẽ định sẵn. Tôi bước vào một truyện ngắn, đi lui đi tới, ngồi xuống đây ngồi xuống kia hay đứng đó một lúc. Truyện ngắn giống một ngôi nhà."

(Contemporary Canadian Stories, John Mercalf).

Điểm quan trọng bậc nhất trong truyện ngắn Munro và nhiều nhà văn đương đại khác, theo tôi, là không có những giây phút chớp sáng, có tính mặc khải, tiên tri, không làm xoay chuyển hoàn toàn sự vật như trong truyện cổ điển. Đọc xong một truyện hiện nay người đọc không phải bao giờ cũng có cảm giác thoả mãn: họ tìm thấy ở đó nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời.

Chính vì thế mà truyện đương đại mang màu sắc ảm đạm như nhiều người chỉ trích.

Và không phải truyện nào của Munro tôi cũng thích. Trong số những truyện đã đọc, tôi chỉ thích một nửa. Nhưng những truyện tôi yêu thích gây ra ám ảnh lâu dài. Tại sao? Nếu cần dùng một mô tả ngắn về nghệ thuật của Munro, tôi có thể nói một chữ: bí mật.

Truyện của Munro gồm nhiều chi tiết, cách kể nhẩn nha, có khi dài dòng, với rất các đoạn chiếu sáng, giải thích. Đó là nghệ thuật cao cường, tinh tế. Tuy vậy lại tập trung về một số địa phương, một số nhân vật nhỏ bé. Cuộc đời của họ hiện ra như những tấm gương để ta nhìn lại, soi chiếu tâm hồn mình. Truyện ngắn là một tách trà phải được pha đúng dịp, uống đúng lúc, chậm rãi mà tập trung, nhẩn nha mà chiêm nghiệm.

Khi đọc bất cứ tác phẩm nào, người đọc phải dọn mình, tự chuyển đổi, điều chỉnh như chuẩn bị ngồi trên toa tàu khi mới chạy, sau một đoạn đường mới ngồi…đúng cách. Văn xuôi đương đại là chuyến tàu siêu tốc, vì vậy người đọc cần nhiều thời gian hơn, hoặc nhiều cố gắng hơn, cho điều chỉnh này. Do tính nghệ thuật cao, sự phiến diện và những bí ẩn riêng của nó, do ngôn ngữ có nhiều tính thơ, truyện ngắn của Munro, Gallant, Davis, Moore và nhiều người khác đòi hỏi người đọc cố gắng nhiều hơn để điều chỉnh.

Như thế thì tính chất địa phương trong Munro, tính chất kỳ lạ, kỳ dị trong nhiều truyện ngắn, tôi muốn nói là những truyện hay nhất của bà, tính chất riêng tư và cá nhân, bóng tối đầy bí ẩn của chúng, trong khi vừa là sự thử thách đối với quá trình điều chỉnh mà tôi vừa đề cập, vừa có lực hấp dẫn đối với những độc giả chuyên chú.

Tôi nghĩ truyện ngắn đương thời đòi hỏi tài năng, sự làm việc cực nhọc nhiều hơn từ phía nhà văn, đòi hỏi sự chuyên chú nhiều hơn từ phía người đọc.

Trong thực tế, tình hình hiện nay diễn ra ngược lại: đa số nhà văn chúng ta viết ẩu, hay không ẩu thì vừa viết vừa sợ, còn người đọc thì ngơ ngơ ngác ngác như những hành khách vừa đổ xuống từ máy bay trong một buổi chiều có tin không tặc.

Nguyễn Đức Tùng

(còn tiếp phần 2: các thí dụ)

bài đã đăng của Nguyễn Đức Tùng


1 bình luận »

  • black raccoon viết:

    Trước đây, để trả lời câu hỏi của Duyên Anh: “Theo kinh nghiệm của ông/ bà thì truyện ngắn có khác và giống nhau với truyện dài như thế nào?”, nhà văn Bình Nguyên Lộc cho rằng truyện dài là truyện dài, truyện ngắn là truyện ngắn. Trong khi đó, nhà văn Nguyễn Mạnh Côn thì có ý kiến rằng cũng có khi truyện dài như gồm nhiều truyện ngắn như Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần; hoặc giả, tôi(NMC) cũng có thể trích ra một phần truyện dài của Hemingway làm thành một truyện ngắn được. Nhà văn Hoàng Hải Thủy có vẻ đồng ý với BNL, ông ví von rất dí dỏm: “truyện dài là tình yêu, truyện ngắn giống như nụ hôn trong tình yêu; hay truyện dài là bài múa kiếm, truyện ngắn là một chiêu tuyệt kỹ trong bài kiếm thuật đó.”

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch