Trang chính » Biên Khảo, Câu chuyện Nghệ thuật Email bài này

Hoạ sĩ Nguyễn Lâm phục chế một tác phẩm sơn mài có tuổi thọ 74 năm của nhà danh hoạ Nguyễn Gia Trí

3 bình luận ♦ 21.10.2013

 

NguyenGiaTri-1992

Nguyễn Gia Trí (1908-1993)
Khoá 4, Trường Mỹ Thuật Đông Dương
(Hình tư liệu Trịnh Cung)

 

Bức tranh được cố hoạ sĩ lừng danh về sơn mài Nguyễn Gia Trí vẽ năm 1939 tại Hà Nội, sau khi ông tốt nghiệp Trường Mỹ Thuật Đông Dương, Hà Nội, năm 1936. Bức tranh sơn mài có kích thước 3m x 1m80 được ghép lại từ 9 tấm nhỏ, mỗi tấm có kích cỡ 1m x 0m56 trên nền vóc có bề dầy 0m10, là tài sản riêng của Toà Đại Sứ Pháp ở Sài Gòn trước năm 1975, nay là Toà Tổng Lãnh Sự Pháp ở Tp. HCM.

Sau một thời gian dài chịu đựng sự tác động của bụi, khói và độ ẩm của thời tiết một đất nước vùng cận xích đạo mà không được bảo quản đúng cách, bức tranh đã bị xuống cấp trầm trọng. Từ mầu nền son đỏ, toàn thể bức tranh đã chuyển hoàn toàn sang mầu nâu trầm. Phía người Pháp đã tiến hành một cuộc tìm kiếm nhà chuyên môn phục chế để giúp cứu lấy bức tranh thuộc hàng quí hiếm của Việt Nam đã được sáng tác bởi một hoạ sĩ bậc thầy. Cuối cùng, sau khi những chuyên gia phục chế người Pháp bó tay vì không hề biết gì về loại chất liệu sơn ta và qui trình thực hiện bức tranh của tác giả, những chuyên gia sơn mài của Hà Nội, của Huế và của Nhật cũng đều không được chọn lựa, vì một là họ cần phải di chuyển bức tranh ra khỏi Tổng Lãnh Sự Quán, hoặc hai là sử dụng các phương tiện công nghiệp để phục chế (Nhật). Với luận chứng phục chế hoàn toàn thủ công theo sơn mài truyền thống Việt Nam, Nguyễn Lâm, một hoạ sĩ chuyên vẽ tranh sơn mài có hơn 50 năm tay nghề của Sài Gòn, đã được cơ quan Tổng Lãnh Sự Pháp uỷ thác việc phục chế bức tranh.

Cuộc phục chế đã kéo dài trong một tháng trời bởi 4 người trong gia đình chuyên về tranh sơn mài, trong đó Nguyễn Lâm là một hoạ sĩ nổi tiếng của Sài Gòn từ trước 1975 và cũng từng là thành viên sáng lập của Hội Hoạ Sĩ Trẻ Việt Nam, Việt Nam Cộng Hoà. Những người còn lại trong nhóm phục chế đều là con của ông, và họ cũng là những hoạ sĩ xuất thân từ Trường Đại Học Mỹ Thuật.

 

Những điều kiện cơ bản và khắt khe cho việc này bao gồm:

1. Không được đưa tác phẩm ra khỏi Lãnh Sự Quán Pháp tại Thành Phố HCM.

2. Tất cả các công đoạn tháo ráp, phục chế phải được thực hiện tại một chỗ trong Lãnh Sự Quán Pháp do phía chủ quản chỉ định và giám sát.

3. Không được tiết lộ kích thước chính xác của tác phẩm để tránh bị làm giá.

4. Không được tiết lộ giá công phục chế.

 

Thể loại, nội dung tác phẩm, và tình trạng trước khi phục chế

Đây là một tác phẩm sơn mài khắc chìm (coromandel), khổ 3m x 1m80 được chia thành 9 tấm lắp ghép trên một bộ khung gỗ loại nhóm A , dầy 0m25. Tranh được thực hiện trên vóc lấy từ gỗ mít (thời ở Miền Bắc Việt Nam chưa có ván ép), dầy 0m10, sau khi bọc vải và lót nhiều lớp sơn sống, mài phẳng rồi phủ mầu son. Nội dung là một tổng thể đời sống người Việt ở Miền Bắc thuộc những thập niên 30 của thế kỷ 20 bao gồm cây cảnh, đền chùa và con người với cuộc sống lao động hằng ngày.

Thực ra, sự xuống cấp của chất liệu sơn mài thường do thời tiết với độ ẩm cao, hoặc sự thay đổi đột ngột của thời tiết làm co giãn phần gỗ nền (vóc) và bụi khói thời gian tạo ra tình trạng oxy hoá lên một số màu có nguồn gốc từ chất có liên quan đến kim loại, trong đó bạc thường được dùng khá nhiều. Kẻ viết bài này đã từng có dịp tiếp cận tác phẩm này tại một phòng ở Tổng Lãnh Sự Quán Pháp cách đây hơn 10 năm. Nó được treo trên tường một cách bình thường như bất cứ nơi nào tại Việt Nam, không được đặt trong chế độ bảo quản đúng cách như tại các viện bảo tàng nghệ thuật ở Hoa Kỳ dành riêng cho loại tranh như sơn mài, thiếu kính chắn bụi, không có đồng hồ đo nhiệt độ. Tình trạng thiếu sự bảo quản cần thiết như bức sơn mài thuộc Tổng Lãnh Sự Quán Pháp vừa nêu cũng đang xảy ra cho những tác phẩm quí giá loại này của Nguyễn Gia Trí đang được lưu giữ tại những toà nhà như Thư Viện Quốc Gia, các nhà tu Thiên Chúa Giáo, Bảo Tàng Mỹ Thuật và các tư gia tại Việt Nam.

 

Các công đoạn phục chế:

Việc phục chế trên được tiến hành qua 5 giai đoạn (xem hình):

1. Tháo gỡ

phucche01
Hoạ sĩ Nguyễn Lâm (người mặc áo đen) đang chỉ huy việc tháo gỡ bức tranh.

 

2. Lấy lớp bụi khói ra khỏi bề mặt bức tranh

phucche02

 

3. Hom và đắp những chỗ sơn bị ăn mòn hoặc trầy xước

phucche03

Công đoạn hom và đắp vá những chỗ bị bong tróc

 

4. Đánh bóng bằng tay với bụi tro, chu

phucche04

Hoạ sĩ Huyền Lam, trưởng nữ họa sĩ Nguyễn Lâm,
đang đánh bóng mặt tranh bằng tay với bột than và chu.

 

5. Lắp ghép lại bức tranh vào đúng vị trí trên khung gỗ

NguyenGiaTri-sonmai1939

Bức tranh sơn mài khổ 3mx1m80 của Nguyễn Gia trí vẽ năm 1939
sau khi được phục chế

 

Dưới đây là hai cặp tranh cho thấy kết quả của sự phục chế. Những bức có màu nâu thâm là tranh trước khi phục chế, những bức có màu son tươi là tranh sau khi phục chế. Công việc chỉ có lấy ra lớp khói bụi trên mặt tranh bằng kỹ thuật dùng nước sạch và giấy nhám nhục xoa nhẹ trên mặt tranh cho tới khi nào thấy màu son nguyên thuỷ của bức tranh hiện lên là ngưng. Sau đó xem chỗ nào bị ăn mòn bởi oxy hoá do tác giả có dùng màu thuộc nhóm có khoáng chất, nhất là những nơi có sử dụng bạc, nhà phục chế phải dùng sơn đúng như bản gốc để đắp lại đúng vị trí và cao độ rồi phủ mài và sau cùng là đánh bóng bằng lòng bàn tay, tốt nhất là bàn tay phụ nữ vì có da mịn và không đổ mồ hôi. Mồ hôi tay thường có axit muối, dễ làm hỏng mặt sơn. Người mài bóng phải dùng một loại bụi than toát ra từ một gói bột than làm từ lá tranh khô được đốt rồi bỏ vào một túi nhỏ bằng vải tám, túm lại và cột kín, có hình như củ tỏi. Người thợ phải vỗ túi than trên mặt tranh để bụi than bung ra thật mịn trên mặt tranh chỗ cần đánh bóng. Sau đó dùng lòng bàn tay đã thấm nước xoa đều và nhẹ nhàng lên mặt tranh cho đến khi màu tươi lên và bóng như ý muốn. Cách này chỉ có ở sơn mài Việt Nam.

 

phucche-truoc01   phucche-sau01

 

phucche-truoc02   phucche-sau02

 

Cảm tưởng của hoạ sĩ Nguyễn Lâm sau khi hoàn tất công trình phục chế một tác phẩm lâu năm của một hoạ sĩ bậc thầy:

Tôi rất hạnh phúc và hãnh diện được giao công trình này, sau một quá trình tìm kiếm cẩn trọng của người Pháp về một giải pháp tối ưu cho việc phục chế một tác phẩm sơn mài khổ lớn và đã được thực hiện từ năm 1939 bởi hoạ sĩ bậc thầy về sơn mài Nguyễn Gia Trí. Thực ra, đây là một tác phẩm sơn mài được thực hiện theo phương pháp truyền thống, nên không có gì mới so với những tiến bộ của kỹ thuật vẽ tranh sơn mài của Việt Nam ngày nay, nhưng tôi vẫn luôn có cảm giác hứng thú như được sống trong không khí sáng tác tại xưởng vẽ của nhà danh hoạ thời xa xưa, những năm mà tôi còn chưa được sinh ra.
 

Tp HCM, ngày 1 tháng 10-2013
Trịnh Cung

 

 

TC&NGT

Hoạ sĩ Trịnh Cung trong một lần được trò chuyện với nhà danh hoạ Nguyễn Gia Trí
tại tư gia của ông trên đường Công Lý (tên cũ). Hình chụp năm 1992.

bài đã đăng của Trịnh Cung


3 bình luận »

  • Quỳnh Thi viết:

    Theo bài viết của họa sĩ Trịnh Cung, ông đã hết lời ca ngợi việc họa sĩ Nguyễn Lâm và gia đình phục chế. Thực ra đó là họa sĩ dùng kỹ thuật tân tiến để clean up, lau chùi) lại bức tranh đã có 79 năm tuổi thọ của họa sĩ Nguyễn Gia Trí tài hoa.

    Cứ xem toàn bộ bức tranh (gồm chín tấm nhỏ) đã được phục chế. Theo tôi, là chưa hoàn mỹ.

    Ba tấm nhỏ trên cùng, mầu sắc có vẻ tươi tắn hơn. Nhất là mầu sơn đỏ tỏ rõ nét sang đẹp. Còn lại sáu tấm sau, mầu sắc chỗ đậm, chỗ lợt. Có chỗ như bao phủ bởi một lớp sương mong mỏng, làm kém đi vẻ đẹp của bức tranh.

    Có thể vào thời điểm 1939, chất liệu và kỹ thuật làm sơn mài còn thô sơ và không được tốt như bây giờ, rồi sau một thời gian dài và bụi bẩn làm mầu sơn xuống nước, thì họa sĩ Nguyễn Lâm có cố gắng mấy cũng khó hồi phục lại bức tranh như xưa. Dù sao cũng đã là tốt lắm rồi.

    Cám ơn họa sĩ Trịnh Cung đã đưa ra hình ảnh và bài viết giới thiệu này.

    Trân trọng.

    QUỲNH THI

  • HuuPhuc viết:

    Tôi thấy tranh sau khi phục chế không được như ý lắm. Nhất là 3 tấm ở giữa không ăn nhập vào tổng thể bức tranh. Cảm thấy màu sắc tươi mới quá, nhìn không gian 3 tấm ở giữa của bức cũ có 3,4 lớp màu khác nhau nhưng qua sửa chữa chỉ nhìn thấy 2 màu. Vị trí ở trái bức tranh màu có cảm giác bị sượng, không được tự nhiên như bức cũ.

  • trinh cung viết:

    HuuPhuc viết như thế mà chỉ dựa vào mấy cái hình chụp rất tài tử chỉ cốt để minh hoạ cho bài viết mà đã đưa ra nhận xét kết quả của việc hoạ sĩ Nguyễn Lâm phục chế bộ tranh sơn mài của cố hoạ sĩ Nguyễn Gia Trí không đạt là khá liều lĩnh. Không biết HuuPhuc có chứng kiến tận mắt bản gốc bức tranh trước khi được hs.NL phục chế và toàn bộ bức tranh sau khi phục chế hay không mà kết luận như vậy?
    Theo tôi, để được thấy tận mắt bức sơn mài này, HuuPhuc phải là một người khách đặc biệt hoặc là nhân viên của Lãnh Sự Quán Pháp tại Tp. HCM.
    Nhân đây, tôi cũng xin nói thêm, sau lần phục chế thành công bức sơn mài của NGT, toà Lãnh Sự Pháp đã tổ chức tiệc mừng để vinh danh hs.NL và chỉ sau sự kiện này không lâu, Thư Viện Tổng Hợp Tp. HCM đã nhờ hs. NL phục chế toàn bộ 4 bức sơn mài của cố danh hoạ NGT.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch