Trang chính » Biên Khảo, Chuyên Đề, Dịch Thuật, Phỏng vấn Email bài này

Hãy luôn khao khát, hãy cứ dấn thân: Trò chuyện với Đinh Từ Bích Thúy về dịch thuật (phần 1)

 

alan-jeffries-taylor-nothing-is-nothing

Alan Taylor Jeffries, “Nothing is Nothing”

 

Lương Thư Trung (LTT):

 Câu 1:

LTT: Mến chào Đinh Từ Bích Thúy,

Lâu nay, tôi thường đọc các bản dịch của Đinh Từ Bích Thúy (ĐTBT) trên Da Màu, kể cả văn lẫn thơ. Là một bạn trẻ đã theo học ngành văn chương và luật pháp, sự yêu chuộng ngôn ngữ của bạn đã làm người đọc rất dễ nhận ra sao rồi, nhưng để được hiểu rõ hơn về sự chọn lựa này, ĐTBT có thể chia sẻ thêm về mục đích cùng sự ưa thích công việc dịch thuật ấy của bạn không?

ĐTBT: Cám ơn anh đã có nhã ý khai triển câu chuyện dịch thuật với Thúy. Câu hỏi này ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh đời sống, tư tưởng, nền giáo dục của Thúy. Thúy sẽ cố gắng trả lời anh.

Thúy nhận ra rằng trong ngành dịch thuật văn chương, hình như vẫn rất ít phụ nữ. Trong lịch sử văn chương Việt Nam, Đoàn thị Điểm là dịch giả tác phẩm Chinh Phụ Ngâm của Đặng Trần Côn, nhưng ngoài bà Thúy không biết còn vị phụ nữ nào đã là dịch giả trước thế kỷ 20? Ở hải ngoại thì gần đây có Phạm thị Hoài là người dịch các nhà văn Đức như Franz Kafka, Bertolt Brecht, Thomas Bernhard và Friedrich Dürrenmatt sang tiếng Việt. Thái Kim Lan dịch thơ của Brecht, Goethe, Rilke, Holderlin và văn chương của Herman Hesse sang tiếng Việt, cùng dịch sang tiếng Đức thơ của Hoàng Hưng, Lê Đạt và Chế Lan Viên. Nguyễn Nguyệt Cầm cùng với chồng là giáo sư Peter Zinoman đã dịch Xuân Tóc Đỏ của Vũ Trọng Phụng sang tiếng Anh cùng biên tập và dịch (với Dana Sachs) các truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp. Đoàn Cầm Thi là người đã dịch tuyển tập truyện ngắn Au-Rez-De Chaussée Du Paradis (Tầng trệt thiên đường) giới thiệu 14 nhà văn Việt Nam đương đại với độc giả Pháp.

Tại sao văn chương Việt Nam không có nhiều dịch giả chuyên nghiệp phái nữ hơn? Hay vì dịch thuật đòi hỏi khả năng phân tích, hoặc kiến thức hàn lâm, mà các nữ văn sĩ, thi sĩ Việt Nam trong khi đó cảm thấy gần gũi, thoải mái hơn trong khía cạnh sáng tác? Thật sự ra thì đây là một ngành mà Thúy không chủ tâm chọn chỉ vì nó chưa được nhiều dịch giả phụ nữ tham dự, tuy sự hiện diện của phái nữ cũng là điều cần thiết. Cho dù văn chương không nên có biên cương về giới tính, một dịch giả phụ nữ có lẽ cũng đưa vào những văn bản dịch một cái nhìn khác hơn, phong phú hơn, qua kiến thức và kinh nghiệm sống của mình?

Đối với Thúy, mục đích của dịch thuật bao hàm một ý nghĩa thơ mộng, cởi mở. Nghĩa La-tinh của chữ "translator" là người băng qua khoảng trống.

Gần hai tháng qua báo chí không ngớt bàn tán về cái chết của Steve Jobs, người sáng lập giang sơn vi tính Apple. Người ta ngợi khen Steve Jobs như một nhà phát minh khoa học ngang hàng với Einstein, nhưng Thúy nghĩ ông ta thật ra là một dịch giả. Không phải là dịch giả văn chương, nhưng vẫn là một dịch giả theo đúng nghĩa của nó: biến mọi điều trừu tượng và xa lạ thành một cái gì đó rất thông dụng và gần gũi với cuộc sống con người.

Trong một cuộc phỏng vấn vào năm 1985 với tạp chí Playboy – lúc Steve Jobs chỉ mới 30 và là một trong những tỉ phú trẻ nhất của Hoa Kỳ– ông nhận xét: "kỹ thuật vi tính rút ngắn thời gian và không gian, giúp cho con người có một cuộc sống nhàn hạ, phong phú hơn về tinh thần. Con người không cần hiểu rõ những chi tiết rắc rối đằng sau kỹ thuật, nếu họ hiểu được tác dụng của kỹ thuật. Nhờ phát minh của điện thoại và máy vi tính, mà ngôn ngữ, từ người đến người, đã cất tiếng hát.” Thúy rất ngạc nhiên và cảm động khi đọc những lời nói này của Steve Jobs. Tuy là một chuyên gia kỹ thuật, Steve Jobs thấu hiểu sức mạnh của ngôn ngữ. Máy vi tính, iphone, iPad, cuối cùng cũng chỉ là những phương tiện chuyển tải tư tưởng và tình cảm của con người. Nó rút ngắn không gian và thời gian, và nó biến dụng cụ kỹ thuật thành một cám dỗ …ngọt như quả táo, hoặc là một quả địa cầu nhỏ trong lòng bàn tay. Một dịch giả văn chương cũng là người phải rút ngắn, san bằng không gian và thời gian.

Thúy không nhớ là lúc nào mình đã muốn trở thành một người dịch. Có lẽ dịch thuật không phát xuất từ “cái muốn,” mà từ sự thiếu thốn, khao khát. Ở đây Thúy cũng nhớ đến lời khuyên nhủ của Steve Jobs trong bài diễn văn mùa hè 2005 cho các sinh viên tốt nghiệp Đại học Stanford, “Stay hungry. Stay foolish.” Nhiều dịch giả trên mạng đã dịch lời khuyên bất hủ này sang tiếng Việt là, “Hãy luôn khao khát. Hãy luôn dại khờ.” Đây là một điểm khá thú vị, về mặt dịch thuật cũng như về khía cạnh văn hóa.

Thúy nghĩ người Việt, hoặc có lẽ người Á Đông nói chung, không có khái niệm “foolish/điên” tương đương như cách mà Steve Jobs muốn diễn tả, vì văn hóa của chúng ta không đề cao những chuyện bốc đồng, lập dị hay điên rồ. Tuy khái niệm “foolish” của Steve Jobs có phần nào biểu lộ sự ngây thơ cả tin của một đứa trẻ, Thúy nghĩ nó không hẳn là sự dại khờ, mà là niềm tin vào cái khác người, một tinh thần xung phong, tiền vệ, tiêu biểu cho thế hệ của những người trẻ trong thập niên 60—là thế hệ mà Hoa Kỳ có kỳ vọng chinh phục không gian. Vì vậy, có lẽ cách dịch chính xác hơn hơn cho “foolish” là “dấn thân,” “mạo hiểm,” hoặc “khác người.” Thường thường những người “trẻ” thì thích dấn thân, mạo hiểm, khác người, và không đắn đo nhiều về hậu quả, tuy nhiên điều này không có nghĩa là họ dại khờ.

Để trở lại câu hỏi của anh, có lẽ Thúy thích tìm hiểu về dịch thuật vì từ lúc mới định cư ở Mỹ Thúy đã luôn tự hỏi mình: làm thế nào để môi trường văn hóa của chính Thúy không còn là một cái gì xa lạ, với đầy những đe dọa và bấp bênh, làm thế nào để ngôn ngữ trong nhà (trong tiếng Việt) không xung đột với ngôn ngữ bên ngoài (trong tiếng Anh), làm thế nào để không còn sự chia cách giữa tâm trạng di dân với tinh thần bản xứ, làm thế nào để không còn một ngăn trở giữa "vỉa hè" và "phố chính." Tóm lại, sự cách trở giữa “trong” và “ngoài” có cần thiết hay không? Xưa Thiên Chúa đã trừng phạt con người bằng cách tạo ra Tháp Babel với những ngôn ngữ dị biệt để không còn ai hiểu ai, cho nên hoài bão được "băng qua khoảng trống" là hoài bão được trở về một thế giới hoàn hảo và gần gũi. Dịch cũng là cách kéo lại giây đồng hồ, trở về với quá khứ, hướng đến tương lai, hoặc vượt qua mọi biên giới thời gian và không gian, để lúc nào cũng sống trong hiện tại – hiện tại trong khuôn khổ một bài thơ, trong thế giới văn chương của một truyện ngắn, hay một tác phẩm tiểu thuyết. 

Câu 2:

LTT: Theo Nguyễn Hiến Lê (NHL),"Dịch văn không phải là dịch chữ, mà là dịch cái nghĩa, cái tinh thần của câu văn, nên mỗi lần dịch, phải đọc kỹ nguyên văn, tìm hiểu ý và tinh thần của nó, rồi tự hỏi:"Một người Việt không biết một ngoại ngữ nào cả, muốn diễn đúng những ý đó, tinh thần trong câu đó, sẽ nói ra sao?" Nếu tìm mà không thấy cách nào phô diễn được hoàn toàn đúng ý của tác giả thì chẳng thà bỏ bớt những tế nhị đặc biệt của ngoại ngữ đi mà giữ cho câu văn dịch cái tính cách Việt Nam." Ngoài ra, NHL cũng còn nói:"Hễ dịch thì phải cam chịu đánh mất một phần cái hay trong nguyên tác. Giữ được chừng nào thì giữ, không giữ được t phải bỏ." (1)

Với kinh nghiệm riêng của ĐTBT, bạn nghĩ sao về hai nhận xét vừa nêu của bậc tiên sinh như NHL? 

ĐTBT: Thưa anh, Thúy nghĩ học giả Nguyễn Hiến Lê ở trên muốn cảnh giác trường hợp những dịch giả bị chi phối bởi cái lạ của cấu trúc và ngữ pháp trong nguyên bản, rồi khi dịch sang tiếng Việt thì lại dịch máy móc theo tự điển mà không quan tâm đến ý nghĩa hay lô-gích của tư tưởng được diễn tả trong câu văn. Thật ra, điều lý tưởng nhất vẫn là làm sao chuyển tải được trọn ý cùng cái hay của văn phong trong nguyên bản sang ngôn ngữ dịch, mà vẫn duy trì nét tự nhiên của văn dịch, để khi đọc lên thấy như một bài sáng tác chứ không như văn dịch.

Thúy sang đây năm 13 tuổi, nên Thúy không phải là một người viết có cách suy nghĩ, hành văn thuần túy theo ngữ pháp, văn phạm Việt, và thật ra Thúy cũng không biết "thuần túy" là thế nào nữa, vì trong cuộc sống hàng ngày Thúy sử dụng Anh ngữ nhiều hơn là Việt ngữ. Do đó, Thúy chỉ biết cố hết sức để cách dịch của mình không quá "cứng" mà thôi. Trên hết, Thúy vẫn nghĩ ngôn ngữ nói nên được gần gũi với ngôn ngữ viết. Khi dịch một câu văn từ tiếng Anh sang tiếng Việt, Thúy thường đọc nó lên, nghe ngóng xem đã xuôi tai chưa, nếu chưa xuôi tai, thì phải sửa.

(Ở đây Thúy nhớ đến câu mở đầu tác phẩm Don Quixote. Trong tiếng Tây Ban Nha, câu mở đầu của Cervantes có rất nhiều vần điệu của nhạc: “En un lugar de la Mancha, de cuyo nombre no quiero acordarme.” (Ở chỗ nào đó trong miền thôn dã La Mancha, một nơi mà tôi chả thèm nhớ cả tên …)

Tuy nhiên, lời nhận xét của Nguyễn Hiến Lê hình như không đề cập đến sự khác biệt giữa dịch thuật văn chương và dịch thuật trong những ngành chuyên môn khác. Thiết nghĩ, nếu nhiệm vụ dịch trên hết chỉ là chuyển tải thông tin (chứ không hẳn là nghệ thuật) thì ý nghĩa là điều quan trọng. Trái lại, dịch thuật trong địa hạt văn chương cho người dịch nhiều sự tự do và sáng tạo hơn, vì ngôn từ và ý nghĩa trong một văn bản không có tính cách nhất định hay tuyệt đối. Nếu người dịch có thể chuyển tải được cái hay, cái lạ, cái phong phú mông lung của ngôn ngữ trong nguyên bản sang ngôn ngữ dịch, thì vẫn là điều nên cố gắng làm.

Thúy cũng nghĩ rằng trong quá trình dịch một người dịch không nên bắt đầu bằng sự “cam chịu đánh mất một phần cái hay trong nguyên tác” như Nguyễn Hiến Lê trình bày ở trên. Và ở đây có lẽ quan điểm về giới tính và văn hóa đã ảnh hưởng đến cách suy nghĩ của Thúy. Khi một người bị áp đặt vào một tình cảnh chưa được xác định, họ sẽ bất tuân hiện trạng (status quo) kêu gọi họ phải “chịu đựng” hay “nhân nhượng.” Hơn nữa, vì dịch thuật là một quá trình mở, luôn luôn tiến triển, từ thế hệ này sang thế hệ khác, thiết nghĩ không nên có sự “cam chịu đánh mất.”

Theo Lydia Davis, nữ dịch giả Mỹ của Madame Bovary (bản dịch Anh ngữ thứ 19, xuất bản năm 2010), giá trị và bản chất của một bản dịch (nếu dịch từ tiếng Pháp sang tiếng Anh) lệ thuộc ít nhất vào ba yếu tố: (1) kiến thức của dịch giả về ngôn ngữ, lịch sử, và văn hóa Pháp; (2) khái niệm của dịch giả về công trình dịch thuật; và (3) khả năng văn chương của dịch giả trong Anh ngữ. Thúy nghĩ vấn nạn “cam chịu đánh mất” sẽ giảm thiểu nếu kiến thức ngôn ngữ và văn hóa của người dịch được coi là tương đương giữa ngôn ngữ gốc và ngôn ngữ dịch.

 

madame-bovary-cover

 

Thí dụ sau đây liên hệ mật thiết đến kiến thức văn hóa của người dịch. Câu văn dẫn đầu – cũng là một câu văn rất nổi tiếng trong tiểu thuyết Moby Dick của Herman Melville (về con cá voi bạch tạng làm nhiều thủy thủ đắm tàu) là: “Call me Ishmael.” Chỉ vậy thôi. Bốn âm tiết ngắn ngủi, nhưng cũng rất huyền thoại, như câu mở đầu cho một chương Sáng Thế. Theo Kinh Thánh Cựu Uớc và văn chương Hồi giáo, Ishmael là con trai đầu của Abraham và Hagar. Hagar là người hầu Ai-Cập của vợ Abraham là bà Sara. Vì Sara và Abraham hiếm muộn, Abraham đã có con với Hagar để nối dõi tông đường. Nhưng Sara nổi cơn ghen đuổi Hagar và Ishmael ra khỏi nhà, làm hai mẹ con phải đi lang thang nhiều năm tháng trong sa mạc. Về sau, hậu sinh của Hagar là những người dân Ả rập theo truyền thống Hồi giáo. Với tác phẩm Moby Dick, có lẽ Herman Melville đã muốn thiết lập một truyền thống văn chương mới cho Hoa Kỳ, tách lìa ra khỏi “kinh điển” của nền văn chương Châu Âu, nên đã bắt đầu bằng câu văn dẫn đầu, “Call Me Ishmael.”

 

pollock.moby-dick

Jackson Pollock, Moby Dick

 

Làm sao để một dịch giả người Việt dịch thoát câu văn này sang tiếng Việt? Trước tiên, người dịch phải biết truyền thuyết và ý nghĩa của cái tên Ishmael. Ishmael không phải là con của “vợ chính thức” mà xuất thân từ giòng dõi nô lệ. Ishmael, như vậy, là nhân vật “bất hợp pháp” nhưng lại rất tự tin và có phần nào trịch thượng. “Call Me Ishmael,” người kể chuyện đã ra lệnh ngay từ đầu câu chuyện. Vì y phán, “Hãy gọi tôi là …,” thay vì chỉ nói, “Tên tôi là …,” có lẽ Ishmael không phải là tên thật của y, mà là một cái tên huyền thoại, dùng để bôi xóa một quá khứ không tốt đẹp? Hay có lẽ Ishmael không trịch thượng, mà thật ra rất thân thiện và gần gũi, như cách hai người bạn thân gọi nhau bằng “tao,” “mày” hoặc dùng tên gọi, thay vì tên họ. Như vậy có 3 cách dịch:

(a) Phải dịch làm sao để giọng điệu trịch thượng của một nhân vật “bất hợp pháp” (và do đó không đủ uy tín) được chuyển tải?

(b) Phải dịch làm sao để sự “thân thiện” của nhân vật này được biểu lộ?

(c) Phải dịch làm sao để cả hai ý tưởng trịch thượng/thân thiện được hiểu (ngầm) trong tiếng Việt?

“Hãy gọi tên tôi là ‘Ishmael’”? “Hãy xướng tên ta là ‘Ishmael’”? “Cứ kêu tớ là ‘Ishmael’”? Tùy theo cách đọc Moby Dick của một dịch giả/độc giả, cách xưng hô trong tiếng Việt, “tôi,” “tui,” “tao,” “ta”, “tớ” v.v… sẽ thiết lập văn phong và cấu trúc tâm lý cho toàn bộ tác phẩm.

Dù sao, quá trình dịch thuật, dù cho bất cứ ai đã có kinh nghiệm, vẫn không thể “dễ” hoặc “nhanh.” Không một dịch giả nào có thể nói là chuyện dịch dễ như ăn bánh, hay cả quyết đại khái rằng họ có thể dịch xong một truyện ngắn hay một bài thơ chỉ trong vài giờ (trừ phi họ tin 100% vào cách dịch của Google Translate(!) Sự tự mãn và cách suy nghĩ máy móc của người dịch –phát xuất từ kiến thức ngôn ngữ chưa nắm vững–chính là những yếu tố giảm phẩm chất của một bản dịch, nếu không muốn nói là “diệt” bản dịch.

________________________

ớc chú:

1/. Luyện Văn, quyển ba, của Nguyễn Hiến Lê, do nhà xuất bản Nguyễn Hiến Lê ấn hành, Sài Gòn, năm 1957, Chương XI (Dịch cũng là một cách luyện văn), trang 149.

bài đã đăng của Lương Thư Trung


7 bình luận »

  • Nguyễn Đăng Thường viết:

    Miền Nam trước 75 đã có một số nhà văn nữ dịch các tác phẩm ngoại quốc, như sau đây:

    – Ngàn cánh hạc, Yasunari Kawabata, tiểu thuyết, Trùng Dương dịch.
    – Chuyện tình, Eric Segal, tiểu thuyết, Phan Lệ Thanh dịch (?).
    – Điệu buồn cho Charlie, James Baldwin, kịch bản, Phan Lệ Thanh dịch (Trình Bày).
    – Trong tù, Maxime Gorki, hồi ký, Nguyễn Thu Hồng dịch (Trình Bày).
    – Trăng trên thung lũng Jérusalem, Ch. Y. Agnon (Nobel), Nguyễn Thu Hồng dịch (Trình Bày).
    – Cô vũ nữ xứ Izu, Yasunara Kawabata, truyện ngắn, Huyền Không (nữ hay nam? Trình Bày).

    Và vài bản dịch khác, của Bà Tùng Long, chẳng hạn, có thể vì ít nổi tiếng hơn nên tôi không còn nhớ.

  • black raccoon viết:

    Nguyễn Hiến Lê là một dịch giả có số lượng dịch phẩm rất lớn. Tác phẩm ngoại quốc mà ông chọn dịch gồm nhiều thể loại. Văn chương, khảo luận, lịch sử, triết học, đều có. Căn cứ vào số sách được in và tiêu thụ trong thị trường sách báo tự do lúc bấy giờ, có thể nói một ông là một dịch giả rất thành công. Dường như hiện tại vẫn còn vài đầu sách dịch của ông lưu hành.

    Theo tui, Nguyễn Hiến Lê còn là một dịch giả văn chương tài hoa. Đơn cử thí dụ, quyển “Chiến Tranh và hòa bình” của Tolstoi. Một quyển sách dịch đồ sộ như vậy mà hễ đọc là đọc luôn, khó dứt bỏ ngang.

    NHL thành công có lẽ nhờ mấy đặc điểm sau :
    – Nắm vững Việt Văn
    – Tham chiếu nhiều bản gốc ngoại ngữ khác nhau cho một bản dịch
    – Tra cứu hoặc am tường sâu rộng cả hai nền văn hóa
    – Biết lược bớt hoặc thêm vào khi cần
    – Có một văn phong dịch phẩm riêng biệt

    Theo tui, văn phong riêng của mỗi dịch giả rất quan trọng. Đó là sức lôi cuốn của tác phẩm dịch thuật. Dịch văn chương là cho ra đời một tác phẩm văn chương nửa. Nếu không, khó có đọc giả lâu dài.

    Mấy dịch giả lớn mà tui biết đều có văn phong (bút pháp, ngôn ngữ) biệt lập và hấp dẫn. Như: Ngọc Thứ Lang, Đỗ Khánh Hoan, Nguyễn Hiến Lê, bà Ni Sư Trí Hải dịch Hermann Hess, bà Kim Y Phạm Lệ Oanh dịch Kinh Thi Quốc Phong …

    http://www.quangduc.com/tacgia/nisutrihai.html

  • Lê Thanh Huấn viết:

    Quả là thiếu sót nếu không kể thêm “mẫu thân Phùng Khánh” với Siddhatha của Hermann Hesse (Câu Chuyện Dòng Sông,Lá Bối 1964) và Catcher in The Rye của J.D. Salinger (Bắt Trẻ Đồng Xanh,Lá Bối 1965).

  • xem viết:

    Rất thích định nghĩa “translator” là người băng qua khoảng trống mà Bích Thúy nhắc tới.

    Xin “đế” thêm cho vui: người viết cũng là người băng qua khoảng trống, hắn đi dây, vụng tu thì rớt. Nhưng người dịch thì vừa đi dây, vừa … vác thánh giá (của người khác). Trên đe dưới búa. Vụng, hắn sẽ rớt xuống vực, nhưng thánh giá thì lại không rớt! Đó là nghịch lý (gây cười.)

    Về thế nào là hành văn theo tiếng Việt thuần túy, xin góp vài ý. Đây là câu hỏi có tính khoa học. Tiếc là đất nước mình qua mùa chiến tranh lại đến mùa lầm lạc, nên cái đúng của nhiều thứ bị xếp xó, mọc rêu. Cái thuần túy tiếng Việt cũng là nạn nhân. Năm 1963, Đại Học Huế xuất bản cuốn “Khảo Luận Về Ngữ Pháp Việt Nam” của Nguyễn Hiến Lê và Trương Văn Chình, do linh mục Cao Văn Luận viết lời tựa. Theo tôi, đây là một công trình nghiên cứu về ngữ pháp tiếng Việt rất công phu, có tính đột phá, rất đáng cho người Việt hôm nay tìm hiểu.

    Ngôn ngữ thay đổi theo nơi chốn và thời gian. Người miền nam ngồi phanh ngực ca cải lương, ăn nói ngang tàng giọng Cà Mau có tổ tiên thích hát chèo ở đồng bằng bắc bộ. Người Việt tại đông bắc Thái Lan rời VN năm 1945 nói tiếng Việt nghe như tiếng Việt của … năm 1945. Người Việt ở Mỹ, Anh, Úc, Canada, Pháp…. vài chục năm cũng ít nhiều khó tránh nguy cơ dùng tiếng Việt một thời đã cũ. Có lẽ vì vậy mà sinh viên khoa dịch thuật đều phải đi thực tế.

    Tôi rất quý cách làm việc của Bích Thúy các anh chị Da Màu, các anh chị là những người có tài, và có tình. Dĩ nhiên, vài khuyết điểm nhỏ cũng không làm mờ cái tài kia, càng khó làm phai cái (thật) tình, mà nếu tinh sẽ thấy (hoặc không thấy) liền. Văn của mình viết còn đôi khi nhầm lẫn, huống gì xử lý văn của… kẻ lạ mặt :)

    Thân mến

  • Lâm Vũ viết:

    Lâu lắm mới lại vào Da Mầu, tôi ngạc nhiên thích thú, trước bài vở đã… um tùm. Đọc thử một bài phỏng vấn của LTT, tôi không ngưng được, ngấu nghiến tiếp những bài phỏng vấn khác. Thật là thú vị.

    Dịch thuật vốn là một đề tài tôi rất chú ý, vì hai lý do: thứ nhất, nó quá cần thiết cho nền văn học của một quốc gia dân tộc – nhưng lại còn quá sơ khai và thiếu thốn cho dân ta; thứ hai, dịch thuật tự nó quá khó – cứ xem ba điều kiện “căn bản” phải có mà chị Bích Thúy đưa ra cũng đủ thấy.

    Dĩ nhiên tôi đồng ý với ba đòi hỏi ấy – gọi là “căn bản” thì phải có rồi – nhưng xin thêm vào: để hội đủ bà điều kiện đó, người dịch thuật phải chuyên môn – lấy dịch thuật làm nghề nghiệp – vì nếu chỉ amateur thì khó đạt ba tiêu chuẩn đó. Chuyên môn cũng có nghĩa là ngưòi làm nghề dịch chỉ có thể chuyên chú vào một số tác giả hay vào một thời đại v.v.

    Tôi cũng đồng ý là dịch thuật không nên có tiêu chuẩn “du di” của cụ Lê, “Hễ dịch thì phải cam chịu đánh mất một phần cái hay trong nguyên tác”. Theo tôi, đã đành không thể nào đạt tới nghệ thuật của nguyên tác (cứ xem những bản dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh, Pháp thì người Việt nào cũng cảm nhận dễ dàng sự mất mát của người đọc Kiều bằng bản dịch) nhưng người dịch nên nghĩ đến cách “đền bù” sự mất mát đó bằng cách vận dụng những cái ưu điềm của ngôn ngữ ngọn (tức của tiếng Việt, khi ta dịch một tác phẩm tiếng nước ngoài).

    Lấy một thí dụ cho rõ ý của tôi: đọc Tản Đà dịch thơ Đường ta đâu cảm thấy mất mát, mà còn thấy thơ Đường nhờ Lục Bát của Tản Đà trở thành giàu có hơn (di nhiên đây chỉ là “cảm giác”, vì tôi không phải là chuyên viên thơ Đường).

    Vài thí dụ thành công khác là Ngượng Tống dịch Sử Ký TMT, Phùng Khánh (Ni cô Trí Hải) dịch Siddhartha, Ngọc Thứ Lang dịch The Godfather v.v. (Ở đây có thể thấy rõ không thể tưởng tượng một dịch giả nói trên dịch cuốn của người kia mà hay được!)

    LV

  • Lương Thư Trung viết:

    Kính chào anh Lâm Vũ,

    Vừa rồi, trong mục ý kiến ngắn, anh viết: “Đọc thử một bài phỏng vấn của LTT, tôi không ngưng được, ngấu nghiến tiếp những bài phỏng vấn khác. Thật là thú vị.”

    Xin chân thành cảm ơn anh rất nhiều đã có lời nhận xét đầy khích lệ này. Tôi vốn chưa quen việc gợi ra các câu hỏi trong những bài trao đổi được đăng trên Da Màu, nhưng vì đọc sách, hiểu được sách đã khó; đọc văn hiểu người làm sách lại càng khó gấp nhiều lần dù các bậc tiền bối thường hay nói “văn tức là người”(*). Tuy có giao tiếp qua lại một vài tác giả trong các diễn đàn văn chương, báo chí cũng như ngoài đời sống thường ngày, nhưng để hiểu công việc sáng tác của mỗi nhà thơ, nhà văn lại càng khó khăn biết bao!

    Do vậy, tôi thử làm vài cuộc trao đổi với các tác giả, văn cũng như thơ, mà tôi có dịp đọc các tác phẩm của nhà ấy, hầu hy vọng các tác giả chia sẻ những bí quyết trong việc viết văn làm thơ cùng những kinh nghiệm sống mà họ có thời đã từng trải trên những khoảng đời không dễ dàng chút nào qua những biến thiên dời đổi của dòng đời, và rồi, các vị ấy đã đem những chất liệu này vào thơ văn của mình và qua sự gạn lọc của thời gian, họ đã có được những tác phẩm đạt được giá trị văn chương đích thực.

    Khi thì tôi ký là HT, khi thì LTT, dù tên nào thì cũng chỉ cùng một mục đích là muốn mang lại cho các bạn đọc bốn phương những câu chuyện vui, lý thú, và trung thực trong những cuộc trò chuyện này qua kinh nghiệm của các tác giả ấy. Nó không mang một ẩn ý nào khác ngoài cái ý nguyện muốn mở con tim của mình hòa nhập vào tâm cảm của từng tác giả, để từ đó các tác giả có hứng thú trò chuyện, chia sẻ với mình một cách tận tình, hết lòng.

    Vốn là một người gốc dân quê luôn yêu thương đời sống nơi miền quê nghèo với mưa nắng hai mùa, nên thấp thoáng trong những trao đổi, hễ có dịp, là một người gợi chuyện, tôi luôn luôn tìm cách cố mời các tác giả về ngang quê miền Tây Nam Phần để nhìn ngắm lại vài cảnh vật miền quê mà chính các tác giả có một thời đã đi ngang qua những nơi chốn ấy. Và đó cũng là một trong những phần chính mà tôi muốn gởi đến cùng các bạn đọc đã và đang rất nhớ về những ngày nơi quê nghèo vốn quý vị có những ngày xưa thân ái cũ!

    Ngoài ra, vì mục đích muốn đặt câu hỏi để học nên những câu hỏi trong các bài trao đổi mang nặng tính tâm tình hơn là truy nguyên sự kiện một cách lành nghề, làm khó các tác giả, và hơn thế, tôi cũng không có đủ khả năng để đặt ra những câu hỏi thuộc loại khó như vậy, nên qua lời nhận xét rất chí tình của anh, phần chính yếu làm cho anh đọc một cách thích thú là nhờ các tác giả muốn chia sẻ thật tình những hiểu biết cùng kinh nghiệm trong việc trước tác của họ trong nhiều chục năm qua và riêng cá nhân tôi, qua các câu trả lời của quý vị ấy tôi đã học hỏi thêm nhiều điều rất bổ ích cho chính bản thân mình.

    Một lần nữa, xin chân thành cảm ơn anh rất nhiều và cầu chúc anh có một cuối tuần an lành, hạnh phúc.

    Trân trọng kính chào anh.

    LTT

    (*) Nguyên văn của Buffon:”Le style c’est l’homme” (Bút pháp tức là tác giả). Ta thường dịch “Văn tức là người”
    [Theo Nguyễn Hiến Lê trong bản lược dịch cuốn “The Importance of Living”(Một quan niệm về sống Đẹp), của Lâm Ngữ Đường, 1964, Sài Gòn, trang 247.]

  • Lâm Vũ viết:

    Kính anh LTT,
    Cá nhân tôi có lúc nghĩ văn chương tự nó như cái cây, bắt đầu chỉ là cái mầm, không có gì to tát nhưng phải chứa đựng một thứ không thể thiếu: sự thật. Từ hạt mầm đó nẩy nở lên cái thân nhỏ xíu, dần dần mọc lá cành thành cái cây tỏa bóng mát. Có lẽ số người muốn “làm văn chương” rất nhiều, nhưng tuyệt đại đa số bắt đầu bằng ý tưởng tạo nên một cây cố thụ, nhưng quên mất là cả cây cổ thụ cũng chỉ bắt đầu bằng cái mầm. C’est le grain c’est l’important!

    Đọc những bài phỏng vấn của anh, những câu hỏi anh đặt ra, tôi có cảm tưởng anh đã bắt đầu bằng cái mầm nhỏ bé: đi tìm một “sự thật”. Khi thành hình, bài phỏng vấn tự nó tỏa hương thơm… Có lẽ giản di vậy thôi.

    Kính

    LV
    TB. Tôi cũng có đọc bài viết của anh về nhà văn Lưu Hữu Nghĩa, một người tôi từng quen biết lâu (tuy không thân lắm) và rất kính phục, như một nhà văn. Điều lạ lùng là có lẽ lúc sinh tiền chính anh ấy không bao giờ nghĩ mình là nhà văn cả!

    Rất mong Damau, nếu có thể được, sưu tập những tác phẩm của anh Lưu Hữu Nghĩa và phổ biến. Tôi chỉ được đọc rất ít tác phẩm của anh ấy, nhưng nghĩ các tác phẩm của ảnh đều có giá trị văn chương cao.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch