Trang chính » Biên Khảo, Giới thiệu tác giả, Nhận Định Email bài này

Điểm “Blog” MỘT Danna – đôi điều cần nói về văn chương Blog

Văn chương, triết học, lịch sử, v.v. của chúng ta ngày nay đôi khi như bị nguời ta cầm từng trang mà hơ lên trên lửa. Một sự biến chuyển vĩ đại bắt đầu thành hình khi trang giấy bắt đầu quằn quại, uốn luợn, khi ngọn lửa bập bùng táp loang lổ vào câu chữ. Một thứ camera nào đó cho phép người đọc “phân thân” nhìn vào trang giấy từ rất nhiều góc cạnh, và chỉ còn lại thời gian của một cuộc chạy đua với ngọn lửa để anh ta cố giành giật lại ít nhiều những gì đuợc viết ra. Hối hả, mải miết, gần như hoảng loạn, người đọc của chúng ta băng băng tầm mắt qua những dòng chữ chen lẫn với vùng lửa mỗi lúc một rộng hơn; cùng một lúc, những dòng tiếp nhận song song đổ về ý thức hệt như những tiếng nói vang lên trong bóng tối, chen lấn vào nhau tự chắp ghép thành một văn bản mới, một văn bản của những phát biểu xô đẩy, trùng lặp, lấn át, xáo trộn lẫn nhau, gần như một trò tung hứng hay một điệu nhảy chập chờn của ngôn ngữ.

Sự phân hủy và phủ định các khái niệm và ý nghĩa của thời đại chúng ta xảy ra còn ráo riết hơn ngọn lửa trong ảo ảnh siêu thực kia. May mắn lắm thì chúng ta chỉ kịp đủ thời gian để ghi nhận một mảng thông tin ngay lúc nó bị phủ định và chế diễu, để rồi chỉ còn tồn tại một cách vớt vát trong ký ức vì đã lỡ đọc. Nhưng ngay lập tức, nó xuất hiện lại ở một bối cảnh khác, đuợc tái chế một cách rốt ráo để bắt đầu thêm một sự tồn tại ngắn ngủi. Sức ép thời gian trong cuộc chạy đua với vòng quay cái chết và sự hồi sinh của chân lý, cũng như sự “phân thân” của ý thức để hiện diện trên nhiều bình diện song song, đã sản sinh ra thế hệ chất liệu tư duy mới không thể khép vào bất cứ cấu trúc có trật tự chặt chẽ nào. Từ giã những mở đầu khiêm tốn, những chủ đề bao quát đầy tham vọng, những cao trào kịch tính, những kết thúc mang nhịp điệu dư âm! Những cái đó đã đi theo lý luận siêu hình, sự phân định chủ và khách thể, hay những thói quen thuộc về tam đoạn luận đi vào sự tuởng niệm. Chúng ta bây giờ đang bận tâm về những cấu trúc song song, cái đẹp của sự đổ nát, hỗn độn, về sự tồn tại của những khả thể cùng hợp lý như nhau trong một không gian, về những ý nghĩa cứ trôi vuột mãi khỏi bàn tay cố nắm bắt. Một Danna là bút danh của Vũ Hiệp, một nhà thơ trẻ và người suy tư luôn phiêu lưu theo những dải Mobius chóng mặt ấy của các khả thể vô tận của ngôn ngữ, một tâm hồn trăn trở cố chạy đuổi cho kịp với cái biến động không ngừng của ý tuởng. Thơ của anh là một lập ngôn mang nhịp điệu của đời sống thật cho quan niệm triết học mà – theo ý của nguời viết bài này – anh đã phát hiện ra như diễn giải thích hợp nhất cho những trực cảm của mình: triết học giải kiến trúc (deconstructionism), mà đại biểu gây ấn tuợng nhất cho anh là Jacques Derrida.

Trong khuôn khổ một bài điểm thơ, nguời viết không có ý trình bày về giải kiến trúc – hay đả động đến ngôn ngữ triết lý nói chung – nhiều hơn mức cần thiết để hiểu những khoảnh khắc mà thơ Một Danna trùng hợp với những ý niệm chuyên sâu. Tôi thật tình không tin là công thức hoá cách đọc thơ của anh bằng cách đối chiếu với triết học là một hướng đi có ích, vì tôi có cảm giác anh là một nhà thơ tốt hơn là một nhà triết học. Nhắc đến giải kiến trúc ở đây thực sự có ý nghĩa về mặt tiểu sử nhà thơ hơn là về giá trị tác phẩm; nó chỉ giúp cho độc giả một cái nhìn rõ nét hơn về việc anh đã cố tự hiểu những cảm hứng của mình như thế nào, cũng như về một vài lựa chọn của anh về hình thức và ngôn từ. Nhưng thơ, để nhắc lại một sáo ngữ cũ mòn xuất xứ từ thần kinh học, dù sao cũng đuợc kiến tạo trong một bán cầu não khác với triết lý; thơ của Một Danna tự nó có lẽ đã có những sáng tạo ít nhiều làm rõ thêm những lý thuyết ngôn ngữ của Derrida – thú thật, không phải chuyên môn của nguời viết, – nhưng nó là nghệ thuật thật sự chứ không phải là những minh họa giáo khoa cho bài giảng về lý thuyết này. Đấy là một sự ngộ nhận mà những người quen biết Một Danna, hay thậm chí, kể cả chính anh, thỉnh thoảng mắc phải, là coi tác phẩm của anh như một sự tôn vinh giải kiến trúc. Người viết muốn chọn một huớng nhìn khác, coi thơ của Một Danna và giải kiến trúc như hai cách phát triển độc lập, không phải để tôn vinh lẫn nhau, mà là cùng tiến lại gần những bức xúc của chúng ta về ngôn ngữ và cuộc sống.

Như đã nói ở trên, bằng thi ca, Một Danna muốn đuổi theo nắm bắt đuợc cái vật vờ, cái lắt léo, trơn truợt của hiện thực. Đây là một cuộc chạy đua di chuyển theo cả ba (3) chiều không gian, chứ không phải chỉ chạy suốt bề mặt của một trang giấy. Nỗ lực tiếp xúc, cảm nghiệm, xuyên phá, hay thuởng thức hiện thực mở ra cho anh một vấn nạn vuớng víu, mà tôi tuởng tuợng như nó làm cho anh luôn ngột ngạt, vấn nạn về sự tồn tại của một ngăn cách giữa nó với tư duy. Suy tư triết học khẳng định nghi vấn của anh: sự chuớng ngại, khoảng ngăn cách đó chính là ngôn ngữ, nền tảng của ý thức. Một Danna muốn bắt ngôn ngữ phải có thêm chiều kích, bắt bài thơ trên mặt giấy phải vang lên cùng một lúc những tiếng nói khác nhau. Anh đã viết thơ trên chiều thứ ba (3) của không gian, đã ráp chữ với chữ, chồng câu trên câu, lợi dụng cách đọc mập mờ, đa nghĩa:

Men hồng cay sưa.

Vị nhan diễm đắng.

Bạc lặng.

Mạng sao.

(Serenade – Một Danna)

Ngôn ngữ còn hiện diện trên chiều thời gian cố định, đó là sự hiện diện vật lý, trên âm thanh, là ngôn ngữ nói. Tuy thời gian bất biến, nhưng mỗi diễn ngôn có cần phải là một định mệnh cứng nhắc, vô tình? Một Danna tự hỏi, và anh đã bắt được ngôn ngữ phải bứt phá không ngừng khỏi khuôn khổ thời gian. Anh đã làm cho trong cùng một lúc, cùng một tiếng động, vang lên được nhiều chữ, chuyển tải được một ý nghĩa khác biệt cho mỗi tần số; và cũng làm được cho một chữ có sự sống dai dẳng, quanh quất mãi trong không gian, văng vẳng khi rõ khi tắt xung quanh nguời đọc:

Trên môi xước dòng chữ lạ trào tuôn.

không chữ hoa KHÔNG CHỮ THƯỜNG không dâu

săc không dấu huyên không dấu

nga không một dấu chấm câu

(Serenade)

Độc giả sẽ không bao giờ lầm lẫn những thử nghiệm đó của anh với những tiểu xảo lộng chữ, vì vang lên từ một nơi nào sâu thẳm đằng sau những con chữ đó, là một sự xao xuyến từ khi có giao động đầu tiên của hiện sinh: có ý nghĩa gì, khi tôi đang chiếm giữ khoảng không gian này, thân xác cố định này, thời gian không trở lại này. Có ý nghĩa gì sự huỷ diệt tất yếu, sự vô tình của thế giới bên ngoài, sự cô đơn của bản ngã. Một Danna suy ngẫm về những câu trả lời đã vốn có, yên lặng để đo luờng độ rung cảm tinh tế nhất của nó với tâm hồn mình, và viết nên những bản hoà ca với loài nguời, với những âm thanh của lịch sử, của diễn ngôn, của triết học – những âm thanh cố gắng lại gần cái im lặng mênh mông nói lên tất cả:

Ta đã tưởng đời là những kí hiệu.

Khắc tâm hồn bằng những nét yêu xiêu.

Lấy trái tim soi đường tình tay chữ.

Ngỡ tháng năm là kim chỉ đồng hồ.

Một kiếp người tưởng trong đống kinh, thơ.

Lúc đọc lên mới hay tờ văn điếu.

Ôi, cuộc đời đâu chỉ là kí hiệu.

Và tình yêu đâu thể thấy trong lời.

Là diễn đời, diễn ngôn.

Là những bất định của tâm hồn.

(Discourse)

…..nơi tạo mình

cười lên hai tiếng hiện sinh

khổ đau nhếch mép lặng thinh đáy lòng

(Existentialism)

Một Danna viết về những đề tài lớn. Anh chuyên dùng thể loại đuợc gọi là “truờng ca”. Dạng văn có tính trần thuật (narrative) hơn, anh gọi là “liên văn bản”. Tôi nghĩ rằng giá gọi đó là những lời lẽ vu vơ, lơ lửng, ngẫu hứng, chắc cũng là một cách khen ngợi đuợc tác giả trân trọng. Những đề tài quá lớn mà con nguời thì quá nhỏ nhoi; cái lớn lao làm cho không một chữ nào thừa, dù là chữ nào, đặt ở đâu, cũng gợi lên đuợc một ý nghĩa của hiện sinh; còn cái nhỏ nhoi lại làm cho tất cả mọi chữ đều què cụt vô nghĩa, đều thừa thãi vô ích, như giọt nuớc đổ xuống vực sâu. Nhưng anh cảm thấy – có lẽ – là những bi hài kịch của con nguời, những số phận khác biệt nhau về mọi mặt, những ảo tuởng và nhận chân đã ghi dấu trên mặt đất, và cả những con nguời đã đi qua, – phải, tất cả những điều đó làm cho anh phải cố nói thay cho tất cả. Anh không tự khoanh cho mình một giới hạn về cấu trúc, hay về đề tài; anh chỉ đặt bút xuống viết một từ đầu tiên, rồi tự nó, hiện diện cùng lúc như một ký hiệu trên giấy, một tình tự con nguời, và một âm thanh đa nghĩa, sẽ sống dậy, và sự sống của nó, hành trình của nó, tạo ra tác phẩm, mà Một Danna chỉ là tên nguời chấp bút. Từ ngữ ấy có khi là LỊCH SỬ, có khi là SERENADE, có khi lại là GEISHA. Một Danna không phân biệt ngôn ngữ dân tộc, vì âm thanh và âm điệu vô thức thuộc về chung cả loài nguời. Hơn nữa, trong một môi truờng thế giới ngày càng chuyển đổi liên tục các ranh giới, từ ngữ ngày càng mất dần “cạnh sắc” của ngôn ngữ nguyên thủy, và mang thêm chiều sâu của những tiếng nói khác qua sự cọ xát văn hoá. Thật vậy, ta hãy xem sự sống của từ ngữ trên phuơng diện âm thanh:

Trên ý nghĩa:

Còn những kẻ dội bom xuống đất nước anh

Không sao giờ trả giá?

(Lịch sử)

(Một Danna chú thích: ở đây không phải là không bao giờ trả giá mà là không sao giờ trả giá, ý rất nhập nhằng vừa như khẳng định sẽ bị trả giá vừa như than trách vì chưa bị trả giá.)

Lưu ý một cách hiểu nhân văn vuợt ra khỏi những hạn chế nguyên thủy của cách dùng từ trong Anh ngữ. Từ ngữ chỉ còn là cái cớ cho một nỗi buồn:

DISCOURSE

ĐỜI IM SAU CÓ ÔI UỐNG RỒI SO EM

(Discourse)

Và trong sự chồng chéo những liên quan đến CON NGƯỜI:

Trong mùi nhạc tôi mơ miền xa vắng.

Xem âm thanh phẳng lặng ý tượng huyền.

(Serenade)

(Sự hài hoà hợp nhất giữa các giác quan trong một trạng thái xuất thần viên mãn)

Hay:

Hạt bụi hồng vướng gót trầm linh.

Hạt nắng hoang chạm ngón âm tình.

Hạt tâm trinh giấu hương trong miết.

(Serenade)

Một Danna giải thích:

“Có một loạt những từ mới gắn liền với từ hạt, ý muốn nói đến cái ẩn giấu tinh túy bên trong nhưng cũng là cái mục đích duy nhất (hay logos) đã che mất sự thông tuệ của con người.”

Cuối cùng, hãy để Một Danna tự nói về tác phẩm của mình, một lý thuyết mà hiểu xa hơn, nguời ta thấy tàng ẩn giấc mơ sáng tạo:

“Cái mà tôi muốn nói ở đây là vô số các hiện tượng, trạng thái của tâm hồn con người và thế giới chưa được định danh, như vô số lỗ đen của vũ trụ. Và nhà thơ phải cảm nhận thấy các tồn tại đó để biến chúng thành hiện hữu, để định danh chúng thông qua các hiểu biết có sẵn về ngôn ngữ. Tức là ở đây, kí tự mới chắc chắn là những vết mờ (trace – theo deconstruction) từ các kí tự đã biết, và chỉ có vậy thì người khác mới cảm nhận thấy cái khái niệm được biểu đạt qua kí tự mới này.”

(Tuyên ngôn về thơ)

Không ở đâu mà cái mới của tư tuởng đuợc thể hiện rõ bằng trên những phương tiện chuyển tải mới, những sự tồn tại hoàn toàn nằm ngoài thế giới hiện tượng của thế hệ vài chục năm truớc những người đang xử dụng nó. Một trong những thí dụ rõ nét nhất về sự chuyển tải mới này là blog. Những năm gần đây, blog đã đóng góp rất nhiều vào việc thúc đẩy những trao đổi về xã hội, chính trị, và văn hoá, đến mức độ đã có một vai trò xen kẽ và hỗ tương với truyền thông – xuất bản chính thống. Cho đến giờ phút này, sẽ hoàn toàn công bằng khi ghi nhớ về blog trong thời đại chúng ta chỉ như một tiến bộ về không gian xã hội; tuy nhiên, cũng không phải là quá lạc quan khi kỳ vọng ở blog như một thế giới mới mà vì sự xuất hiện của nó, bản thể và ngôn ngữ con nguời sẽ phải chu du những đoạn đường mới rất xa, thậm chí trải qua những biến thể to lớn. Sự ló dạng của những hứa hẹn đó có thể chứng kiến đuợc từ nhiều nơi trong dòng văn học blog, từ một vài thành công của những bloggers đã giúp cho cộng đồng của mình xác định đuợc một/vài khuynh huớng riêng, những tên tuổi riêng và gần như một dạng sinh hoạt văn nghệ riêng.

Văn học blog như một sự “nổi loạn” nhỏ (hay một sự tự lưu đày?) của độc giả đối với văn học chính thống, nhất là nền văn học hàn lâm, văn học tư tuởng. Nói cho rõ hơn là họ nổi loạn với vị thế xã hội của nó, với một thứ giống như chủ nghĩa ưu tú (elitism) trong văn học, và với tập thể tác giả/truyền thông khép kín gần như một đẳng cấp Ấn độ. Họ đi tìm giá trị văn học trong một môi truờng đuợc coi như cởi mở, thoải mái và ít xét đoán hơn, nhưng đường về La Mã vẫn đầy hấp lực, những giá trị ấy không gì nằm ngoài những khuôn khổ và lý tưởng của nơi họ đã quay lưng. Thực tế là, những blogger có sức sáng tạo mạnh và có ý tuởng chiều sâu thuờng tạo ra cho mình một tên tuổi đuợc biết đến rộng rãi, và trở thành một tiêu cự cho nền văn học blog, thu hút đuợc số độc giả không chắc đã thua những trang mạng hay tờ báo có uy tín về học thuật. Hai khối sáng tạo và lý luận, chính thống và blog, đi song hành với nhau một thời gian cho đến khi nhận ra (khối blog truớc) sự tuơng đồng về giá trị và tuơng thích về phẩm chất, đã dùng lẫn nhau để làm phong phú (nếu không muốn nói là bổ khuyết) cho chính mình. Cần phải một thời gian khá lâu từ khi giới blogger biết mang những tác phẩm hay tư liệu từ khối học thuật chính thống về blog mình (cả theo cách hợp pháp lẫn bất hợp pháp), bằng sự chọn lọc và sự sắp xếp trực giác, giới thiệu tác phẩm đó trong một môi truờng mới, cho một giới độc giả mới (và có lẽ, những sự diễn dịch mới), thì các cơ chế xuất bản/truyền thông chính thống mới phát hiện ra những chất liệu có giá trị từ các blog và thực hiện lại hành động đáp lễ, dĩ nhiên, trên một quy mô nhỏ hơn nhiều. Sự hỗ tuơng đó đã đem lại nhiều sinh khí mới mẻ cho cả đôi bên, và do đó, sự quan tâm đến văn học blog và việc phân tích nó trên bình diện khả năng hội nhập vào dòng chính hẳn là một trách nhiệm mới đặt ra cho giới phê bình văn học.

Một Danna là một khuôn mặt, hay nói đúng hơn, một “địa chỉ” (vì mỗi blog không gì khác hơn là một địa điểm đuợc chỉ định trong thế giới mạng) rất quen thuộc trong giới blogger. Hình thức chuyển tải qua blog đã tạo cho anh đuợc một lợi thế, là người đọc không định kiến về Một Danna như một nhân dạng, hay một tác giả, mà như một persona đuợc trình bày từng lớp chồng lên nhau qua những entries. Bản thân bút hiệu Một Danna (trong tiếng Nhật, Danna là một khách tìm hoa của các Geisha) cũng giống với một nick name trên mạng hơn là một bút hiệu điển hình truyền thống; nếu tác giả chọn một môi trường xuất bản chính thống thay vì blog làm nơi giới thiệu tác phẩm, chắc bút hiệu này sẽ không bao giờ xuất hiện. Bút hiệu thể hiện cảm hứng của tác giả với hình ảnh Geisha như cái đẹp thuần tuý trừu tuợng, vị nghệ thuật, che chắn khỏi thực tại bằng một tấm mặt nạ, hoàn toàn phẳng lặng những âm huởng tính dục. Blog của anh xếp đặt những ấn tuợng về cái đẹp phù du, hư vô của nghề kỹ nữ xen kẽ với cảm xúc về cái phẳng lặng, thăm thẳm của Thiền học, cũng chính là một tác phẩm anh chưa viết, lồng tiếng cười văng vẳng, men ruợu đê mê trong cuộc vui không “có thật” vào với nước mắt chúng sinh, với vạt áo cà sa không nhuốm bụi; lồng hình tuớng vào với chân không, khép lại vòng quay tồn sinh của kiếp nguời. Những điều đó nằm ngoài những bài thơ của Một Danna, và có lẽ không thêm vào giá trị khách quan của tác phẩm; nhưng nó làm cho người đọc khám phá cái gì đó rất “người”, rất gần gũi, trong những tác phẩm dễ gây ấn tuợng ban đầu cho nguời đọc là một trò chơi trí thức hơi lập dị. Khám phá sự say mê với Thiền lý của Một Danna cũng giúp cho người đọc chuyển sang một hình thái cảm thụ khác mang tính cách phương Đông: sự ngưng nghỉ của lý trí và buông thả theo “cơ duyên” mỗi nguời tự có với tác phẩm và tác giả. Triết lý thuận duyên này hẳn đã thúc đẩy thêm lựa chọn ngôn ngữ của Một Danna, thứ ngôn ngữ đa chiều, đa nghĩa, mà mỗi nguời đều tiếp nhận như một thông điệp riêng cho mình.

Dĩ nhiên, môi truờng blog cũng làm cho tác phẩm của Một Danna mang nhiều hạn chế. Trên blog, quan hệ giữa nguời đọc và nguời viết có tính cách bạn bè và bạch thoại, nên tác phẩm viết trên bối cảnh này thuờng là nạn nhân một sự uốn nắn vô thức do chính tác giả để hoà hợp với độc giả của mình, những con nguời có nhân dạng và tính cách cố định, thay vì nguời độc giả vô hình trong môi truờng rộng lớn. Đó là một dấu ấn rất sâu đậm – và vô thức, như đã nói – đến mức muốn sửa chữa chỉ còn có cách hy sinh tác phẩm và những giá trị của nó, mà tác giả có thể không bao giờ tái thể hiện đuợc. Đồng thời, Một Danna viết truờng ca, viết liên văn bản như một cách triết lý nhiều hơn là một hành động thẩm mỹ, để trình bày và quảng bá quan niệm triết học mà mình ôm ấp, nên nghệ thuật không khỏi còn hơi quá cứng và quá mạch lạc, mất đi đôi phần hứng thú tự nhiên của người thưởng thức nghệ thuật. Nhưng những điều đó sẽ từ từ thay đổi, khi anh bước chân vào môi truờng văn học đuợc sự quan tâm nghiêm túc hơn của dư luận. Thiết nghĩ, buớc vào văn học sáng tác từ kinh nghiệm blogger là một sự chuyển biến mà càng ngày các cơ quan truyền thông – xuất bản càng nhận thấy sự bức thiết rõ hơn, và đóng góp vai trò lớn hơn để thúc đẩy, vì niềm tin vào sự sàng lọc và sự đề cử của một thế giới phi quyền lực như thế giới blog.

Cuối cùng, hành động hợp lý và hợp tình cho cả nguời đọc Da Màu lẫn tác giả Một Danna của nguời viết bài này là giới thiệu địa chỉ blog của anh với độc giả:

http://blog.360.yahoo.com/blog-hjT7racnbq4Je9xTkSI8IslW

bài đã đăng của Trần Thiện Huy


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch