Trang chính » Dịch Thuật, Dịch Thuật, Sang Việt ngữ, Trích đoạn tiểu thuyết Email bài này

Xứ Tuyết


♦ Chuyển ngữ:
2 bình luận ♦ 17.12.2008

LTS: Dưới đây là đoạn trích từ Chương Đầu của Xứ Tuyết (Snow Country), bản dịch Việt ngữ (xuất bản đầu thập niên 1970) của dịch giả Chu Việt. Xứ Tuyết là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của văn hào Nhật  Yasunari Kawabata, người đoạt giải văn chương Nobel năm 1968.

Theo dịch giả Edward Seidensticker, người đã dịch Xứ Tuyết sang tiếng Anh (mà bản Việt ngữ của Chu Việt cũng dựa trên một phần), bối cảnh của truyện là vùng núi về phía Tây của Nhật Bản, được coi là một vùng có nhiều tuyết nhất trên thế giới. Vùng này cũng nổi tiếng nhờ những mạch suối nóng. Người đàn ông Nhật đến những vùng có suối nóng không hẳn vì lý do sức khỏe, cũng không hẳn vì cái đẹp của thiên nhiên, mà thường để trốn thoát trách nhiệm thê tử và tự cho mình những phút giây phù du với các kỹ nữ. Các bà vợ, theo truyền thống, cũng không tháp tùng chồng đến những vùng này. Vùng suối nóng nào cũng có những geishas và những cô gái hầu phòng biết chiều chuộng khách. Nếu những nàng geisha của thành phố có dịp trở thành những nghệ sĩ thực thụ, thì trái lại những geisha của vùng núi thường bị coi ngang hàng với gái làng chơi.

Trong tiểu thuyết, Kawabata đã phối hợp nét hiện thực sống động của tiểu thuyết với tính chất trầm mặc của thơ haiku, để biểu lộ những tương phản trong thế giới nghệ thuật của ông: Shimamura, người đàn ông lịch lãm nhưng hững hờ trong tình cảm, và Komako, nàng geisha với tình yêu mãnh liệt và tinh khiết dành cho Shimamura. Cái lạnh của không gian trắng xóa là trompe-l’oeuil cho những đam mê nồng, như tấm kimono dệt bằng tơ gai được mặt trời nhuộm đỏ trên tuyết, như loài côn trùng mới đầu nhìn tưởng an phận với cái chết tĩnh lặng trong căn phòng trống, lúc đến gần mới biết chúng cố vùng vẫy cho tới hơi thở cuối cùng. Chương Đầu của truyện tả cảnh Shimamura ngồi trong toa xe lửa tối ngắm trộm gương mặt của Yoko phản chiếu từ cửa sổ kính của toa xe lửa, rồi liên tưởng đến hình ảnh Komoko và những ve vuốt nồng nhiệt của nàng. Đây là cách Kawabata tạo dựng không khí “ảo” từ những ánh nhìn, trong không gian pha trộn giữa tối và sáng.

Dịch giả Chu Việt cũng nói về kinh nghiệm dịch văn Kawabata, mà theo ông là một kinh nghiệm hoàn toàn tương phản với kinh nghiệm dịch quyển Ông Đại Sứ (The Ambassador) của nhà văn Úc Morris West vào thời trước đó:

Theo kinh nghiệm của tôi trong thời gian dịch (1968-69), tôi thấy Morris West đã dùng một khung cảnh lịch sử hiện thực để hư cấu hóa một câu chuyện thật ra cũng có thực. Đó là tình hình liên hệ “cơm không lành, canh không ngọt” giữa một đằng là chính sách của Mỹ ngày càng nhúng tay sâu hơn vào nội bộ của VNCH (do đại sứ Henry Cabot Lodge – hay Maxwell G. Amberly trong truyện – đại diện) và đàng kia là TT Ngô Đình Diệm (Phùng Văn Cung trong truyện) …. Riêng cá nhân tôi khi dịch truyện này bị áp lực hối thúc rất nặng của nhà xuất bản muốn sách ra càng sớm càng tốt …. Nói tóm đó là một cuộc chạy đua với đồng hồ. Vì thế, nay đọc lại, tôi thấy có nhiều sai sót mà khi ấy không nhận ra.

Trái lại, khi dịch Xứ Tuyết, tôi có thì giờ nhẩn nha hơn vì thời gian đó bị cấm trại, một mình ngồi trong văn phòng làm việc dịch. Trước khi dịch tôi không biết Kawabata là ai. Chỉ biết qua tiểu sử, ông mồ côi sớm, và đọc ông qua bản Pháp văn [Pays de Neige” do Armel Guerne và Bunkichi Fujimori dịch], tôi thấy văn ông nhẹ nhàng, sâu sắc, đắm đuối nhưng trầm lặng, hợp với tâm tính của tôi nên tôi chọn dịch ông qua Xứ Tuyết. Vả lại tôi cũng bị cuốn hút bởi những tình cảm bén nhậy nhưng phức tạp của mối tình tay ba giữa chàng lãng tử Shimamura, cô geisha Komako và người con gái đẹp Yoko. Ngoài ra còn có những đoạn mô tả cuộc đời vất vả nhưng đẹp của cư dân xứ tuyết, ví dụ công đoạn dệt lụa chijimi bằng tơ gai của các cô gái địa phương. Nói tóm, Kawabata là người trầm lặng, sâu sắc, có óc quan sát tinh tế.

 

PHẦN ĐẦU

 

Snow Country cover Con tầu ra khỏi đường hầm dài và bắt đầu đi vào xứ tuyết. Mặt đất trắng xóa dưới nền trời đêm đen tối. Tới một nhà ga nhỏ, tầu từ từ đỗ lại.

Người con gái ngồi phía bên kia lối đi đứng dậy bước sang mở cửa sổ ngay trước mặt Shimamura. Khí tuyết lạnh ùa vào trong toa. Cô gái nghển cổ ra ngoài kêu vọng người xếp ga như gọi một người nào ở xa lắm.

Người xếp ga chậm rãi bước trên tuyết tiến lại, tay cầm chiếc đèn bão. Khuôn mặt hắn chìm sau chiếc khăn quàng cổ kéo lên tới mũi, hai vành mũ lông cụp xuống kín mang tai.

Lạnh dữ nhỉ, Shimamura nghĩ thầm. Nhìn ra ngoài, chàng chỉ thấy mầu tuyết trắng biến dần trong đêm tối tới triền núi rải rác đó đây những căn nhà trại thấp. Có lẽ đó là cư xá nhân viên hỏa xa.

Người con gái lớn tíếng gọi, “Bác ơi, cháu Yoko đây!”

“Yoko đấy à? Về sớm thế cháu? Lại bắt đầu lạnh rồi đấy.”

“ Thưa bác, cháu nghe nói anh cháu làm việc ở đây. Xin cảm ơn bác đã giúp đỡ.”

“ Chỗ này vắng vẻ lắm. Con trai như cậu ấy sợ chịu không nổi đâu.”

“Anh cháu còn trẻ người non dạ, xin bác hết lòng dậy bảo cho.”

“ Có sao đâu, cậu ấy làm việc được lắm. Tuyết thế này chắc công việc rồi ra còn bề bộn. Năm ngoái tuyết nhiều đến nỗi tầu bị tuyết lở làm nghẽn đường luôn luôn. Bà con ở đây cứ phải nấu cơm cho khách ngày này qua ngày khác.”

“ Trông bác có vẻ mặc nhiều áo nhỉ. Anh cháu biên thư nói anh ấy vẫn chưa phải mặc áo len.”

“ Bác phải mặc bốn lần áo mới thấy ấm. Còn các cậu ấy à, cứ thấy lạnh là bắt đầu nhậu rồi. Thế là cảm hàn nằm la liệt cả lũ kia kìa.” Vừa nói, ông vừa ve vẩy chiếc đèn về phía những căn nhà trại.

“Anh cháu có nhậu không, bác?”

“Theo bác biết thì không có đâu.”

“Bác về nhà bây giờ hở bác?”

“Bác đi bác sĩ bây giờ đây. Bị thương chút xíu.”

“Bác phải cẩn thận, nghe bác?”

Người xếp ga vẻ rét mướt trong chiếc áo dạ choàng ngoài kimono bước đi có vẻ vội vã. Ông nói vọng lại phía sau, “Giữ mình cẩn thận, nghe cháu.”

Yoko đưa mắt nhìn khắp sân ga phủ đầy tuyết. Nàng gọi, “Anh cháu có đây không bác? Bác coi chừng giùm anh cháu, nhớ bác.”

Giọng nói tuyệt đẹp của người con gái ngân nga cao vút như từ đêm tối vọng lại trên mặt tuyết, nghe phảng phất buồn. Khi tầu chuyển bánh, nàng vẫn còn ngả người ra phía ngoài cửa sổ gọi với người xếp ga đang bước dọc đường rầy, “Bác bảo giùm anh cháu được nghỉ nhớ về thăm nhà.”

“Được, bác sẽ bảo.”

Người con gái đóng cửa sổ lại và lấy hai bàn tay áp vào đôi má ửng đỏ quay về chỗ ngồi.

Trên triền núi tại chỗ này có ba máy ủi tuyết để chuẩn bị cho những trận tuyết lớn sắp tới. Cũng có cả một hệ thống báo động ở hai đầu đường hầm phòng khi tuyết lở chận mất đường tầu. Năm ngàn công nhân lúc nào cũng sẵn sàng để dọn tuyết, chưa kể hai ngàn thanh niên của các đội cứu hỏa tình nguyện có thể được huy động khi cần.

Một nhà ga nhỏ, chẳng bao lâu nữa sẽ bị snow country cover chôn vùi dưới tuyết. Đó là nơi anh trai người con gái có tên là Yoko làm việc. Vừa nghĩ, Shimamura vừa thấy mình chú ý đến cô gái nhiều hơn.

Chàng vẫn cứ cho nàng là một người con gái. Dáng dấp rõ là một thiếu nữ chưa chồng. Thật ra Shimamura cũng không làm sao biết được nàng có quan hệ thế nào với nguời đàn ông đi cùng với nàng.

Cung cách họ đối xử với nhau có vẻ như một cặp vợ chồng. Tuy nhiên người đàn ông rõ ràng là đang đau nặng, mà tật bệnh thường khiến cho một người đàn ông và một người đàn bà gần gũi nhau hơn. Sự chăm sóc càng nhiệt tình bao nhiêu, hai người lại càng có vẻ vợ chồng bấy nhiêu. Một cô gái săn sóc một người đàn ông lớn tuổi hơn mình nhiều như thể một người mẹ, trông xa ai chẳng bảo là vợ của người ấy?

Nhưng trong tâm trí, Shimamura đã tách rời người con gái khỏi người đàn ông. Qua dáng dấp và cử chỉ, chàng đã nhất quyết nàng là một cô gái chưa chồng. Ý tưởng ấy có lẽ đã bắt nguồn từ những cảm nghĩ thầm kín sâu sắc kể từ phút chàng ngồi ngắm Yoko dưới một góc cạnh lạ lùng.

Lúc đó mới trước đây ba tiếng đồng hồ. Shimamura đang ngồi buồn không biết làm gì, chàng lơ đãng nhìn ngón trỏ bàn tay trái mình co vào, duỗi ra. Chàng tự nhủ, dường như chỉ có bàn tay này, chỉ có sự vuốt ve của những ngón tay này là còn giữ được một kỷ niệm trực tiếp và sống động, một ký ức nóng bỏng về người đàn bà mà chàng sắp gặp lại. Chàng cố gợi lại một hình ảnh, nhưng vô ích, người đàn bà đã tan biến mất trong tâm trí chàng. Càng cố nhớ lại, chàng càng thấy nàng xa dần và không còn để lại chút gì có thể bám víu. Trong sự mơ hồ ấy, chỉ có một bàn tay trái này, đặc biệt ngón trỏ này như hãy còn đẫm ướt trong ve vuốt, là dường như còn lôi kéo chàng về được với nàng từ xa vời vợi. Cái cảm giác nóng hổi sống động ấy làm chàng ngạc nhiên và bối rối. Chàng đưa bàn tay lên gần mặt rồi gạt nhanh một lằn thẳng trên khuôn kính mờ đục. Con mắt một người đàn bà hiện lên chập chờn trước mặt làm chàng suýt kêu lên vì kinh ngạc. Nhưng đó chỉ là một ảo giác trong giây phút mơ màng. Định thần lại, chàng thấy đó chỉ là hình ảnh người thiếu nữ ngồi phía bên kia phản chiếu trong kính. Bên ngoài trời đã xẩm tối và trong toa tầu đã lên đèn khiến khuôn cửa kính trở thành tấm gương. Hơi nuớc đọng đã làm tấm gương mờ đục cho đến khi chàng vạch một lằn ngang.

pays de neige cover Con mắt mà Shimamura đã nhìn thấy tự nó có một vẻ đẹp lạ lùng, nhưng chàng giả bộ người lữ khách buồn bã ghé mặt sát cửa sổ như để nhìn phong cảnh bên ngoài rồi lấy tay xóa hết hơi nước còn đọng trên mặt kính.

Người con gái ngả người về phía trước cúi nhìn người đàn ông trước mặt nàng một cách chăm chú. Do sự căng thẳng ở đôi vai người con gái qua tấm gương phản chiếu, Shimamura chợt hiểu rằng cái ánh mắt dữ dội của nàng đang nhìn chăm chăm không chớp là tại sự chú ý mãnh liệt. Người đàn ông nằm gối đầu lên cửa sổ, đôi chân duỗi ra đặt trên ghế phía trước mặt, bên cạnh người con gái. Đó là một toa tầu hạng ba. Cặp trai gái ấy không ngồi cùng một hàng ghế với Shimamura ở phía bên kia mà ngồi ở một hàng trên, thành thử trong tấm kính gương, chàng chỉ thấy nửa đầu nhìn nghiêng đến ngang tai của người đàn ông.

Còn người con gái vì ngồi đối diện chéo góc với chàng nên Shimamura thật ra vẫn có thể nhìn thẳng nàng được. Tuy nhiên lúc họ buớc lên toa, cái vẻ lạnh lùng soi mói trong sắc đẹp của người con gái đã khiến chàng sửng sốt và bẽn lẽn đưa mắt nhìn xuống. Chàng chỉ kịp thoáng nhìn thấy những ngón tay gầy guộc và trắng bệch của người đàn ông bám chặt lấy những ngón tay của nàng. Chàng quay mặt nhìn chỗ khác và như có điều gì khiến chàng không dám nhìn về phía họ nữa.

Gương mặt người đàn ông trong tấm kính gợi cho chàng một vẻ thoải mái, yên chí, có lẽ vì cái nhìn của hắn đưa thẳng xuống và dừng lại trên phía ngực người con gái. Sự yếu đuối của hắn tạo nên một vẻ hòa hợp và cân bằng dịu dàng giữa hai dáng người cùng mỏng manh như nhau. Hắn nằm gối lên một đầu của chiếc khăn quàng cổ, đầu khăn kia vắt lên má bịt chặt lấy miệng như một cái mặt nạ. Thỉnh thoảng chiếc khăn lại tuột ra hoặc xô lên che mất mũi, nhưng chẳng cần hắn nhúc nhích ra hiệu, người con gái đã sắp lại cho ngay ngắn một cách ân cần, dịu dàng. Sự việc ấy cứ diễn đi diễn lại hoài một cách máy móc khiến cho Shimamura ngồi nhìn họ cũng đâm ra sốt ruột. Hoặc là đôi lúc cái vạt áo choàng dạ quấn lấy chân người đàn ông lại phanh ra rơi xuống sàn tầu, và người con gái lại lanh lẹ kéo nó lên. Tất cả những cử chỉ ấy thật là tự nhiên, như thể hai người muốn bất chấp cả thời gian và không gian để tiếp tục mãi mãi cuộc hành trình đi về nơi xa xôi vô tận. Về phần Shimamura, chàng không cảm thấy một nỗi đau đớn hay phiền muộn nào như khi đứng trước một cảnh tượng thật là não lòng. Chàng chỉ thấy dửng dưng như thể đang ngắm một hoạt cảnh trong một giấc mơ – và có lẽ tác dụng lạ lùng của tấm gương đã cho chàng cái cảm giác ấy.

Trong chiều sâu của tấm gương, phong cảnh buổi tối ở đằng xa lần lượt kéo qua như một đáy gương di động; những hình người phản chiếu rõ nét hơn trên mặt gương nổi bật trên đáy như những hình ảnh chồng lên nhau của một khúc phim. Dĩ nhiên, giữa những hình ảnh di động của bối cảnh và những hình người rõ rệt hơn chẳng có một chút liên hệ nào. Vậy mà những hình người trong suốt và bất biến kia lại dường như hòa lẫn với bối cảnh mờ ảo và ảm đạm của phong cảnh buổi tối, tạo nên một vũ trụ kỳ ảo và độc đáo, một thứ thế giới tượng trưng siêu nhiên không phải ở thế gian này. Một thế giới đẹp vô ngần đã đi sâu vào tâm hồn Shimamura và khiến chàng xúc động, đặc biệt khi ngẫu nhiên một ánh lửa trên núi xa xa bỗng lấp lánh chiếu ngay giữa khuôn mặt người con gái, tạo thành một vẻ đẹp không lời diễn đạt.

Khoảng trời tối xẫm phía trên những dặng núi hãy còn day dứt một vài vệt đỏ tía. Xa xa phía chân trời, những đỉnh núi còn in lên những hình dáng rõ rệt, nhưng phong cảnh rừng núi gần hơn loang loáng trải ra đều đều và buồn hiu qua những dặm đường không nhìn thấy gì rõ, không còn lấy một sắc mầu. Tuyệt không còn một chút gì để đưa mắt nhìn. Phong cảnh bềnh bồng trôi qua trong một cảm xúc mơ hồ và quạnh hiu mênh mông, chìm ẩn dưới khuôn mặt đẹp gợi cảm và dạt ra chung quanh. Hình ảnh hư ảo ấy khiền cho khuôn mặt trông như trong suốt, nhưng có thật nó trong suốt không? Shimamura cố gắng tìm hiểu, có lúc chàng tưởng chừng phong cảnh như hiện ra trên gương mặt, nhưng những hình ảnh trôi qua mau lẹ khiến chàng không biết chắc ảo giác ấy có thật không.

Ánh sáng trong toa tầu chỉ mờ mờ nên hình ảnh phản chiếu không được rõ rệt và sáng sủa như trong một tấm gương thật. Bởi thế Shimamura quên bẵng đi mất là tấm hình mình đang ngắm chì là một hình ảnh phản chiếu trong gương, và chàng cảm thấy như thể khuôn mặt ấy đang trôi nổi theo với phong cảnh rừng núi ngoài kia.

Đó là lúc một ánh lửa xa xôi bỗng ngời sáng ngay giữa khuôn mặt. Trong sự phản chiếu chập chùng, hình ảnh khuôn mặt không đủ sáng để làm át ánh lửa đi nhưng ánh lửa cũng không sáng đến độ làm cho khuôn mặt chìm xuống dưới. Ánh lửa di động lần lần ngang qua khuôn mặt. Đó là một ánh lửa lạnh lẽo lấp lánh ở xa xôi. Và khi những tia sáng yếu ớt của nó rọi ngay chính giữa tròng mắt của người con gái, ánh nhìn lẫn với ánh lửa xa, con mắt ấy tưởng chừng như một đốm lân tinh đẹp huyền ảo đang vật vờ trên trùng dương núi rừng buổi tối.

bài đã đăng của Yasunari Kawabata


2 bình luận »

  • Nguyễn Tường Thiết viết:

    Một bản dịch hay tuyệt vời có thể được xem là mẫu mực cho nghệ thuật chuyển ngữ. Dịch giả Chu Việt qua bản dịch này bằng một lối hành văn thật đơn giản đã lột tả được hết cái hay cái đẹp của văn phong Kawabata, một cái đẹp đẫm chất đông phương, hư ảo mà buồn bã, một cái đẹp mong manh dễ vỡ tựa như “những con đom đóm bay qua ao bèo, lúc tắt lúc sáng như những ngôi sao lạc biết thổn thức” (Ðôi Bạn – Nhất Linh).

  • Chu Việt viết:

    Thân gửi nhà văn Nguyễn Tường Thiết,

    Xin chân thành cảm ơn anh về những lời anh quá khen tặng. Tôi nghĩ tôi chưa xứng đáng với lời khen đó. Chẳng qua là thời còn sung mãn, tôi chỉ biết cố gắng làm đẹp lòng người đọc với lời văn bình dị, thông thoáng cốt sao diễn tả đươc chính xác văn phong sâu sắc của tác giả. Đọc câu văn tuyệt bút của Nhất Linh mà anh trích từ “Đôi Bạn” làm tôi giật mình. Thì ra những văn tài lớn, nhất là ở phương Đông thường hay gặp nhau ở điểm sâu sắc, tinh tế, đẹp nhưng mong manh.
    Đúng như người Pháp thường nói: “Les grands esprits se rencontrent.”

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch