Trang chính » Biên Khảo, Chuyên Đề, Dịch Thuật, Nhận Định, Sang Việt ngữ, Thơ & Thời Đại Email bài này

Vai trò của thơ trong sự phản kháng chính trị là gì?


♦ Chuyển ngữ:
3 bình luận ♦ 14.10.2011

 

 

adam20oriordan

 

 

Các thi sĩ nên lãnh trách nhiệm đi đầu với những vần thơ khuấy động hay chỉ nên đứng bên lề suy tư?

Tuần trước, những hình ảnh cảnh sát có vũ trang tấn công nhóm người biểu tình quanh quảng trường Parliament đã gợi nhắc lại kí ức về những cuộc nổi loạn chống thuế công vào những năm 90 dưới thời John Major; những thanh niên đầy giận dữ ở Brixton và Toxteth những năm 80 dưới thời Thatcher; thậm chí, với những người quan tâm tới lịch sử, nó còn khiến liên tưởng đến cuộc thảm sát Peterloo năm 1819 khi những quan tòa đã điều động kị binh đến để giải tán đám đông hơn 60.000 người tập trung để phản đối, đòi cải cách chính trị.

Không lâu sau vụ thảm sát mà nhiều người đã bị giết và hàng trăm người bị thương, Thomas Love Peacock đã viết về sự kiện này cho người bạn của ông ở Ý là Percy Bysshe Shelley. Shelley đã bị lay động bởi mô tả của Peacock về sự kiện đó đến mức ông đã hưởng ứng bằng việc sáng tác tác phẩm The Masque of Anarchy (Vở ca kịch vô chính phủ), một bài thơ bênh vực cho hành động xã hội cấp tiến và sự phản kháng theo phương thức bất bạo động: “Rũ bỏ xiềng xích cho quả đất lại mát lành/ Trong cơn mơ điều đó tìm đến bạn/ Chúng ta đông đảo – chúng lẻ loi”

Tại những thời điểm náo loạn và bất ổn, vai trò của thơ ca là thổi bùng lên ngọn lửa hay xoa dịu những cơn thịnh nộ? Suốt hàng thế kỉ, thơ ca đã chứng tỏ hiệu lực đáng kể của mình ở cả hai vai trò đó. Trong bối cảnh bất ổn dân sự vào những năm 1970 ở Mỹ, Gil Scott Heron đã nói với thế giới rằng “cậu sẽ không thể ở nhà đâu, người anh em ạ”. Trong kiệt tác châm biếm, đầy tính kích động của ông The Revolution Will Not Be Televised” (“Cuộc cách mạng sẽ không được lên truyền hình” )“trong album Small Talk at 125th and Lennox, Scott-Heron có một câu thơ cầu kỳ theo phong cách siêu thực hài hước: “Cuộc cách mạng sẽ không cho bạn thấy những hình ảnh Nixon thổi một chiếc tù và và dẫn đầu một đội quân có John Mitchell, Đại tướng Abrams và Spiro Agnew để ăn những cái dạ dày lợn tịch thu được từ chốn Harlem. Nhưng khi được phát ngôn thành lời, giọng nói say sưa nhưng không quá bộc trực của ông đã truyền điện cho bài thơ.

 

Scott-Heron đã để lại ảnh hưởng rất lớn đến một thế hệ của những nhà thơ nói (spoken word poets) và nghệ sĩ trình diễn trẻ của nước Anh, những nghệ sĩ có lập trường và dự phóng chính trị rõ ràng. Scroobius Pip (nghệ danh được lấy từ một bài thơ của Edward Lear “Một hôm Scroobious Pip bước ra bên ngoài/Khi cỏ xanh và trời xám xịt”) mới đây đã công bố tác phẩm Thou Shalt Always Kill (Ngươi sẽ luôn luôn giết) như một sự hiệu chỉnh đối với chủ nghĩa con buôn của những người thuộc thế hệ của mình. Gắn trạng thái say sưa với thói phù phiếm về văn hóa của Thế hệ Y (những người sinh từ năm 1990 trở đi) với khuynh hướng đả kích chính trị gợi nhớ đến loại hình hài kịch phá cách thập niên ở thập niên 1980, ông ra lệnh : “Mày sẽ không đánh giá cuốn sách bằng bìa của nó/ Mày sẽ không phán xét phim Lethal Weapon qua Danny Glover/ Mày sẽ không mua sản phẩm của cocacola/ Mày sẽ không mua sản phẩm của Nestlé”

 

Nhưng liệu thơ ca phản kháng/dấn thân có phải là lãnh địa của những nhà thơ nói? Vào những năm 1970, nhà thơ người Mỹ Richard Wilbur, biểu tượng của sự lịch lãm và học thức, trong bài “To the Student Strikers” (Cho những cuộc biểu tình của sinh viên), đã đòi hỏi sự phản tư và điềm tĩnh trong thời gian diễn ra cuộc chiến tranh Việt Nam. Trong bài “A Miltonic Sonnet for Mr.Johnson” (Bài sonnet theo phong cách Milton dành cho ngài Johnson), ông cho rằng Thomas Jefferson “đáng nhẽ nên khóc than để thấy những đất nước nhỏ bé đang kinh hoàng/Thuế má vào gia súc của chúng ta/ Sự thật công khai bị bóp méo hay cấm đoán nơi quê nhà/ Và suốt cuộc chiến chẳng có giọt máu nào của quân đội rơi”. Tuy nhiên, Wilbur cũng cảnh báo rằng khi “các nhà thơ bắt đầu thuyết giảng cho dàn đồng ca, thơ ca sẽ đánh mất tính phiêu lưu và sự đa dạng của nó”.

Vậy liệu có phải vai trò của thơ ca là đây: tiếp cận những náo loạn, biến động theo cách gián tiếp, chứ không đâm đầu vào sự kiện? Và liệu thơ trên giấy có hiệu quả hơn trong việc ghi lại hậu quả của những sự kiện lớn lao? Cả Ken Smith, ở giai đoạn sáng tác về sau của mình và Sean O’Brien đã ghi lại di sản tri thức của những cộng đồng hậu công nghiệp và nông thôn, phục hồi những bản sắc của họ sau hàng thập kỉ suy tàn. Ken Smith, con trai của một người nông dân lao động chân tay, đã viết một thứ thơ thấm đẫm cảm giác u sầu về lớp người như cha mình, những người mà như O’Brien viết trong bài điếu văn cho Smith, đã “để lại/không một dấu hiệu, không một vết chân”.

Đó là một chủ đề Sean O’Brien đã theo đuổi trong những sáng tác của mình. Nhan đề thơ của tuyển tập Cousin Coat (Áo khác của người anh họ) (mà ông miêu tả giống như “một cái áo khoác vô hình mà rốt cuộc tôi phát hiện ra mình đã mặc nó suốt cả cuộc đời”) gợi nhớ di sản của những ý niệm này. Khi bài thơ kết lại, ông muốn chiếc áo khoác hãy “ở bên cạnh ta khi bọn họ đốt phá sự thật/ Bên cạnh ta nơi tận cùng trang giấy/Trung thành với những gì lịch sử đòi hỏi/Là kí ức, lương tâm, ‎ý chí và cơn thịnh nộ”

 

Chúng ta có thể lấy làm an ủi từ thực tế rằng cả truyền thống thi ca có bề dày lịch sử lẫn cả những động hướng mới mẻ đang phát triển – trình diễn hay văn bản, đồng quê hay hậu công nghiệp – sẽ vẫn còn đó để nhắc nhở và kích thích chúng ta, để an ủi hay khiến chúng ta nghĩ sâu sắc hơn một chút về những gì đã xảy ra. Khi bụi đã phủ mờ lên những sự kiện của tuần trước, có lẽ đã đến lúc ta nên lưu tâm đến lời khuyên của Shelley cách đây hai thế kỉ: “Chúng ta đứng bình tĩnh và cương quyết/Như khu rừng bền chặt và im lặng/Với những cánh tay khum và ánh mắt trông như/Những vũ khi của cuộc chiến bất bại”.

 

 

Nguồn: http://www.guardian.co.uk/books/booksblog/2010/dec/15/poetry-protest-politics

bài đã đăng của Adam O'Riordan


3 bình luận »

  • Tin thứ Bảy, 15-10-2011 « BA SÀM viết:

    […] – Vai trò của thơ trong sự phản kháng chính trị là gì?  —  (Da màu). […]

  • Anhbasam Điển Tin thứ Bảy, 15-10-2011 | bahaidao viết:

    […] HN (Tầm nhìn). – Vai trò của thơ trong sự phản kháng chính trị là gì?  —  (Da màu). – Toàn cảnh văn hóa trong nước: Liên hoan vào mùa (TTVH). – Tạc thửa ruộng […]

  • Luom lat tin | Dahanhkhach's Blog viết:

    […] – Vai trò của thơ trong sự phản kháng chính trị là gì?  —  (Da màu). […]

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)