Trang chính » , Tạp văn Email bài này

Thơ và Tôi (phần 2)

2 bình luận ♦ 21.06.2012

 

laotu-trieubochi

Lão Tử kỵ ngưu 老子騎牛 (Lão Tử cưỡi trâu)
Tranh của Triều Bổ Chi 晁補之 (Triều Vô Cữu 晁無咎), đời Bắc Tống (1053-1110)
[Nguồn: Thiên Lý Bửu Tòa]

 

 

2. Để Lại

Sách xưa kể rằng, Ông Lão Tử không muốn nói năng gì, một mình cỡi trâu bỏ đi về hướng Tây. Ra đến cổng thành, trời đã chiều. Gặp người bạn cũ, người gác cổng tên là Doãn Hỉ, đã mời ông ở lại và thuyết phục Lão Tử viết cuốn sách Đạo Đức Kinh, trước khi Lão Tử lên đường biến mất vào sa mạc mênh mông. Cho đến nay, cuốn sách này vẫn là một bí mật với những lời lẽ đã ảnh hưởng sâu đậm hàng tỉ người và những triết thuyết, học thuyết của nhân loại.

Câu hỏi về "để lại" là:

– Vì sao ông lại cỡi trâu mà không cỡi ngựa? Nếu cỡi ngựa, ông đã đi nhanh và không cần phải nghỉ lại đêm, làm sao nghe Doãn Hỉ thuyết phục việc viết sách? Nếu đã dự định đi vào sa mạc, cỡi lạc đà hay ngựa mới phù hợp hành trình. Cỡi trâu, cỏ đâu ăn? nước đâu tắm?

– Với tài trí của ông, chắc chắc có nhiều người thông thái khác, nhiều người thành tâm khác xin ông viết đôi lời để lại. Vậy mà ông không viết gì. Bỏ đi. Sao lại nghe lời một anh lính gác cổng thành để viết Đạo Đức Kinh? Có kỳ tích gì ở đây?

– Truyền thuyết cho rằng Lão tử và Khổng Tử đã từng gặp nhau tranh luận. Khổng Tử trẻ, Lão Tử trung niên. Ngoại sách kể lại, sau khi gặp nhau, Khổng Tử nói rằng, hôm nay ta đã gặp một con rồng. Không thấy Lão Tử nói gì về Khổng Tử. Chỉ im lặng bỏ đi. Vì sao?

Lão Tử đi vào cõi Không như các thiền sư nhập vào vòng viên mãn. Nhưng "có lẽ" không đành lòng nên nhắn lại đôi lời: Lão Tử là Đạo Đức Kinh. Thiền sư là kệ và công án. Tại sao? "có lẽ" đã là người, phải "tử tế" với nhau.

Luận sao đi nữa, chuyện Lão Tử chỉ là cái cớ, cái chuyển. Trong ruột cuốn sách Đạo Đức Kinh cũng có nhiều chương viết, đoạn viết bị các học giả nghi ngờ không phải do Lão Tử viết mà do người đời sau thèo lẻo. Nhưng có một điều khó chối cãi đó là nhan đề của cuốn sách.

Đạo Đức Kinh, chính là điều mà Lão Tử muốn để lại.

Lão Tử, Trang Tử, thiền sư để lại vì tử tế.

Khổng Tử để lại vì dạy dỗ.

Platon để lại vì thuyết phục.

Hàn Phi Tử và Niccolo Macchiavelli để lại vì lập thuyết.

……..

……..

…….

Các bậc kỳ tài này không ai để lại vì danh tiếng. Đời sau có kẻ cho rằng: Đã mang tiếng đứng trong trời đất, phải có danh gì với núi sông. Hoặc là Lưu thủ đang tâm chiếu hãn thanh. Hoặc là Cọp chết để da, người ta chết để tiếng. Vậy thì quan niệm cái để lại có trước hay quan niệm danh tiếng từ cái để lại có trước?

Hiểu điều này thì thấy cỡi trâu là đúng. Con ngựa, con lạc đà rồi cũng chết trong sa mạc nếu không biết sẽ đi đâu và đến nơi ốc đảo nào.

Hiểu điều này thì thấy Lão Tử để lại đạo sống, Khổng Tử để lại phương pháp sống "bình thường". Trang Tử để lại sống "không thường". Họ đều phát xuất từ một chỗ. Chẳng qua là nhất sinh nhị nhị sinh tam mà thôi. Hôm nay, ta đã thấy một con rồng. Con rồng chỉ là một quan niệm. Không có con rồng thật. Khổng Tử ngưỡng mộ Lão Tử nhưng chắc không đồng ý về phương pháp xử thế.

– Ba à, bây giờ con đã hiểu vì sao Phật và Chúa đều không viết sách. Cả hai vĩ nhân này đều không muốn sáng tác, cũng không muốn chép lại. Nếu sáng tác ra điều mới lạ hoặc giá trị hơn sẽ không thể là Đạo. Vì không có gì hơn Đạo. Đạo là tuyệt đối. Nếu chép lại thì không hợp với vai trò lãnh đạo vì mai sau có chỗ sai lầm hoặc không hợp lý, sẽ phải nói sao đây.

Nếu ngoài trái đất, khoa học tìm thấy sự sống hoặc một loại người khác, giải thích làm sao? Nếu con người "clone" được con người như con người, tạo hóa nói lời gì?

Các môn đồ, đệ tử lại càng không thể sáng tác vì trên đã có Đạo, có Thầy. Chép lại là đúng đắn. Nếu có sai lầm cũng là thường. Nhân vô thập toàn.

Nếu có người hỏi rằng, Thượng Đế sinh ra mọi loài mọi vật, vậy thì ai sinh ra Thượng Đế? Nhân vật đầu tiên trong cõi Phật là ai? Ai đã sinh ra ai đây? Câu trả lời rơi vào nơi Bất Khả Tư Nghị. "Sáng tác" không thể trả lời câu hỏi này nhưng "Chép lại" có thể.

Đa phần của nhiệm vụ chép lại là truyền tin càng chính xác càng giá trị. Sẽ không có sự chính xác toàn tích trong việc kể lại do đó lòng tin vào người đi trước là quan trọng. Người đi sau lại càng cần tin vào người chép lại.

Thử đặt một giải thuyết, nếu họ chỉ cần sai một ly, vài ngàn năm sau sai bao nhiêu dặm?

Hễ có viết là có sai lầm. Đã sáng tác phải chấp nhận sẽ có sự xấu sự sai sự dở.

Hiểu rõ điều này thì biết trong cái để lại có cả đúng lẫn sai, gạo lẫn sạn, nhưng cái điều muốn để lại mới đáng quan tâm. Lão Tử muốn để lại Đạo Đức Kinh, không phải là sách Đạo Đức Kinh. Đây là một biến dụ. Ví dụ thuộc về cụ thể. Ẩn dụ thuộc về siêu hình. Biến dụ thuộc về Dịch.

Đã là Dịch thì phải hợp với hôm nay, hợp với phong thái, thời trang của sự sống đang biến chuyển.

Một đạo sĩ sang sông. Đến bờ cô lái đò nói:

– Xin ông trả tiền gấp đôi.

– Tại sao?

– Vì ông nhìn tôi.

– Đúng. Được.

Hôm sau, đạo sĩ qua đò về lại. Lên đò ông ngồi nhắm mắt. Đến bến:

– Xin ông trả tiền gấp ba.

– Tại sao? Tôi đã nhắm mắt rồi mà.

– Tuy ông nhắm mắt nhưng lòng ông nghĩ đến tôi.

– Đúng. Được.

Lần sau qua đò. Đạo sĩ nhìn cô lái chòng chọc. Miệng mỉm cười.

– Xin ông khỏi trả tiền.

– Tại sao?

– Tuy ông nhìn tôi mà lòng nghĩ đến chuyện tốn tiền nên không phải trả.

Hơn mươi năm sau, một chàng trung niên, chững chạc bảnh bao qua đò. Cô lái nay đã có thằng con nhỏ chèo giúp. Đến bờ bên kia:

– Chào ông đạo sĩ. Tôi đã nhận ra ông từ lúc lên đò. Xin ông trả cho mười lần hơn.

– Tại sao?

– Giá bình thường cho Việt kiều.

– Được. Tôi tặng cô thêm cuốn sách này.

– Ồ. Thơ hả. Cảm ơn ông.

Con ơi, cất cuốn sách này. Mai mang ra chợ cho bà ngoại. Bà ngoại đang cần giấy để gói cá.

(Phóng tác lại theo chuyện trên net. Không biết của ai)

 

3. Tôi và Thơ Tôi

Suy gẫm về thơ là những năm tháng dài đi đôi với làm thơ. Như hai con đường không song song nhưng chạy về một hướng. Bài thơ là những con đường nhỏ cắt qua hai đường này cho người du hành băng qua băng lại.

Càng suy gẫm nhiều về thơ, càng khó làm thơ. Càng làm thơ, càng muốn suy gẫm. Do đó, bài thơ không quan tâm trụ cốt về hay hoặc dở mà là kết quả của thử nghiệm. Con gà có trước hay cái trứng có trước? Không quan trọng. Đã bây giờ, tất có gà có trứng. Hôm nay: Bao lâu trứng nở ra gà? Bao lâu gà đẻ ra trứng? mới cần biết. Trứng lớn ngon hơn hay trứng nhỏ ngon hơn? Trứng lớn bán có lời nhưng trứng nhỏ ăn thì thơm. Gà sản xuất hàng loạt, gà quí phi, gà đi bộ, gà chạy "treadmill"… gà nào cần quan tâm. Sao không thử nghiệm gà thái giám? gà nhảy dây?

Biết bao nhiêu người thử nghiệm cái này cái kia điều này điều nọ rồi âm thầm tan vào thời gian. Lâu lâu mới có vài người, ví dụ như Thomas Edison phát minh ra bóng đèn. Ánh sáng đến với nhân loại từ đó. Nhưng trước ông nếu không có ông Alexandro Volta phát minh ra điện Pin, nếu không có ông Thiên Lôi đánh sét, làm sao ông Thomas Edison có thể tìm thấy bóng đèn? Nếu không có bà cụ than phiền vì đi bộ quá xa để xem ông khai mạc vòm đèn sáng ở NewYork thì ông Edison không phát minh ra chiếc tàu điện đầu tiên. Và ông làm sao biết được, cũng tại New York, ngày 22 thàng 4 năm 2012, người ta đã bật sáng một loại bóng đèn mới có khả năng sáng liên tục 30 năm không bị hư hao, tốn ít điện năng.

Thuở nhỏ nít, tôi thích chơi trò tưởng tượng và suy gẫm về những điều đã tưởng tượng. Lớn lên tôi thích chơi cờ Tướng, Cờ Vây đen trắng. Thích học binh pháp, sách lược. Thích nghiên cứu tạp lục và vẫn tiếp tục thú vị với những tưởng tượng càng ngày càng xa khơi đời sống. Tôi tìm đến thơ như một trò chơi trí tuệ và trò chơi trong thế giới vô hạn của tâm tình. Tôi vui với trò chơi. Còn kết quả: Hãy để cái trứng lộn mở ra con gì?

Con gì thì không quan trọng bằng quan niệm về con gì. Quan niệm về con gì thì không hẳn đã có được con vật giống con gì. Nhưng không thể biết được con gì giống con gì nếu không có quan niệm gì về con gì. Con gì tất nhiên phải giống một con gì. Nếu chưa thấy con gì thì làm sao có được quan niệm về con gì? Vậy thì Con Gì nên có trước hay Quan Niệm Con Gì nên có trước?

Đêm cuối cùng mùa nghỉ hè, mai tôi sẽ rời Qui Nhơn đi Sài Gòn tiếp học năm thứ Hai. Cha con tôi lại nói chuyện đời, lại gà lộn với bia lạnh.

– Con có dự định làm gì, thực tập ở đâu sau khi ra trường không?

– Con chưa nghĩ tới.

– Nếu con muốn, ba sẽ hỏi bác Huyền (chủ tịch thượng viện lúc đó) cho con thực tập với bác. Hoặc là con có thể ứng cử đơn vị Hội Đồng Tỉnh ở đây.

– Để con suy nghĩ đã.

Tôi không bao giờ có câu trả lời vì năm ra khỏi trường Luật là năm lưu quốc, 1975. Ba tôi là một nhà chính trị thất bại. Ông quá yêu quốc gia, yêu Chúa và tin tưởng sự lương thiện sẽ đưa đến kết quả đúng đắn. Ông ở tù qua nhiều chế độ. Tổng cộng những năm tù cũng đã nửa đời người. "Có lẽ" giấc mơ của ông đã muốn trao lại cho tôi. Và tôi rất sợ hãi chính trị. Và tôi rất không tin tưởng vào kết quả của bất cứ những ai đại diện cho Thượng Đế.

Mỗi lần nghĩ đến ba tôi. Tôi không muốn làm thơ vì thơ đã làm cho tôi xa ông. Thi sĩ "có lẽ" là sự thất bại của tôi.
 

Ngu Yên
Viết xong Nháp và Nốt ngày 30 tháng 4 năm 2012

bài đã đăng của Ngu Yên


2 bình luận »

  • Khiêm viết:

    Viết phảng phất, cớ như viết cho có. Nhưng càng đọc càng bị cuốn vô cái thăm thắm.

  • black raccoon viết:

    Ba tôi là một nhà chính trị thất bại. Ông quá yêu quốc gia, yêu Chúa và tin tưởng sự lương thiện sẽ đưa đến kết quả đúng đắn.(NY)

    Một người cha quá tuyệt diệu. Yêu nước, tin Trời, chuộng sự lành. Vậy thôi, cũng quá đủ. Chẳng lẽ có gì bất khả?

    Một cô gái bị hãm hiếp, có thể do nhiều nguyên nhân:
    – Thú tính cúa bọn hiếp dâm
    – Lực lượng an ninh kém
    – Xã hội a tòng và yếu đuối
    – Tự thân cô gái kém bản lĩnh cao cường

    Nguyên do nào, cũng không thể làm lu mờ được đức tính hiền thục và yêu người vốn dĩ của cô gái ấy.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)