Trang chính » Alice Munro và Thể Loại Truyện Ngắn, Bàn Tròn: Văn Học Nghệ Thuật, Chuyên Đề Email bài này

Bàn Tròn- Thu Phong

1 bình luận ♦ 3.04.2014

Trả lời Những Câu Hỏi cho Bàn Tròn về Alice Munro và Thể Loại Truyện Ngắn.

(1) Trong giới văn học và xuất bản ở Mỹ hiện nay, tuy trong thời đại internet và social media, truyện ngắn không được đánh giá trị cao như truyện dài. Những nhà văn trẻ thường bắt đầu với truyện ngắn như một cách “học nghề,” nhưng sau đó bước chân vào truyện dài như một lẽ dĩ nhiên. Alice Munro, Raymond Carver, Lydia Davis và Lorrie Moore được coi là ngoại lệ, vì đây là những nhà văn nổi tiếng với những cải cách trong thể truyện ngắn. Hiện số mệnh truyện ngắn trong giới văn học Việt trong và ngoài nước như sao? Truyện ngắn có được giới độc giả Việt đánh giá cao hơn truyện dài không? Tại sao?

Nếu ôm ấp một truyện dài, viết truyện ngắn đúng là một cách “thao dượt” tốt với người mới viết; tuy nhiên, tôi nghĩ có một cách khác tốt hơn, đó là viết nhật ký, hồi ký. Tôi nghĩ người viết thường bắt đầu với truyện ngắn vì hắn ( nam hoặc nữ) muốn ghi ngay xuống giấy cảm xúc, suy nghĩ của mình ( bất cứ mảnh giấy nào có thể ghi được, bao thuốc lá đang hút, rìa tờ báo đang đọc…) và hắn muốn nhanh chóng hoàn thành tác phẩm.

Số mệnh truyện ngắn tiếng Việt? Cũng như truyện dài và thơ, tôi mong sao cho chúng sống sót và phát triển tốt.

Ngày nay, tôi nghĩ đọc giả Việt -cũng giống mọi đọc giả trên thế giới, thích đọc truyện ngắn hơn truyện dài vì ít mất thời gian hơn. Còn việc đánh giá truyện ngắn “cao” hơn? Không. Bất kể là truyện dài hay ngắn; truyện nào hay hơn sẽ được đánh giá cao hơn. Về một khía cạnh, nên đánh giá một truyện dài dở “cao hơn” một truyện ngắn dở; trong thực tế nếu có một độc giả đủ kiên nhẫn đọc hết một truyện dài dở rồi vất đi quyển sách và bực bội lên án tác giả đã làm phí thì giờ của mình; hành vi ấy có công bằng với tác giả không?

(2) Chúng ta có Cung Tích Biền, Trần thị Ngh., Lê thị Huệ, Nguyễn Thụy Long, Nguyễn Xuân Hoàng, Sơn Nam, Bình Nguyên Lộc, Trần Vũ, Nguyễn thị Thảo An, Phạm thị Hoài, Linh Đinh, Lâm Chương (có thể coi Lâm Chương như một nhà văn viết novella – thể truyện giữa “ngắn” và “dài”), McAmmond Nguyễn thị Tú, Lê Minh Hà, Lê Minh Phong, v.v… là những nhà văn đặc sắc ở thể truyện ngắn. Yếu tố nào là yếu tố chung của các nhà văn viết truyện ngắn đã tạo ra sự chú ý từ độc giả? Ngoài ra, yếu tố nào là đã tạo cho họ vị trí cá biệt trên văn đàn? Những yếu tố này có phải cũng là những yếu tố định nghĩa cho sự sinh tồn của truyện ngắn?

Tôi nghĩ giọng văn riêng làm rõ diện mạo; từ ngữ, câu văn, bút pháp mới mẽ, ý tưởng lạ sẽ làm nên người sáng tạo. Để có truyện hay còn cần thêm bầu không khí, màu sắc đậm đặc.

Vâng ạ, những điều ấy có thể nói là quyết định sự sinh tồn của truyện ngắn nếu xét mặt văn chương. Nếu không, truyện ngắn vẫn tồn tại, bất chấp các yếu tố ấy (chưa kể còn phát triển mạnh mẽ ); chỉ cần đáp ứng thị yếu, viết hấp dẫn là được. Vì đa số người đọc dù là người đọc ở các nước có nền văn chương phát triển mạnh, đều thuộc “đại chúng”, “bình dân”, nhận thức văn chương không cao, bằng chứng là những cuốn sách “best seller” hầu hết không được giới văn học đánh giá cao về phương tiện văn chương.

(3) Có cần nên có ranh giới giữa truyện ngắn và truyện dài? “Ngắn” và “dài” nên là bao nhiêu trang? Một truyện ngắn có thể mô tả một thời gian dài tương đương như truyện dài (10, 20, 50 năm), hay phải ngắn hơn? Nên chú ý việc Alice Munro đã “phá giới” về yếu tố thời gian, không gian, và quan điểm cá nhân của các nhân vật. Trong các truyện “Axis,” The Bear Comes Over the Mountain,” và “Runaway,” Alice Munro cho độc giả trải nghiệm một quãng thời gian dài trong đời sống của các nhân vật chính. Bà không áp dụng một quan điểm (point of view) nhất định trong cách kể truyện, mà di chuyển từ cái nhìn của từng nhân vật, bất kể đàn ông hay đàn bà, làm ta nghĩ đến phim Rashomon của Kurosawa. Trong bối cảnh văn học Việt Nam, đã có nhà văn nào “phá giới” giữa quy luật truyện ngắn và truyện dài chưa? Tại sao chúng ta chưa chịu phá giới thường xuyên hơn?

Một truyện ngắn có thể hình thành bằng cách rút một đoạn trong một truyện dài rồi sửa đổi đôi chút; và một truyện dài có từ một truyện ngắn phát triển thêm; tuy vậy, ranh giới giữa chúng thật rõ ràng.

Trước hết, truyện ngắn có số chữ hạn chế, thường từ vài chục đến vài ngàn chữ. Truyện dài thường cở 200 trang sách trở lên. Ở giữa được gọi là truyện vừa. (Có nên bỏ khái niệm “truyện vừa”?)

Truyện ngắn có thể không có truyện, không có cả nhân vật. Hơn nữa, với truyện ngắn, hắn (nhà văn nam, nữ) tha hồ, thỏa sức tung hoành, có thể đặt bút viết mà không cần suy nghĩ trước; ngay cả “tạo ra văn phạm mới “( viết không dấu phẩy, không chấm câu; xuống hàng tự ý…)

Người viết không thể làm những điều ấy với truyện dài.

Ngoài nội dung, bút pháp kể trên, không nên giới hạn truyện ngắn ở việc mô tả thời gian dài hay ngắn. Trong nước tôi biết đã có lúc giới văn nghệ định nghĩa truyện ngắn ở yếu tố “một lát cắt” (một lát cắt thời gian, một lát cắt cuộc sống). Rất nhiều truyện ngắn là vậy và điều ấy dễ hiểu; tuy nhiên, không thể lấy thời gian, nội dung ý tưởng để phân biệt.

Và dĩ nhiên không thể căn cứ vào thời gian viết để phân ranh giới. Từng có truyện ngắn bắt đầu viết năm 1978 kết thúc năm 2014.

(4) Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí The Paris Review, Alice Munro nói rằng “[Hồi còn trẻ] tôi đã mê đọc Eudora Welty, Flannery O’Connor, Katherine Ann Porter, Carson McCullers. Tôi nghĩ nhà văn đàn bà có khả năng viết về những điều quái dị, hoặc những chuyện bên lề …. Còn tiểu thuyết vĩ đại trong giòng chính về hiện thực là giang sơn của đàn ông.” (“I loved Eudora Welty, Flannery O’Connor, Katherine Ann Porter, Carson McCullers. There was a feeling that women could write about the freakish, the marginal…. [But] the mainstream …. big novel about real life was men’s territory,” http://www.theparisreview.org/interviews/1791/the-art-of-fiction-no-137-alice-munro.) Hiện tượng “nhà văn đàn bà viết về những điều quái dị hoặc chuyện bên lề” và đàn ông “viết về những đề tài vĩ đại” có phản ảnh bối cảnh văn học Việt Nam của ngày hôm nay hay không? Hay hiện tượng này đã được đảo ngược, với một số nhà văn đàn ông Việt viết theo thể magic realism như một cách theo mốt, nhằm tránh bị kiểm duyệt, hoặc do nỗi “cô đơn” trong một thực tại nghiệt ngã của những biến cố xã hội và lịch sử mà Gabriel García Marquez đã đề cập trong diễn văn nhận giải văn chương Nobel năm 1982 của ông?

(5) Liên hệ với câu hỏi (4) ở trên. Những điều “quái dị hoặc bên lề” ở vùng Ontario của Alice Munro có còn “quái dị” khi áp dụng vào bối cảnh văn chương Việt Nam hay không? Tại sao một số độc giả Việt Nam nghĩ rằng truyện của Alice Munro có phần “ảm đạm”? Định nghĩa “ảm đạm.” Hiện nay, ai là những nhà văn “ảm đạm” của Việt Nam?

Nếu bảo rằng những điều xảy ra trong “Miles City, Montana” của bà Alice Monro là quái vị, tôi tin có rất nhiều điều quái vị trong các tác phẩm của các tác giả Việt Nam.

Tôi không biết ai là nhà văn “ảm đạm” của Việt Nam, tôi chỉ biết nền văn nghệ trong nước thật là “ảm đạm” và có nhiều tác phẩm lẫn sự việc “quái dị”.

(6) Yếu tố địa lý – vùng Ontario ở miền Trung của Canada – là bối cảnh chính trong nhiều truyện ngắn của Alice Munro. Yếu tố không gian/địa lý có quan trọng trong truyện ngắn Việt Nam hay không? Tại sao (không hay có)?

Theo tôi, yếu tố địa lý (mở rộng hơn nữa là thiên nhiên) rất quan trọng trong truyện ngắn lẫn truyện dài. Tôi chờ đợi được đọc thêm yếu tố địa lý trong các tác phẩm của các nhà văn Việt Nam. (Về thơ thì tôi đã đọc được và thích tập “Xem đêm“của tác giả Phùng Cung)

(7) Trong cuộc phỏng vấn với Paris Review, Alice Munro cũng thố lộ bà đã bị băn khoăn/phiền não khi đọc D.H. Lawrence lần đầu tiên trong đời. Bà thường bị xáo động bởi cách các nhà văn đàn ông định nghĩa khái niệm tình dục của phụ nữ. (“I was terribly disturbed when I first read D. H. Lawrence. I was often disturbed by writers’ views of female sexuality. “) Bà tự chất vấn “làm sao tôi có thể thành một người viết khi tôi là đối tượng [tình dục] của các nhà văn khác” (“[H]ow I can be a writer when I’m the object of other writers?”). Ta nghĩ sao về những băn khoăn của Alice Munro nếu đối chiếu với đề tài tình dục trong văn học Việt Nam ở hải ngoại và trong nước? Nhà văn nữ viết truyện ngắn về đời sống phụ nữ Việt ở trong và ngoài nước hiện có còn bị coi là “đối tượng” của các cây bút đàn ông khác? Tại sao?

7) Băn khuăn về tình dục của Alice Monro khiến tôi suy nghĩ.

Trong bài phỏng vấn tựa “Alice Munro kể về cách viết truyện ngắn” do LISA DICKLER AWANO thực hiện ( P.Linh lược dịch theo Vqronline.org), bà Alice Monro phát biểu :

“Hầu hết những người phụ nữ tham vọng đều cảm thấy tình dục là kẻ thù, bởi kết hôn sẽ kết thúc tất cả tham vọng ấy”, “… điều tồi tệ nhất có thể xảy ra với một người phụ nữ là phải kết hôn và quan hệ tình dục.”

Vậy mà, đọc tiểu sử của bà tôi biết bà lập gia đình khá sớm (năm 20 tuổi) và có 3 con.

Và trong bài trả lời phỏng vấn kể trên, bà Alice Monro –lúc ấy đã 81 tuổi, cho biết bà bắt đầu viết từ năm 20 tuổi, như vậy bà đã viết liên tục hơn 60 năm.

Phải chăng với thời gian viết như vậy, có thể kết luận bà có tham vọng?

Và cuối cùng, bà đã được trao giải Nobel văn chương năm 2013.

Vậy hôn nhân và tình dục có thực sự là kẻ thù, có là điều tồi tệ nhất của phụ nữ có tham vọng? Ngoài câu hỏi của Da Màu, tôi mạn phép BBT Da Màu nêu lên câu hỏi trên với các nhà văn nữ Việt Nam trong và ngoài nước.

Tôi có đọc vài truyện ngắn của tác giả nữ Việt Nam viết về tình dục trong đó tôi chú ý nhất truyện ngắn “Bóng đè” của nhà văn Đỗ Hoàng Diệu dù yếu tố tình dục có thể không phải là chủ đề của cô.

Tôi từng ao ước phải chi mình đừng lập gia đình, từng cho rằng giới văn nghệ sĩ nên sống độc thân tốt hơn vì họ đã ngoại tình (?) với nghệ thuật, dành thì giờ, tiền bạc cho tác phẩm thay vì cho người hôn phối, cho con (Có người còn yêu nhân vật của mình nữa!). Nhưng chưa bao giờ tôi nghĩ tình dục có hại cho tham vọng của mình mà ngược lại.

Truyện của tôi có nhiều nhân vật nữ và dĩ nhiên, tôi không thể không viết về tình dục và cả tính dục nữa.

Tôi sẽ tiếp tục viết về tình dục và tính dục.

Tôi có đọc và khá thích cách viết về tình dục của Ernest Miller Hemingway, Colleen Mc Cullough. Đó là lối viết cũ ( mô tả cảm giác của nhân vật khi ân ái) ; cách viết ấy phổ biến và được nhiều người, nhà văn lẫn độc giả chấp nhận; phải chăng vì “khác” với phim sex theo quan điểm của nhiều người? Tuy nhiên, tôi đã được đọc một cách viết mới hơn, của Yveline Féray (tác giả mô tả động tác, và cả “cái ấy” của nam và nữ)

Tôi nghĩ nhà văn không nên loại trừ cách viết này, miễn là viết sao cho văn chương .

Tôi chờ đợi để đọc thêm nhiều truyện ngắn truyện dài về đề tài này của các nhà văn Việt Nam cả nam lẫn nữ. Theo tôi nhà văn không thể đạo đức giả và cần vượt qua mọi rào cản trong đó có luân lý giả.

Cám ơn Da Màu đã cho tôi có cơ hội bày tỏ ý kiến.

Thu Phong

bài đã đăng của Thu Phong


1 bình luận »

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch