Trang chính » Biên Khảo, Đọc và Đọc lại Email bài này

Làm gì bây giờ, José?

0 bình luận ♦ 20.12.2013

(Trích Đọc Thơ Trước Nửa Đêm)

 

 

Hơn năm năm gần đây, tôi có thói quen đọc ít nhất là một bài thơ trước khi đi ngủ. Đọc được bài thơ thích thú, mang nó lên giường, đắp nó vào mền, ngẫm nghĩ rồi từ từ mang nó vào thế giới mơ. Sáng thức dậy, thường là 4-5 giờ tinh sương, uống một ly trà nóng hoặc vài ngụm cà phê. Nhớ lại bài thơ với những ý nghĩ đã tan từ đêm qua. Vài ngày sau, hầu như quên bẵng. Đôi khi gặp một bài thơ khác nhắc nhớ những suy tư đã quên, nhai lại. Thú vị lần nữa.

Bài thơ thú vị, không nhất thiết là bài thơ hay, bài thơ trình độ, bài thơ Nobel, chỉ thuần túy là bài thơ khiến cho tôi cảm xúc. Bài thơ chia xẻ những gì làm cho tôi sung sướng. Cảm giác đôi khi sảng khoái, đôi khi ngưỡng mộ, đôi khi cảm động, đôi khi khiến cho tôi tìm đọc thêm những bài thơ khác cùng một thi sĩ.

Bao nhiêu năm như vậy, những bài thơ này làm cho tôi bình thản trong đời sống nhiễu nhương hàng ngày. Có những điều tầm thường ai cũng biết mà dường như không biết. Gặp đi gặp lại nhiều lần mà không hay. Rồi thơ có khả năng làm cho điều quen thuộc này, hoặc tầm thường nhỏ mọn hoặc đã nhàm chán, chợt sáng lên. Lòng chợt ấm cúng, đôi khi sượng sùng, đôi khi tức cười, tựu trung là lượm thêm một ý nghĩ của đời sống.

Hãy đọc bài thơ In The Middle of The Road của thi sĩ Carlos Drummond De Andrade, do thi sĩ Czeslaw Milosz tuyển chọn trong An International Anthology of Poetry:

Ở giữa đường có viên đá
có viên đá ở giữa đường
có viên đá
ở giữa đường có viên đá.

Tôi mãi mãi sẽ không quên chuyện này
giữa đường đời trong mắt nhìn mỏi mệt.
Tôi mãi mãi sẽ không quên giữa đường
có viên đá
có viên đá ở giữa đường
ở giữa đường có viên đá.

In the middle of the road there was a stone
there was a stone in the middle of the road
there was a stone
in the middle of the road there was a stone.
Never should I forget this event
in the life of my fatigued retinas.
Never should I forget that in the middle of the road
there was a stone
there was a stone in the middle of the road
in the middle of the road there was a stone.

(In The Middle of The Road)

Thấy viên đá ở giữa đường là chuyện tầm thường. Ai chẳng thấy. Thấy viên đá trong đời là chuyện bình thường. Ai mà chưa thấy? Có biết bao thứ được thấy hàng ngày một cách bình thường. Đến lúc nào thì viên đá ở giữa đường làm người thấy ngạc nhiên? Thao thức? Mãi mãi không quên? Khi nào, cái bình thường, tầm thường hàng ngày va chạm sẽ là cái không bình thường, không tầm thường?

Viên đá / giữa đường: chỉ có hai hình ảnh được lập đi lập lại mà có khả năng đánh thức người đọc, giật mình. Đời sống đã bao lần sơ suất? Đã bao lần thờ ơ? Đã bao lần lãng phí?

Chẳng phải ông Czeslaw Milosz đã từng nói, thi sĩ là người bay trên cao nhìn xuống để thấy tất cả, cùng một lúc thấy được sự vật trong chi tiết. Chằng phải đây là lúc ta cần thấy sự lạ thường và bình thường có cùng bản chất? Sự sâu sắc của nhàm chán chính là sự kinh ngạc. Sự bùng nổ của kinh ngạc chính là sự nhàm chán. Những suy tư khó giải thích này , thật ra không bằng: Ở giữa đường thấy viên đá. Thấy viên đá ở giữa đường…

Thi sĩ Carlos Drummond De Andrade còn viết bài thơ José, độc đáo. Với âm nhịp gãy gọn. câu hỏi dồn dập, không kịp trả lời. Hơi thơ giục giã, lấn áp khiến cho người đọc bị căng thẳng chờ câu trả lời nào thỏa đáng. Căng thẳng chuyển sang căng thẳng trong đời sống của mình. Đúng rồi, rồi sao nữa, Ngu Yên? Làm gì bây giờ, Ngu Yên? Đi đâu, Ngu Yên? Tới nơi nào, Ngu Yên?

Làm gì bây giờ, José?
Bữa tiệc đã tan.
đèn đã tắt,
đám đông ra về,
trời đêm trở lạnh,
Làm gì bây giờ, José?
còn ngươi, làm gì bây giờ?
ngươi không tên tuổi
bắt chước người ta
làm thơ
yêu, phản đối?
làm gì bây giờ, José?

Ngươi không vợ
không có gì để nói
không tâm tình
không uống rượu
không hút thuốc
thậm chí không khạc nhổ
trời đêm trở lạnh
ngày chưa tới
xe điện chưa tới
tiếng cười chưa nghe
địa đàng chưa thấy
và tất cả chấm dứt
và tất cả trốn chạy
và tất cả mục nát
làm gì bây giờ, José?

làm gì bây giờ, José?
Lời ngươi nói ngọt ngào
ngươi tỷ dụ xúc động
ngươi tiệc tùng rồi ăn chay
phòng đọc sách
kho vàng
bộ ly thủy tinh
suy nghĩ lộn xộn
điều ngươi ghét bỏ—còn gì nữa?

Chìa khóa trong tay
ngươi muốn mở cửa
nhưng không có cửa nào
ngươi muốn chết đuối trong biển
nhưng biển đã cạn khô
ngươi muốn tới Minas(1)
nhưng Minas không còn
José, làm gì bây giờ?
Nếu ngươi gào thét
nếu ngươi rền rĩ
nếu ngươi vui nhảy
điệu luân vũ Vienna
nếu ngươi ngủ
nếu ngươi mỏi mệt
nếu ngươi chết
nhưng ngươi không chết
ngươi cứng đầu, José!

Một mình trong đêm tối
như con thú hoang
không truyền thống
không tường vách trơ trụi
để nương tựa
không có ngựa ô
phóng nước sải
còn ngươi đi bộ, José
José, đi về đâu
?

GHI:
(1) Minas: thủ đô của Uruguay, thành phố du lịch

 

What now, José?
The party’s over,
the lights are off,
the crowd’s gone,
the night’s gone cold,
what now, José?
what now, you?
you without a name,
who mocks the others,
you who write poetry
who love, protest?
what now, José?

You have no wife,
you have no speech
you have no affection,
you can’t drink,
you can’t smoke,
you can’t even spit,
the night’s gone cold,
the day didn’t come,
the tram didn’t come,
laughter didn’t come
utopia didn’t come
and everything ended
and everything fled
and everything rotted
what now, José?

what now, José?
Your sweet words,
your instance of fever,
your feasting and fasting,
your library,
your gold mine,
your glass suit,
your incoherence,
your hate—what now?

Key in hand
you want to open the door,
but no door exists;
you want to die in the sea,
but the sea has dried;
you want to go to Minas
but Minas is no longer there.
José, what now?

If you screamed,
if you moaned,
if you played
a Viennese waltz,
if you slept,
if you tired,
if you died…
But you don’t die,
you’re stubborn, José!

Alone in the dark
like a wild animal,
without tradition,
without a naked wall
to lean against,
without a black horse
that flees galloping,
you march, José!
José, where to?

(José)

Một trong những bài thơ viết về mẹ, không những chỉ là tình yêu sâu xa của mẹ con mà còn là một ước vọng to lớn của bất cứ một đứa con nào mất mẹ. Lớn hơn nữa chính là lời trách móc Thượng Đế. Sao lại bất công đối với tình thương? Điều mà Thượng Đế đã dạy dỗ cho nhân loại. Điều mà Thượng Đế vì nó mà hy sinh. Bài thơ làm cho ta rung cảm, làm cho ta thấy nhỏ nhoi trong quyền hạn của đất trời, làm cho ta nghi hoặc về những gì cao cả:

 

Cho Đời Đời

Tại sao Thượng Đế cho phép
người mẹ phải đi xa?
Mẹ không có giới hạn
là thời gian không có thời giờ,
là ánh sáng không mờ tắt
dù gió thổi
hoặc mưa rơi.

Là lớp nhung mịn
tủ lên làn da nhăn,
là nước sạch, không khí trong lành,
là ý nghĩ trong sáng.

Tử biệt xảy ra
ngắn ngủi rồi qua nhanh
không để lại dấu vết.
Người mẹ, phải được ân huệ,
bất tử.
tại sao Thượng Đế phải nhớ
—điều huyền nhiệm khó hiểu—
việc một hôm nào, bắt mất mẹ?
Nếu tôi là vua đất trời
tôi sẽ làm luật mới:
mẹ không bao giờ chết,
bà ở lại muôn đời
với con cái
và con của mẹ, cho dẫu già nua
vẫn bé nhỏ
như hạt ngô.

 

For Always

Why does God allow
that mothers go away?
A mother has no limit,
she is time without hour,
light that does not fade
when the wind blows
and the rain falls.
A velvet hidden
on wrinkled skin,
pure water, clean air,
pure thought.

Death happens
to what is brief and goes by
without leaving a trace.
a mother, in her grace,
is eternity.
Why must God remember
—profound mystery—
to take her away someday?
Were I the king of the world,
I would create a law:
a mother does never die,
she will always stay
with her child
and her child, though old,
will be little
like a maize grain

 

Carlos Drummond De Andrade (10.1902 – 08.1987): Một trong những nhà thơ Ba Tây có ảnh hưởng lớn đến thi ca trong thế kỷ 20, được xem là một trong những thi sĩ bất tử của Ba Tây. Thơ của ông được mệnh danh là những ca khúc thân ái, và còn được in trên tờ tiền giấy 50 cruzados.

bài đã đăng của Ngu Yên


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)