Trang chính » Biên Khảo, Phỏng vấn Email bài này

Tiêu Dao Bảo Cự: nhạc Trịnh chỉ khơi dậy tình tự dân tộc, nỗi buồn nhược tiểu, nỗi đau chiến tranh

 

Tiêu Dao Bảo Cự trước năm 1975 là sinh viên tranh đấu ở Huế rồi đi dạy học. Gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1974, có một thời làm Phó Tổng biên tập báo Langbian, sau bị khai trừ và quản chế một thời gian vì đòi hỏi tự do, dân chủ cho Việt Nam. Ba cuốn sách của ông đã được xuất bản ở hải ngoại: Nửa đời nhìn lại (1993), Mảnh trời xanh trên thung lũng (2007) và Tiếng chim báo bão (2009). Ông hiện sống ở Đà Lạt, Việt Nam.

 

 

 

 

 

 

TrinhCongSon_Hinh_PhongVan1_TieuDaoBaoCu_thumb 1. Thưa ông, là người tham gia phong trào sinh viên tranh đấu trong thập niên 1960 và 70 tại miền Nam Việt Nam, theo ông nhạc Trịnh Công Sơn có những ảnh hưởng gì đến phong trào?

- Phong trào tranh đấu của sinh viên tại miền Nam diễn ra từ 1963 đến 1975, có lúc cao trào, có lúc thoái trào. Tôi chủ yếu tham gia thời sinh viên từ 1963 đến 1967 tại Đại học Huế. Sau đó ra trường, tôi đi dạy học ở những tỉnh lẻ, xa các trung tâm tranh đấu của sinh viên ở Sài Gòn, Huế, Đà Lạt. Tuy nhiên vì vẫn tiếp tục hoạt động với thanh niên học sinh, có bạn bè ở các trường đại học, chịu tác động của phong trào sinh viên tranh đấu nên tôi không bị tách rời khỏi phong trào chung nhưng về sau không có điều kiện theo dõi sát phong trào ở các trung tâm. Do đó nhận xét của tôi có thể bị hạn chế.

Thời kỳ 1963-67, sinh viên tranh đấu chưa có bài hát riêng. Chúng tôi hát những bài hát nào có chút hơi hướng liên quan đến lý tưởng, tâm trạng của mình. Tôi còn nhớ đài hiệu của đài phát thanh tranh đấu ở Huế năm 1966 do tôi phụ trách là mấy câu trong bài “Mẹ Việt Nam” của Phạm Duy. Chúng tôi còn hát các bài khác nữa của Phạm Duy như Tâm ca hay của những nhạc sĩ khác có nội dung về tình tự, truyền thống dân tộc.

Sau này khi có Ca khúc da vàng của Trịnh Công Sơn, sinh viên tranh đấu cũng hát nhiều. Nhưng tôi nghĩ “nhạc phản chiến” của Trịnh Công Sơn không có ảnh hưởng trực tiếp đến sự dấn thân, các cuộc xuống đường hay bạo động của sinh viên. Nhạc Trịnh Công Sơn chỉ khơi dậy tình tự dân tộc, nỗi buồn nhược tiểu, nỗi đau chiến tranh và mơ ước hoà bình. Một số nhạc sĩ khác cũng góp phần vào điều đó như Phạm Thế Mỹ, Nguyễn Đức Quang v.v… Những điều này làm cho người ta yêu thương hơn, buồn đau hơn về số phận đất nước, có thể từ đó khơi nguồn cho tình thần trách nhiệm, ý thức đấu tranh.

2. Như thế nhạc đấu tranh của sinh viên là loại nhạc nào?

Nhạc phong trào, hay còn gọi là “nhạc tranh đấu” là những bài ca chính thức của phong trào sinh viên phần lớn do những nhạc sĩ sinh viên sáng tác. Đó là âm nhạc “hát trên đường tranh đấu”, “hát cho đồng bào tôi nghe”, “hát cùng đồng bào”. Đây mới chính là âm nhạc đấu tranh, hát trong những đêm không ngủ, những buổi sinh hoạt, lúc xuống đường, lúc ở trong lao tù.

Đó là “Hát cho dân tôi nghe, tiếng hát tung cờ ngày nào…”, “Nếu là chim tôi sẽ là loài bồ câu trắng, nếu là người tôi sẽ chết cho quê hương”. Đó là “Dậy mà đi, dậy mà đi, ai chiến thắng không hề chiến bại…” hay “Xuống đường, xuống đường, đập tan mọi xích xiềng…” Đó là “Chốn lao tù là nơi ta rèn tâm chí, đây cũng là chiến trường mà ta không cần vũ khí…”

Trong các cao trào về sau này, nhạc Trịnh Công Sơn không còn ảnh hưởng và được sử dụng nhiều mà phong trào sinh viên tranh đấu đã có âm nhạc của riêng mình, đó là “nhạc tranh đấu”, “tranh đấu ca” mang tính thôi thúc, hào hùng, dữ dội, quyết liệt hơn những lời thở than buồn bã.

Xin được mở ngoặc nói thêm là những “nhạc sĩ sinh viên tranh đấu” này và những sinh viên đã hào hùng hát những bài ca của họ ngày nào, sau năm 1975 có người trở thành “quan cách mạng”, có người bị coi là “ngụy”, rất ít ai cất lên lời hát tranh đấu năm xưa, khi hoàn cảnh yêu cầu phản kháng có những điều còn tồi tệ hơn trước 1975. Tôi đã công khai đặt vấn đề này trong bài “Đọc thơ Đông Trình, suy nghĩ về văn nghệ, chính trị và sám hối”, viết năm 1993 và công bố trên báo Đối Thoại ở Mỹ, sau này trên mạng talawas.org và mới in lại trong tác phẩm Tiếng chim báo bão [Nhà xuất bản Tiếng Quê hương. Hoa Kỳ 2009]. Mãi gần đây mới có một số “sinh viên tranh đấu” ngày trước ký tên vào Kiến nghị yêu cầu ngưng khai thác bô-xít ở Tây nguyên hay lên tiếng về tình hình đất nước, tiêu biểu là Lê Hiếu Đằng. Đây vẫn còn là một câu hỏi, một vấn nạn đặt ra cho những người yêu nước, những người phản kháng “tranh đấu” ngày nào. Dĩ nhiên trong một bối cảnh khác, với ý nghĩa và phương thức khác.

3. Tuy không là nhạc của phong trào, những bài hát nào của Trịnh Công Sơn đã được sinh viên hát nhiều nhất trong các sinh hoạt?

- Đó là những bài hát trong tập Ca khúc da vàng mà phổ biến nhất là bài “Gia tài của mẹ”.

4. Có người cho rằng nhạc của Trịnh Công Sơn mang tính ru ngủ thành phần thanh niên và làm nản lòng chiến đấu của người lính Việt Nam Cộng Hòa. Ý kiến của ông thế nào?

- Tôi không nghĩ như thế. Vì như đã nói trên, nhạc Trịnh Công Sơn chủ yếu khơi dậy tinh thần dân tộc, tình yêu đất nước, nỗi buồn nhược tiểu, nỗi đau chiến tranh, ước mơ hoà bình. Nhiều người lính của Việt Nam Cộng Hòa thích nghe, hát nhạc Trịnh Công Sơn. Ngay cả người lính miền Bắc cũng vậy, tuy một số rất ít có cơ hội. Vì những điều trên họ có thể chiến đấu hăng say hơn, hay muốn đào ngũ, tùy tâm trạng và hoàn cảnh riêng từng người. Tuy nhiên tôi không thể xác quyết điều này mà xin dành nhận định cho những người lính Việt Nam Cộng Hòa.

5. Ông dạy học trong những năm 1970, học sinh của ông có nhiều em yêu thích nhạc Trịnh không?

- Thời gian đầu tôi mới ra trường, học sinh đệ nhị cấp, tức cấp 3 bây giờ, chỉ kém thầy vài tuổi, chúng tôi thường cùng đi uống café nghe nhạc hay hát hò. Nhạc Trịnh là một trong những dòng nhạc mà chúng tôi cùng yêu thích.

6. Thời gian từ 1970 đến 1975 ở miền Nam nhiều người biết đến những lời ca của Trịnh Công Sơn:

 

Một ngàn năm nô lệ giặc tàu
một trăm năm đô hộ giặc tây
hai mươi năm nội chiến từng ngày
Gia tài của mẹ để lại cho con
gia tài của mẹ là nước Việt buồn…

 

Ông nghĩ gì hay có lí giải về những ca từ trên?

- Thời trẻ tôi và các bạn thân thường lên án thế hệ đàn anh đã để lại cho chúng tôi một gia tài rách nát với vô vàn vấn nạn. Có lẽ lớp trẻ bây giờ cũng vậy. Lời ca của Trịnh Công Sơn trong bài “Gia tài của mẹ” diễn tả đúng nhận thức của tôi vào thời điểm đó và ngay cả bây giờ.

Chuyện “nô lệ giặc tàu”, “đô hộ giặc tây” hầu như mọi người đều đồng ý nhưng người ta nghĩ khác nhau về chuyện “hai mươi năm nội chiến từng ngày”. Bởi có hai phe, hai miền tham dự chiến tranh và bên nào cũng cho mình là chính nghĩa.

Người ta có thể có mọi thứ nhân danh, đặt ra nhiều tên gọi, nhưng dù là chiến tranh ủy nhiệm, chiến tranh giải phóng, chiến tranh tự vệ, chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược hay chống cộng sản độc tài tàn bạo thì trong cuộc chiến lâu dài đó hai bên đều nhận viện trợ, súng đạn của ngoại bang để bắn giết nhau. Trong cuộc chiến đó, người Việt chết nhiều nhất, người Việt giết nhau nhiều nhất, nên dù lý giải cách nào cuộc chiến tranh này cũng mang yếu tố nội chiến.

Tiếc thay đến nay 36 năm đã trôi qua từ ngày cuộc chiến chấm dứt, phần lớn những người tham dự của hai phe vẫn không thay đổi quan điểm của mình và cuộc nội chiến dường như vẫn còn tiếp tục dưới một dạng khác, tuy không còn súng đạn nhưng hao tổn không ít tiềm lực của dân tộc trên con đường xây lại nước non mình.

 TrinhCongSon_Hinh_BaiNhac2_NoiVongTayLon_thumb

7. Trưa ngày 30.04.1975 sau khi Tổng thống Dương Văn Minh ra lệnh đầu hàng, trên đài phát thanh Sài Gòn Trịnh Công Sơn đã hát ca khúc “Nối vòng tay lớn” của ông:

 

Mặt đất bao la, anh em ta về
gặp nhau mừng như bão cát
quay cuồng trời rộng bàn tay ta nắm
nối tròn một vòng Việt Nam…

 

Lúc đó ông đang ở đâu? Ông có nghe được những lời ca trên qua sóng phát thanh và cảm nhận của ông thế nào vào thời điểm đó?

- Thời điểm đó tôi đang ở Bảo Lộc và không được nghe Trịnh Công Sơn hát trên đài phát thanh Sài Gòn. Tuy nhiên tôi có thể nói cảm nhận của mình bây giờ.

Thống nhất đất nước là nguyện vọng lâu đời của người Việt Nam sau nhiều lần qua phân tranh trong lịch sử. Không ai không muốn đất nước thống nhất nhưng có người muốn thống nhất theo kiểu Đông-Tây Đức, có người muốn theo kiểu Việt Nam. Có lẽ không ai muốn đất nước chia cắt lâu dài như Nam-Bắc Triều Tiên, khi gặp lại nhau, anh em-bà con-bè bạn không còn nhận ra nhau hay không còn cơ hội nào để gặp nhau nữa và sự khác biệt, thù hận giữa hai miền đất nước kéo dài chưa biết đến bao giờ mới chấm dứt. Cho nên ngoài những ý nghĩa mà người ta bất đồng về ngày 30.04.75 là ngày quốc hận hay ngày giải phóng, có lẽ không ít người đồng ý rằng, dù sao đi nữa, ngày đó cũng là một dấu mốc lớn trong lịch sử Việt Nam vì đó là ngày thống nhất đất nước. Dĩ nhiên sau ngày thống nhất này đất nước như thế nào là một vấn đề khác liên quan đến đường lối chính sách, tài năng, bản lĩnh của những người cầm quyền, nhưng không thể phủ nhận ý nghĩa tích cực của việc thống nhất. Nếu sau 30.04.75 mà Việt Nam thực sự có hoà giải hoà hợp, đại đoàn kết dân tộc, vươn lên hùng cường như nước Nhật sau Thế chiến 2 thì thống nhất quả là hạnh phúc lớn của dân tộc. Tiếc thay lịch sử không có chữ “nếu” này nên bi kịch vẫn còn tiếp diễn.

Bài hát “Nối vòng tay lớn” nói lên khát vọng thống nhất đất nước một cách hình tượng, với cảm xúc, niềm vui dâng tràn. Đây không phải là tình cảm riêng tư, cá biệt mà là của cả dân tộc. Bài hát này ngay hiện nay chúng ta vẫn có thể hát với niềm rung động trong những ngày anh-em-tụ-hội. Tuy nhiên khi Trịnh Công Sơn hát bài này trên đài phát thanh Sài Gòn ngày 30.04.75 có nhiều phản ứng khác nhau nơi người nghe. Có người ngây ngất hạnh phúc, có người nghe như sét nổ bên tai. Điều ấy tất nhiên vì lúc đó có thắng-bại, tử-sinh, vinh-nhục khi cuộc chiến ngã ngũ với kẻ thắng người bại. Tuy nhiên không phải mọi người của mỗi bên đều nghĩ như nhau. Có người phía chiến bại vẫn vui với tiếng hát, có người hơn 30 năm sau vẫn uất hận khi hồi tưởng. Đây cũng là một khía cạnh bi kịch của nội chiến.

Có điều xin nói thêm. Gần đây tôi mới được nghe lời phát biểu của Trịnh Công Sơn trong dịp này qua thông tin trên mạng. Tôi hơi giật mình vì thấy Trịnh Công Sơn phát biểu rất “cách mạng”, giọng điệu rất “tuyên truyền” khi kêu gọi trí thức văn nghệ sĩ đừng bỏ nước ra đi mà hãy trình diện chính quyền cách mạng. Giá Trịnh Công Sơn đừng phát biểu gì thì hay hơn.

8. Trịnh Công Sơn nhìn quê hương và con người Việt Nam như thế này qua những ca từ của ông:

 

Người nô lệ da vàng ngủ quên
ngủ quên trong căn nhà nhỏ
đèn thắp thì mờ
ngủ quên, quên đã bao năm
ngủ quên không thấy quê hương…

 

Bao nhiêu năm còn nô lệ
anh em ta nhận vũ khí
quê ta bãi hoang chiến trường
diệt nhau như thú
Trôi bao nhiêu dòng máu đỏ
bao yêu thương lùi trong quá khứ
ôi giấc mơ thanh bình còn quá xa…

 

Hãy mở mắt ra nhìn quanh đây
những ai còn là Việt Nam triệu người đã chết
Hãy mở mắt ra lật xác quân thù
triệu người Việt Nam trên đó

Trịnh Công Sơn nhìn quê hương Việt Nam, dân hai miền Nam Bắc như thế. Nhưng sao lại có những người cho rằng cho rằng ông bênh vực hay đứng về phiá cộng sản?

- Ca từ trên chỉ là cách diễn đạt dài hơn câu “hai mươi năm nội chiến từng ngày”. Nói như thế, hai bên của cuộc chiến tranh quốc-cộng trước đây đều không hài lòng. Tuy nhiên khi đứng ở miền Nam mà hô hào phản chiến, người ta hiểu là chống Mỹ và chống Mỹ có nghĩa là bênh vực hay đứng về phía cộng sản. Những người phản chiến thực sự không nghĩ như vậy vì họ chỉ phản đối cuộc chiến tranh nồi da xáo thịt mà đất nước phải gánh chịu trong cuộc tương tranh giành ảnh hưởng của các cường quốc.

Có thể có người cho rằng Trịnh Công Sơn bênh vực hay đứng về phía cộng sản là do ông có bạn bè thân theo cộng sản, có xu hướng thiên tả, ngày 30.04 hát trên đài phát thanh Sài Gòn và sau 75 ở lại trong nước, dần dần được coi trọng, quan hệ với nhiều “văn nghệ sĩ cách mạng” và làm một số bài hát có nội dung ca ngợi chế độ mới.

9. Trước năm 1975, Trịnh Công Sơn đã viết:

 

Ðêm nay hòa bình sao em nhỏ chưa vui
hãy bước ra đây nhìn phố ngập người
Ðêm nay hòa bình không nụ cười trên môi
nhìn quanh em không ai còn lại
không ai còn lại
ru đỡ tình người cho có đôi..

 

Trịnh Công Sơn như đã tiên đoán về một ngày hoà bình đến trên quê hương buồn như thế. Nhìn lại những năm chiến tranh, người Việt ai chẳng mơ ước hoà bình. Theo ông hoà bình có đã đến với quê hương?

- Người ta thường hiểu hoà bình là không có chiến tranh, như thế Việt Nam đã có hoà bình từ sau 1975. Tuy nhiên hoà bình còn có nghĩa là không có xung đột dưới mọi hình thức và bình an trong tâm hồn. Theo nghĩa đó, Việt Nam vẫn chưa có hoà bình. Những xung đột ngày càng mạnh thêm giữa người cai trị và người bị trị, giữa người có lợi ích và những người trắng tay. Và nặng nề nhất là cuộc đối đầu quốc-cộng giữa chính quyền trong nước và người Việt tị nạn cộng sản ở hải ngoại vẫn còn tiếp diễn, nổi bật là cuộc chiến ngôn từ trên mạng thể hiện còn dữ dội hơn thời chiến ngày trước và mọi âm mưu thủ đoạn đối phó lẫn nhau vẫn đang tiếp diễn.

10. Sau năm 1975 Trịnh Công Sơn có dịp sinh hoạt với văn nghệ sĩ Lâm Đồng. Ông có tham gia sinh hoạt văn nghệ lúc đó và có còn nhớ về cuộc gặp gỡ này?

- Khoảng năm 1988, tôi đang làm việc ở Hội Văn nghệ Lâm Đồng tại Đà Lạt, Trịnh Công Sơn có đến thăm hội đúng vào lúc có đám cưới của Bùi Minh Quốc, chủ tịch hội, tổ chức ở ngay trụ sở cơ quan. Dịp đó có nhiều văn nghệ sĩ ở Lâm Đồng và từ các nơi khác về dự. Trong dịp này Trịnh Công Sơn không thể hiện gì đặc biệt vì đây là một cuộc vui chung. Ấn tượng nhớ lâu lại là về Trần Mạnh Hảo, ngà ngà say “độc chiếm diễn đàn” để đọc thơ và “nói phét”. Anh chàng thi sĩ này quả là thông minh và mồm mép.

Trịnh Công Sơn lên Đà Lạt lần đó theo lời mời của Hội Phụ nữ Lâm Đồng, trực tiếp do chị Cao Thị Quế Hương, phó chủ tịch hội mời. Chị Quế Hương là cựu sinh viên Sài Gòn, nổi tiếng trong phong trào tranh đấu vì từng bị bắt giam và có người yêu là Nguyễn Ngọc Phương bị đánh chết trong tù. Trong dịp này Trịnh Công Sơn đã sáng tác bài “Tình khúc Ơ-bai” viết về các cô gái dân tộc thiểu số của tỉnh Lâm Đồng.

TrinhCongSon_Hinh_BiaSach1_NhieuSach

 

11. Nhận xét của riêng ông về con người Trịnh Công Sơn?

- Nhận xét về một con người rất khó khi ta chưa hiểu hết về họ, nhất là với một tài năng nổi tiếng. Ý kiến riêng sau đây không nhằm ngợi ca, phê phán hay phản bác, biện minh cho điều gì, chỉ là ý kiến riêng trong chừng mực hiểu biết của mình.

Trịnh Công Sơn trước hết và sau cùng chỉ là một nghệ sĩ, một nhạc sĩ tài hoa, một “người ca thơ”, “gã du ca” đã làm say mê nhiều thế hệ. Trong cuộc chiến tranh và cuộc sống sau này, Trịnh Công Sơn chỉ là một con người nhỏ bé trước các thế lực chi phối đất nước và xã hội. Ông bày tỏ nhận thức, nỗi niềm của mình qua tác phẩm âm nhạc, được đông đảo công chúng chấp nhận nhưng các chính quyền và một số người không hài lòng. Là một nghệ sĩ gắn bó với dân tộc và đất nước, trong chiến tranh ông đã công khai bày tỏ chính kiến qua tác phẩm, dù đúng hay sai đối với ai đó, nhưng đây là quyền, trách nhiệm và thôi thúc nội tâm của một người công dân-nghệ sĩ.

Trước và sau 75, Trịnh Công Sơn đôi lúc có sự nương nhờ vào một số người có thế lực trong bộ máy cầm quyền cũng như sáng tác một số bài có phần mang tính ngợi ca. Ông nương nhờ để tồn tại nhưng không trở thành “gia nô”. Ông ngợi ca nhưng không là “bồi bút”. Điều đó do bản chất nghệ sĩ, tài năng và nhân cách của ông. Như “Cho một người vừa nằm xuống” viết về Đại tá Không quân Việt Nam Cộng hoà Lưu Kim Cương tử trận, ông không ca ngợi chiến tích hay lên án kẻ thù mà nói về nỗi chết và phận người. “Huyền thoại Mẹ” sau 75 là hình ảnh, sự hi sinh và tình cảm của những người mẹ muôn thuở trong chiến tranh.

Trịnh Công Sơn không phải là người làm chính trị, chiến sĩ cách mạng hay kẻ cầm quyền để “biểu diễn lập trường” hay dấn thân tranh đấu. Người ta không thể đòi hỏi nhiều hơn nơi ông. Ông chỉ là một nghệ sĩ trong cuộc đời, một cuộc đời Việt Nam đầy máu lửa và bi kịch. Mãi mãi người ta sẽ nhớ về Trịnh Công Sơn như một nhạc sĩ tài năng viết về chiến tranh, tình yêu và thân phận, sẽ ngân nga nhạc điệu đơn giản nhưng tài hoa, sẽ lắng nghe và rung động với ca từ có sức cuốn hút ma lực trong tác phẩm của ông để sống nhân hậu, hòa bình, yêu đời, yêu người hơn.

Liên tưởng đến một trường hợp khác, có lẽ hậu thế không ai phê phán thái độ chính trị của Nguyễn Du, một “hàng thần lơ láo” dưới triều Nguyễn, khi vào chầu không bao giờ phát biểu một điều gì, khi chết không buồn trăn trối. Người Việt vẫn không ngừng ngợi ca “Truyện Kiều” là tài hoa kết tinh ngôn ngữ thi ca dân tộc và thông cảm với tiếng thở dài của ông gởi cho người đời sau:

Bất tri tam bách dư niên hậu
Thiên hạ thùy nhân khấp Tố Như.

12. Riêng với ông, nhạc Trịnh đã để lại những ấn tượng gì là sâu đậm nhất?

- Không biết từ bao giờ người ta dùng từ “nhạc Trịnh” để nói về âm nhạc của Trịnh Công Sơn và hầu như nó được nhiều người chấp nhận. Điều đó có nghĩa là âm nhạc Trịnh Công Sơn đã trở thành một dòng chảy riêng trong nền âm nhạc Việt Nam. Bên cạnh nhạc tiền chiến, nhạc kháng chiến, nhạc tranh đấu, nhạc đỏ, nhạc vàng, nhạc sến… có nhạc Trịnh. Đó là sự thừa nhận và vinh danh của công chúng dành cho thiên tài âm nhạc này mà chưa nhạc sĩ nào, dù rất tài năng như Phạm Duy hay Văn Cao cũng không có được.

Nhạc Trịnh có đến hơn 600 ca khúc với những giai điệu và đặc điểm ca từ rất riêng không lẫn với ai khác. Đối với riêng tôi, có nhiều bài đã trở thành những bài hát chuyên chở tâm hồn mình và tâm hồn của cả một thế hệ. Tôi đã nghe và hát rất nhiều lần những bài ca đó trong từng cơn xúc động lặng lẽ hay sôi trào của tâm cảnh. Đôi khi không cần hiểu thấu đáo ca từ, chỉ là cảm nhận rất sâu xa, dịu dàng và đau đớn những gì thuộc về tình yêu và phận người, trong thời chiến tranh cũng như trong cuộc làm người đẹp đẽ, mong manh và đầy bi kịch.

13. Những lời ca viết về thân phận quê hương của Trịnh Công Sơn thì gây tranh cãi, nhưng nhiều người yêu thích tình ca họ Trịnh. Có một hay vài bài tình ca nào của Trịnh Công Sơn mà ông yêu thích? Tại sao?

- Tình ca Trịnh Công Sơn là những niềm riêng nhưng lại rất phổ quát ở những người biết yêu thương, giận hờn, nhớ nhung, đau khổ, cô đơn, phiền muộn, nghĩa là trải qua vô vàn cung bậc của cuộc tình người. Có khi “Chiều Chủ nhật buồn nằm trong căn gác đìu hiu, tôi xin năm ngón tay em thiên thần, trên vùng ăn năn, qua cơn hờn dỗi, tôi xin năm ngón tay em đưa vào cô đơn”. Không ai khác, chính là ta nằm đó lắng nghe chính mình. Có khi như trong cơn mê, cảm nhận “Ngày tháng nào đã ra đi khi ta còn ngồi lại, cuộc tình nào đã ra khơi ta còn mãi nơi đây. Từng người tình bỏ ta đi như những dòng sông nhỏ, ôi những dòng sông nhỏ, lời hẹn thề là những cơn mưa”. Rồi những khi đắm chìm trong suy niệm “Bao nhiêu năm rồi còn mãi ra đi, đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt”. Hay âm thầm tự hỏi “Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi, để một mai tôi về làm cát bụi, ôi cát bụi mệt nhoài, tiếng động nào gõ nhịp trong tôi”. Và còn nhiều những rung động tinh tế khác của tâm hồn.

Những lúc đó, trong đêm khuya hay ngày vắng, một mình lại cất lên tiếng hát, hay dạo một khúc ghi-ta thánh thót, nghe đời hoang vu, thấy mình cô độc nhưng vẫn yêu đời, yêu người trong cuộc hành trình về nơi vô tận.

14. Ngày 01.04.2011 là kỉ niệm 10 năm ngày Trịnh Công Sơn mất, ông có dự định tham dự chương trình tưởng niệm nào không?

Tôi đang ở Sài Gòn. Trong những ngày này, nhiều nơi trong cả nước chuẩn bị cho những sinh hoạt kỷ niệm 10 năm ngày mất Trịnh Công Sơn. Nhiều tổ chức, ban nhạc, ca sĩ, phòng trà, quán café tổ chức các chương trình, live show, ra đĩa, ra sách kỷ niệm. Riêng tại Sài Gòn, sinh hoạt quy mô nhất vẫn là ở hội quán Hội Ngộ, làng du lịch Bình Quới ở quận Bình Thạnh. Đây là nơi hàng năm đều tổ chức chương trình nhạc tưởng niệm nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Năm nay đêm nhạc có chủ đề “Trịnh Công Sơn – người ca thơ” sẽ diễn ra vào đêm 4-4.

Mấy năm trước đã có một lần tôi tham dự đêm tưởng niệm Trịnh Công Sơn ở đây, phải mất một giờ để gởi xe và một giờ để lấy xe ra sau khi tan cuộc vì người tham dự quá đông, đi như trẩy hội và con đường độc đạo đi vào khá chật hẹp. Năm nay nếu không có gì trở ngại, tôi cũng đi tham dự để xem có gì thực sự mới trong sinh hoạt này.

bài đã đăng của Bùi văn Phú


20 bình luận »

  • Nguyễn Đăng Thường viết:

    Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài.

    Cό lửa mới cό khόi. Lửa đã ngún từ lời ca, từ cuộc đời cùa người nhạc sĩ. Kẻ đã ăn cắp lửa phản chiến (nhạc Bob Dylan, nhạc Joan Baez), kẻ đã chơi với lửa cách mạng cộng sản nếu cό bị phỏng tay thì cũng là chuyện dĩ nhiên thôi. Kẻ luôn luôn đi hàng hai, luôn luôn bắt cá hai tay trước cũng như sau 75 thì phải lãnh nhận hậu quả thế thôi.

    Sau 75, nếu Trịnh Công Sơn rút lui vào bόng tối sống âm thầm như đa số văn thi nghệ sĩ lúc đό thì đã không cό vấn đề. Nhảy lên đài phát thanh hát vang vang một ca khúc do chính mình viết trong lúc dân chúng miền Nam đang bị sốc, đang hoang mang, đang sống trong lo âu thì không phải là “nối vòng tay lớn” mà là “bắt tay kẻ chiến thắng”, để tránh nόi “kẻ thù”. Rõ như ban ngày, như một với một là hai không cần tranh cãi nữa.

    Dù muốn hay không, ở trên hay ở dưới tên tuổi của Trịnh Công Sơn sẽ luôn luôn cό “chiếc bόng của hoài nghi” (shadow of a doubt) không bao giờ xόa được. Do vậy tiếp tục bênh vực hay tẩy chay nhạc Trịnh và con người Trịnh Công Sơn chỉ là công dã tràng, không cần thiết, chỉ tốn thì giờ và hao bọt mép.

    Một trăm kí lô bột giặt cũng không thể làm trắng thêm tên tuổi Trịnh Công Sơn. Một trăm lọ mực cũng không thể làm cho tên tuổi Trịnh Công Sơn đen đúa hơn. Ai sùng bái nhạc Trịnh và con người Trịnh Công Sơn thì cứ tiếp tục trong im lặng. Ai chê bai nhạc Trịnh và con người Trịnh Công Sơn thì cứ vững chắc trong niềm tin. Tuy nhiên, Lịch Sữ (viết chữ hoa) đã đứng về phía những người kích bác khinh khi người nhạc sĩ đã “phản bội dân tộc” vì họ cό thể ngủ ngon giấc. Những người sùng bái bằng cánh viện lẽ này hay lẽ nọ nếu cό/còn chút lương tâm thì phải luôn luôn trăn trở, không bao giờ yên giấc.

    Thiện Căn ở tại lòng ta,
    Chữ Tâm kia mới bằng ba chữ Tài.

    Nếu trong tương lai Đảng Cộng Sản không còn và non sông gấm vόc Việt Nam cό một chế độ Tự Do, Dân Chủ, Hạnh Phúc, Ấm No thực sự cho mọi người thì may ra vết thương kia sẽ lành lặn được chăng?

  • Nghiệp Nguyễn viết:

    Nói như Bùi thị Lài, đời cũng có nhiều cái rất …kẹt .
    Tôi nghĩ TCS luôn là người được “approached ” bởi các vị tai to mặt lớn thích văn nghê (chứ không phải là người đến trước ).

    Ngày xưa , theo lời kể của phu nhân Nguyễn Cao Kỳ, thì ông Phó tổng thống cũng sai người đem xe tận nơi hẻo lánh “rước” TCS về hát và uống rượu . Sau 75, TCS cũng được ông “Sáu Dân” tiếp rước và cho người đến dâng quà trước (nếu không kể đến vấn đề các ông Nhớn này luôn “ra tay” cứu giúp các người liên lụy với TCS) , cũng như Sáu Dân đã từng cứu ca sĩ Thanh Lan khỏi bị tù vượt biên .

    TCS là người nổi tiếng, lại mang cái …”nghiệp” được nhiều ông lớn chiếu cố . Tuỳ hoàn cảnh, cũng khó mà từ chối / phản kháng . Các nghệ sĩ miền Nam khác, chắc không ai được approached như thế để trách người khác . Tưởng tưởng, thử đặt anh Thường (hay nổi tiếng hơn như bác Phạm Duy chẳng hạn) vào vị trí và hoàn cảnh tương tự , “Vua CS” đến mà phản kháng thì chỉ có là anh hùng chiến sĩ , chứ nghệ sĩ lắm kẻ yếu lòng !
    Đứng ngoài thì dễ dàng dạy dỗ kẻ đứng trong (tròng) .

    Theo quan điểm XYZ ( http://www.tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do?action=viewArtwork&artworkId=12466 ), thì đời rất kẹt, bác Thường ơi .

    Bác qua Tây , qua Anh lâu . Nhìn sự đời phán xét , đòi hỏi, trong hoàn cảnh nghiệt ngã của LỊCH SỬ (viết hoa , dấu hỏi) cũng coi như “nói không bao giờ hết” .
    Câu thơ Nguyễn Du , Bác trích , cũng là “của ăn cắp” trong cái nghĩa , Bác vu “TCS ăn cắp Baez và Dylan” đấy thôi !

    Bây giờ trách , chứ nếu như Bùi thị Lài đang ngồi …đói meo ở Kinh Tế mới , mà có một cái xe láng cón của ông Sáu nào đó (xin nhớ là thời bao cấp 1975-1980 !) đến rước về nhậu (hay lớn hơn, như đi cứu ông em Lài ra khỏi trại cải tạo như trường hợp em TCS chẳng hạn), thì không biết Lài có giăng cờ khởi nghĩa , phản kháng cho quốc gia không nhỉ ? Cũng thiệt …kẹt !

  • Nguyễn Đăng Thường viết:

    Thưa bác/anh Nghiệp Nguyễn,

    Anh phản hồi nhanh như chớp cốt để “tấn công” cá nhân tôi. Buồn cười nhỉ. Vì nhanh và vì cό định kiến với cá nhân tôi (mà chắc anh không ưa nên dị ứng?) cho nên anh chưa đọc kỹ phản hồi của tôi. Tôi không “vu” TCS ăn cắp [nhạc] Baez và Dylan mà “ăn cắp lửa phản chiến”. Hai câu thơ Kiều tôi trích dẫn cũng không phải là “của ăn cắp” vì trích dẫn không phải là chôm của người khác. Trong bài chủ cũng cό trích dẫn hai câu thơ Nguyễn Du.

    Phản hồi của tôi rất khách quan. Tôi đã nόi rõ ràng là ai sùng bái TCS thì cứ sùng bái, ai chê bai TCS thì cứ chê bai, đừng cãi nhau nữa. Tôi cũng cό nόi rõ là những kẻ tức giận ông nhạc sĩ họ Trịnh cũng cό lý do chính đáng, v.v…, bởi lẽ không cό ai chê bai hay trách mόc hai ông Vũ Thành An, Phạm Đình Chương, chẳng hạn.

    Thay vì “mượn” (không ăn cắp) lời của Bùi Thị Lài rồi tổng luận hόa để xỏ xiên châm biếm cá nhân tôi, thiển nghĩ bác Nghiệp Nguyễn nên viết về TCS và những người bênh/chống ông nhạc sĩ này một cách khách quan như tôi đã làm. Tôi không thích chính quyền “ngụy” nhưng cũng không ghét trăm trăm. Tôi hợp tác với tờ Trình Bày “chống” chính phủ nhưng tôi không xuống đường tham dự các cuộc biểu tình phản chiến chống Mỹ Ngụy. Qua Pháp năm 1974 với hai bàn tay trắng sống chui rúc dưới một căn hầm nhưng nếu cό ông Nhớn hay ông Nhỏ nào tới “rước” tôi “về hát hay uống rượu” chắc chắn là tôi không nhận lời nếu cό dính líu tới chính trị.

    Tôi học/đọc triết lý dấn thân của Sartre nên biết trong hoàn cảnh nào người ta cũng còn chút quyền tự do để lựa chọn. Ông “Sáu Dân” cό cứu giúp ca sĩ Thanh Lan hay không là do lương tâm của ông ta. Nếu ông ta “ra tay cứu giúp các người liên lụy với TCS” thì chẳng cό gì hay ho, hệt như chuyện TCS-Kiều “bán mình” cho ông ta để cứu giúp các người liên lụy với mình (TCS).

    Nước trong rửa ruột sạch trơn
    Một câu danh lợi chi sờn lòng đây.

    Nguyễn Đình Chiểu, Phan Văn Trị về quê dạy học trò kiếm sống, không ra làm quan cho giặc, nόi chi “về hát hay uống rượu”. Thậm chí cụ Chiểu còn chê, sợ bẩn tay nên không rờ tới cục xà phòng của Tây.

    Thân ái.

  • Nghiệp Nguyễn viết:

    Hình như Bác Thường không hiểu ý “ăn cắp” (chữ nặng của NDT) mà tôi gán cho câu thơ (mượn Tàu) của Nguyễn Du , chứ nào dám nói NDT ăn cắp . Nếu TCS ăn cắp lửa, thì kể không hết đâu . Bác có thể gán tội đó cho John Lennon ăn cắp lửa Dylan , Picasso chôm vặt lửa Phi Châu, Bùi Xuân Phái chôm Utrillo , v.v. và v.v.
    Còn những ý khác, tôi không nói đến vì NDT quả là đọc quá nhanh !

    Thân chào
    Nghiệp Nguyễn

  • Đặng Hữu Phúc viết:

    Để dễ hiểu thái độ của những người theo Cộng và thân Cộng Ở Nam Việt Nam , sau 30 tháng 4 năm 75,
    tỉ như Tiêu Dao Bảo Cự , Trịnh Công Sơn , và v.v… ,
    thì chúng ta nên nhớ đến phát biểu của nhà văn Arthur Koestler , người Đức , theo Cộng sản và bỏ Cộng sản vào năm 1938 ( tác giả Darkness at noon)( Bản dịch Pháp : Le zéro et L’infini) :

    ” Hoạt động cho Cộng sản cũng giống như lao động nặng nhọc cực khổ cho ông trưởng giả và được ông ta hứa hẹn sẽ gả con gái cho .
    Nhưng rồi đến ngày cưới , Ông ta đã đem một đứa thị tì tráo vào ” .

    Đó là lí do tại sao những kẻ theo Cộng , hoặc thân Cộng , sau 30/ 4/75 , không một kẻ nào, trí thức nhớn hoặc trí thức nhỏ , dám mở miệng nói câu vợ tôi chỉ là một thị tì và không phải là một tiểu thư. Bởi vì quá sợ mụ thị tì này quá rồi .
    Nói ra là nó kẹp cái đầu anh ta vào hố nách của nó .
    Hôi đến chết mất thôi !
    Thà chết trong nhà tù lớn của nó , còn hơn là chết trong nhà tù nhỏ của nó,

    Tiêu Dao Bảo Cự , ông viết văn vẻ lắm , nhưng Arthur Koestler đã giúp ông hiểu rõ toàn thể nỗi sợ của Ông và những người theo Cộng và thân Cộng cùng chiến tuyến với ông sau ngày 30/4/75.

  • Vu Son viết:

    Hình như thi sĩ Nguyễn Đăng Thường chưa sống với CS VN một ngày, một giờ, một giây nên không biết giai đoạn sau 75 thế nào . Tôi là sinh viên mỹ thuật , khoá sau 75, mỗi ngày phải vẽ một bức HCM . Nhà nhà , mỗi trường đều treo ảnh ông ấy . Lúc đó chắc Thi Sĩ theo Sarte đòi tự do không vẽ thì không biết bây giờ Thi Sĩ đang ở đâu nhỉ ?
    Chắc lúc đó Thi Sĩ theo Satre đi campuchia và có thể về “bại tướng cụt chân” , hay chết đói đâu đó trên kinh tế mới . Đúng, Thi Sĩ có thể chọn con đường vượt biên (chút tự do còn sót lại chăng ?). Nếu tôi không lầm thì tất cả em gái họ Trịnh cũng vượt biển . Nhạc sĩ ở lại là vì lý do cá nhân và tâm thức sáng tác ông ấy . Tôi không đòi ông nhạc sĩ phải “sống và trách nhiệm với nỗi đau của toàn miền Nam” lúc ấy đâu. Thi sĩ có thể hỏi kinh nghiệm Nguyễn Tuân,Pasternak, Văn Cao , v.v. … TCS không để lại “tác phẩm” ca ngợi “Hồ Chủ Tịch” để khỏi đi gỡ mìn …là khá lắm rồi !

  • Hoàng Ngọc-Tuấn viết:

    VU SON viết: “Nếu tôi không lầm thì tất cả em gái họ Trịnh cũng vượt biển.”

    Nếu thế thì… thật thú vị.

    Trưa ngày 30/4/1975, Trịnh Công Sơn tuyên bố (với giọng nói sang sảng, quyết liệt) trên Đài Phát Thanh Sài Gòn: “Những kẻ đã ra đi chúng ta xem như là đã phản bội đất nước.”
    http://damau.org/archives/19337

    Có nghĩa là Trịnh Công Sơn xem hơn 2 triệu người ra đi sau 30/4/1975 đều là những kẻ “phản bội đất nước”, trong đó có cả các em gái của ông!

    Thế rồi năm 1982, Trình Công Sơn mò sang Canada để thăm các em của ông (những kẻ “phản bội đất nước”), và vui mừng gặp lại Khánh Ly (một kẻ “phản bội đất nước”). Chuyện này nên giải thích thế nào cho hay ho nhỉ?

  • Nguyễn Đăng Thường viết:

    Thưa anh Vu Son,

    Buồn ngủ quá nhưng cũng phải ráng trả lời anh vì sợ thất lễ.

    Sinh viên mỹ thuật , khoá sau 75, mỗi ngày phải vẽ một bức HCM, hay mọi nhà phải treo hình Bác là chuyện bắt buộc không thể tránh.

    Thế nhưng, nếu tôi hiểu không lầm thì không ai bắt buộc TCS phải “hát và uống rượu” với anh Sáu Dân. Chính TCS đã tự chọn làm nàng hầu cho anh Sáu Dân, như chính TCS đã tự chọn làm anh hề ăn cơm chúa phải múa hát cho vợ chồng ông tướng phi công nghe để được sử dụng trực thăng/phi cơ riêng của ông tướng, được ông tướng và bạn bè che chở để dễ bề trốn lính, cό thì giờ viết nhạc phản chiến chê dân miền Nam là “một bọn lai căng”, cό thì giờ để làm “kẻ hát rong” giản dị hiền lành như cục bột coi đời nhẹ tênh, trong khi mấy đứa học trò của tôi thi rớt phải đi lính binh nhì vài tháng sau tử trận. Tôi vẫn còn nghe bên tai (và không bao giờ quên) lũ học sinh may mắn hơn bạn đã nόi khi tôi vừa tới lớp: Thầy ơi, anh X, thằng Y, thằng Z chết rồi.

    Tόm lại, TCS cό thể không chọn làm hai điều thượng kể. Đό là ý của tôi khi nόi “mọi người đều cό/còn chút tự do khi lựa chọn trong hoàn cảnh” hiểu theo nghĩa của Sartre. Một thí dụ khác về lựa chọn trong hoàn cảnh khό khăn: Danh ca Thái Thanh “chạy” ra hải ngoại không kịp, được kỳ nữ Kim Cương nghệ sĩ con cưng của chế độ tới nhà mời dọn về ở trong ngôi biệt thự sang trọng (nhà trưng dụng/xung công) và hát cho chế độ, nhưng cô Thái đã chắp tay nόi “Xin cám ơn Chị, em sống trong căn phố nhỏ quen rồi.” Hy vọng không quá rắc rối khό hiểu.

    Thân ái.

  • Phan Đức viết:

    Xin đặt câu hỏi có phải chính TCS.NÓI hay ĐỌC lời tuyên bố ?
    Tôi cho là TCS.chỉ đọc lời tuyên bố (của người có quyền viết)chứ
    ông có tư cách gì mà viết hay nói trực tiếp như thế được,vào lúc
    đó.Ai cũng biết rõ rằng dưới chế độ CS.chỉ có lãnh tụ chóp bu như
    HCM.thì mới dám trực tiếp tuyên bố còn lãnh tụ kế cận ông ta như
    Tôn Đức Thắng thì chỉ dám…cầm giấy mà đọc !
    Tôi từng đọc một bài báo nói về việc nhà văn nằm vùng Vũ Hạnh được
    phân công viết một bản tuyên bố bị cán bộ tuyên vận Trần Bạch Đằng
    bắt sửa đi sửa lại cả chục lần,huống chi…lơ mơ như TCS.!

  • Hoàng Ngọc-Tuấn viết:

    Xin ông Phan Đức nhớ cho rằng vào trưa 30/4/1975, lúc TCS tuyên bố và hát chào mừng “Cách Mạng” thì chưa có chế độ CS.

    TCS nói lớn tiếng, hồ hởi phấn khởi, chứ không phải với giọng đọc:

    “Hiện tại chúng tôi đang ở tại đài phát thanh Sài Gòn và tôi mong các bạn chuẩn bị sãn sàng để đến đây góp tiếng nói, lên tiếng để tất cả mọi người đều yên tâm. Và tôi xin tất cả các anh em sinh viên học sinh của miền nam Việt Nam này hãy yên ổn kết hợp lại với nhau, khóm phường đều kết hợp chặt chẽ chuẩn bị để đón chờ Ủy ban Cách mạng Lâm thời đến.”

    Sau đó, TCS hát “Nối vòng tay lớn” bằng giọng hát cũng lớn tiếng, hồ hởi phấn khởi, và lên giọng cao tối đa.

    Chẳng ai bị bắt đọc, bị bắt hát, mà lại có cái giọng say men chiến thắng đến như vậy.

  • Tiêu Dao Bảo Cự: nhạc Trịnh chỉ khơi dậy tình tự dân tộc, nỗi bu ồn nhược tiểu, nỗi đau chiến tranh | ixij viết:

    [...] Post lại từ damau.org [...]

  • Nguyễn Đăng Thường viết:

    Buồn này ai cό mua?

    Ủy mị, bi quan, yếm thế, èo uột, xanh xao, thiếu chất đàn ông, thiếu đàn ông tính, yêu mùa thu, lá rụng… không dám hay không thể “dấn thân” cό thể vì “bị yếu sinh lý” nghĩa là gần như bệnh hoạn, càng về già càng say sưa cả ngày cho tới khi chết vì gan yếu. Vì yêu nhau chỉ bằng “mồm”, bằng “thư”, bằng “nhạc” hết chị tới em, rồi cả lố em khác nữa nên tình “mênh mông” và “Chàng” cό thể rỉ rả… tới 600 bài.

    Thân phận nhược tiểu? Xin lỗi: Lúc đό cả hai miền Nam Bắc đều đã độc lập, đều đã cό quân đội cό thể đánh đuổi ngoại xâm thay vì nồi xa xáo thịt vì nội chiến tương tàn do cộng sản gây ra.

    Thân phận da vàng? Xin thưa: Văn minh Trung Hoa, văn minh Nhựt Bổn, “bốn ngàn năm văn hiến nước ta (VN) cang cường…” Thế hệ nhạc sĩ đàn anh viết trong thời chống Pháp: “Từng nghìn xưa vung kiếm thiêng/ Giòng hùng anh bao thiếu niên/ Và chiều nay trên sόng lam/ Hồn còn nặng nợ núi sông…”

    Trong lúc thanh niên miền Nam bỏ thây nơi chiến trường để chống miền Bắc xâm lấn, trong khi nhạc sĩ-thi sĩ Nguyễn Đức Quang-Nguyễn Ngọc Thạch-”Việt Nam quê hương ngạo nghễ” kêu gọi đồng bào “Xin nhận nơi này làm quê hương/ Dẫu cho kho thường”, thì “Chàng” lớn tiếng mắng chửi “Gia tài của mẹ/ Một bọn lai căng/ Gia tài của mẹ/ Một lũ bội tình…”, và tỉ tê: “Buổi chiều ngồi ngόng những chuyến mưa qua/ Trên bước chân em âm thầm lá đổ/ Chợt hồn xanh biếc nghe mình xόt xa…”

    Mưa bay, áo bay, tόc bay… Gọi nắng, gọi tên bốn mùa, gọi mãi tên nhau… Ru em, ru ta, ru tình… Sáu trăm ca khúc hình như không cό được một bài ca ngợi đời sống thực, một cuộc tình vui tưoi. Nếu yêu mà chỉ đau khổ, thương nhớ, muộn phiền thì “yêu đương say đắm mà chi”? Nếu sống mà chỉ để than thở “Hạt bụi nào hόa kiếp thân ta/ Để một mai ta về làm cát bụi…” và say sưa chờ chết để “thấy bόng thiên đường cuối trời thênh thang…” thì chết quách đi cho rồi, sống làm cái con m… gì cho chật đất?

    Tô Hải lên miền thượng du để lại cho đời “Nụ cười sơn cước” một ca khúc tuyệt vời và vang bόng vì nụ cười trên môi cô gái thượng đã bị đảng dập tắt rồi. Lên cao nguyên, lên phố núi “Chàng” thấy gì? Xin trích dẫn “Thư tình cho một người”:

    “Những ngày đầu anh lên đây anh ngỡ là mình vừa mang một bản án treo đày về một hoang đảo. Anh chưa bao giờ đối diện với một dáng buồn lạ lùng và bi thảm (?, NDT) như thế này. Không thể kể xiết sự hoang vắng bủa vây quanh mình những chiều những đêm có mưa hạt nhỏ qua đây. Buổi sáng thức dậy sương muối xuống đầy cả vùng trước mặt, cây cỏ trắng xóa và những người Thượng đi lấy củi sớm ở những đồi chè xung quanh không còn nhìn thấy nữa. Buổi chiều, có những chiều khô, hay mưa cũng thế, ngồi ở căn phòng, anh nghe rõ cả tiếng kèn đồng thổi về từ một đồn lính ở trên đồi cao rất buồn rất buồn. Như tiếng kèn trong phim Tant qu’il y aura des hommes [From Here To Eternity, NĐT).”

    Nhạc sĩ Nguyễn Hiền “cho em mùa xuân” (“Anh cho em mùa xuân”). Từ phố núi “Chàng” gởi gì về cho “người em gái” 15 tuổi? Đây là mόn quà quý báu: “Bây giờ tháng 9. Anh gởi về cho Ánh sương mù và mây tháng 9 ở đây. Không có quà gì đẹp và buồn hơn nữa cho Ánh… Anh không biết phải gửi về cho Ánh ở đâu nên gửi nhờ Thúy đem qua hộ. Đừng phiền. Mong tin Ánh và J’irai pleurer sous la pluie (tạm dịch: Anh sẽ lang thang khόc trong mưa, NĐT).”

    Langston Hughes nhà thơ Mỹ da đen bị kỳ thị, nghèo khổ và đau khổ thực sự nên ông viết: Thượng Đế ơi buồn khủng khiếp/ Để ngăn mình khỏi khόc/ Con há miệng cười…”

    “Chàng” thì vì phần lớn chỉ đau buồn do tướng tượng nên ta cό thể viết thay “Chàng”: “Thượng Đế ơi trời hồng quá/ Để ngăn mình khỏi cười/ Con há miệng khόc…”

    Buồn kia ai cό mua?

    Xin thưa: Cho không kẻ hèn này cũng hổng dám rớ nόi chi bỏ tiền ra mua.

  • Phan Đức viết:

    Tôi thiển nghĩ nhạc sĩ HNT.lúc đó còn”ngây thơ” nên đã nói như
    vậy.Có thể lắm vì tôi đoán ông còn trẻ chì độ 15 tuổi là cùng
    ở thời điểm trên (?).Ngày 30-4-1975 tôi ở Sài Gòn và VC.đủ thứ
    nằm vùng đã lột mặt nạ để hoạt động công khai hết rồi,thưa ông.
    Nếu ông nói chưa phải cộng sản như thế thì hóa ra nhạc sĩ TCS.
    hồ hỡi phấn khởi là điều dễ hiểu,không đáng trách lắm vì chế độ
    cộng sản chưa chính thức thành lập !

  • Vu Son viết:

    Thi sĩ Nguyễn Đăng Thường sống trong xã hội Tây Phương chắc gần 40 năm nay vẫn đem chuyện “bệnh hoạn” , “sinh lý” hay chuyện cá nhân ra diễu thì cũng …bất ngờ thật (nhất là khi ông có sự bén nhạy hay sâu sắc của một người làm thơ !?). Trong một thời đại mà người ta đã chấp thuận hôn nhân đồng tính (nếu TCS là đồng tính thì chắc thi sĩ đã công kênh TCS thành nhạc sĩ của nhân loại) . Còn chuyện đạo đức cá nhân của một người thì chắc NDT không biết bao nhiêu nhân tài trong giới nhạc sĩ , thi sĩ …Tây Phương đã đồi trụy thế nào . Chuyện yêu “hết chị tới em” mà nhằm nhò gì ! Đó có phải là vấn đề nên bàn chăng ? Còn những lá thư của một thanh niên vừa bước qua 20 tuổi ở thời đại 60 trên nước VN thì “yêu bằng mồm là chính” thôi thi sĩ ạ ! Tôi nghĩ BBT nên xem xét lại , khi mà chất lượng phản hồi đã đến trình độ thấp thế này thì tôi nghĩ : bó tay !

  • NguyễnHoa viết:

    “Nếu sống mà chỉ để than thở “Hạt bụi nào hόa kiếp thân ta/ Để một mai ta về làm cát bụi…” và say sưa chờ chết để “thấy bόng thiên đường cuối trời thênh thang…” thì chết quách đi cho rồi, sống làm cái con m… gì cho chật đất?”
    (NDT)
    Năm 76, trong một cuộc “thanh trừng” văn nghệ miền Nam, một cán bộ văn hóa đã dõng dạc nói với đám đông (tôi là giáo viên quèn lúc đó ) : “Bài Cát Bụi của TCS quá phản động . Những người làm nhạc như thế sống trên đời này chỉ làm chật trái đất chúng ta” . Hơn 30 năm sau,tôi mới nghe lại câu này,từ ông NDT (tên cán bộ không nói “con m…”).
    Quả là một bất ngờ lớn trong tư tưởng XHCN thời bao cấp và hôm nay !

    Nguyễn thị Hoa
    ps “Anh Cho Em Mùa Xuân” là thơ Kim Tuấn

  • Đặng Hữu Phúc viết:

    Thưa qúy độc giả

    Một bài hát của TCS, tôi không nhớ tên, có một điệp khúc,
    ” khoác áo chân như , bước tới hư vô, đôi mắt long lanh giọt lệ thiên thu”.

    Tôi thấy cần nói đôi chút về từ ngữ chân như của Phật giáo.

    Phật Quang Đại Từ Điển, Thích Quảng Độ dịch , in 2000, 6 quyển 7374 trang + quyển Mục lục.

    Chân như: Sanskrit: bhuta-tathata; tathata.
    Chỉ cho bản thể chân thực tràn khắp vũ trụ; là nguồn gốc của hết thảy muôn vật .
    Còn gọi Như như, Như thực, Pháp giới, Pháp tính , Thực tế, Thực tướng, Như lai tạng, Pháp thân, Phật tính , Tự tính thanh tịnh thân, Nhất tâm , Bất tư nghị giới….
    Trong sách Phật Hán thời kì đầu dịch là:
    Bản Vô. Chân, chân thật không hư dối; Như, tính của sự chân thật ấy không thay đổi….

    Hư Vô chủ Nghĩa ( Nihilism)
    Chủ nghĩa phủ định tất cả đạo đức,tập quán, chế độ , tôn giáo, hoặc chân lí, giá trị của bất cứ sự vật gì.

    Theo ” Patrul Rinpoche. Lời vàng của Thầy tôi. Bản dịch 2008,http:/vietnalanda.org.thì
    ” Những người theo chủ nghĩa thường hằng( eternalism)tin là có một cái ngã thường hằng và một đấng tạo hoá ( tạo lập thế giới ) hiện hữu vĩnh cửu bên ngoài ta , chẳng hạn như các vị thần Isvara và Vishnu.
    “những người theo thuyết hư vô tin rằng tất cả sự vật hoàn toàn tự phát, không có đời
    quá khứ hay đời vị lai,không có nghiệp quả, không có tự do và giải thoát ”
    ” Có 360 biểu từ vọng kiến (false view) và 62 biểu từ tà kiến (wrong view)( biểu từ = statement), có thể gộp chung thành hai nhóm : chủ nghĩa thường hằng và chủ nghĩa hư vô ( =đoạn diệt; chấm dứt, không có gì cả).
    Theo quan điểm hành động không tạo nghiệp quả thì thiện hạnh không đem lại lợi ích , và ác hạnh không đem lại tổn hại.”

    Nếu bạn có một thoáng chút ý niệm về danh từ chân như , bạn sẽ biết bản chất của bạn là tính Bản Phật Phổ Hiền ( Primordial Buddha Samantabhadra) ( Phổ Hiền= All around Good One).
    Như vậy bạn chấp thuận , tùy thuận, và hỗ trợ ( blessing) cho chính cuộc đời bạn , cuộc đời của kẻ khác, hiện hữu tồn sinh, và bạn chung vui xẻ buồn với mọi người , với vạn hữu , chung lưng đấu cật với mọi người để chống lại các thảm họa do con người và thiên nhiên gây ra ( do vô minh , do duyên khởi)và bạn đem lại an ổn không sợ hãi cho mình , cho người ( benediction: vô uý thí)
    Như thế bạn không bước tới hư vô .
    Và bạn đôi mắt không long lanh giọt lệ thiên thu .

    Một thoáng ý niệm về chân như , giúp bạn nhận thức bạn vốn là đấng phúc đức , tốt lành , thiện hảo, bạn đã gặp chính mình , ( encounter yourself), gặp bản lai diện mục , “ta về gặp lại tình ta, dấu chân viễn mộng chỉ là phù vân ” ( Thiền sư Viên Minh)

    Còn chuyện TCS ” khoác áo chân như, bước tới hư vô , đôi mắt long lanh giọt lệ thiên thu ” là chuyện riêng của ông ta , và các fan của ông ta.

    Mong các bạn hiểu là
    ” Đam mê là khao khát mê say.
    Đại bi là thương yêu quý mến.
    Đam mê là lòng dục ( tham), đại bi là vô dục ( vô tham).
    Đam mê muốn sử dụng người khác như một phương tiện.
    Đại bi tôn trọng người khác như một cứu cánh nơi chính mình. Đam mê tiếp tục trói bạn vào mặt đất vào bùn nhơ, và bạn chẳng bao giờ thành một đoá sen.
    Đai bi làm bạn trở thành một đoá sen. Bạn bắt đầu vượt lêntrên thế giới bùn lầy củ dục vọng , tham lam sân hận.
    Đại bi là sự biến hoácủa các năng lượng của bạn…
    Bạn trở thành một sự tuỳ thuận, chấp thuận , và hỗ trợ ch chính bạn và toàn thể tồn taị”
    ( Osho. Đại Bi)

    30 tháng 4, 75 lại về — những kẻ nối vòng tay lớn đã bao nhiêu năm nay đưa con người
    vào đau thương , vào chủ nghĩa hư vô ,chủ trương thiện hạnh không đem lại lợi ích, và ác hạnh không gây tổn hại, không có nghiệp quả.

    Từ ngữ Phật học ngài Vô Trước ( Asanga 375-430) giảng :
    Si , Ngu si , Vô minh , Vô trí, Vô kiến , Phi hiện quán , Hôn muội , Hắc ám.. là đồng nghĩa — và Vô minh là xem ta và kẻ khác là hai , không phải là một , ta và thế giới là hai thế nên cứ thoải mái gây tổn hại cho kẻ khác , cho môi trường sinh sống… cho ta một cái nhìn sâu sắc về đời sống Việt Nam hiện nay dưới chế độ toàn trị của Hư Vô chủ nghĩa.

  • Nguyễn Đăng Thường viết:

    Anh (?) Vu Son ạ,

    Anh nặng lời với ông già mà làm chi, tội nghiệp lắm, không đáng đâu anh ạ!

    Tôi viết TCS “bị yếu sinh lý” trong ngoặc vì tôi nhặt lại cụm từ này trong phản hồi của độc giả trên các báo mạng khác, họ chửi mắng TCS rất thậm tệ. Xin thưa: Tôi đã đọc thư, nghe nhạc Trịnh với nhản quan (mắt và tai) của một cá nhân, và đό là cái quyền tự do ngôn luận bất khả xâm phạm của một công dân sống dưới chế độ tự do, anh đâu phải là lãnh tụ độc tài mà ra lệnh: “Tôi nghĩ BBT nên xem xét lại, khi mà chất lượng phản hồi đã đến trình độ thấp thế này thì tôi nghĩ: bó tay. Thưa anh: Anh đâu cό “bό tay” vì anh đã chửi mắng tôi trên diễn đàn.

    Thay vì “tấn công” tôi mãi, thay vì sỉ vả không tiếc lời một kẻ đáng tuổi cha chú của anh, nếu tôi không lầm, xin anh hãy sử dụng tài năng và những lời vàng ngọc của anh mà viết về nhạc Trịnh và con người TCS cho độc giả Da Màu thưởng ngoạn.

    Xin thưa: Đồng tính luyến ái không là “bệnh hoạn”. Nếu anh dùng “đồng tính luyến ái” để ám chỉ cá nhân tôi nọ kia thì “chất lượng phản hồi đã đến trình độ đỉnh cao trí tuệ rồi đό, tôi xin: hoan nghinh”.

    Xin thưa tiếp: Nếu anh dùng từ “nếu” để suy bụng ta ra bụng người và giả dụ/ gán cho tôi : “nếu TCS là đồng tính thì chắc thi sĩ (NĐT) đã công kênh TCS thành nhạc sĩ của nhân loại”. Xin sửa sai: Tôi chưa hề viết để “công kênh” ai cả. Mặt khác, và để sử dụng lại “luận cứ” của anh: “Nếu tôi viết bài/ viết phản hồi ca ngợi/ ca tụng “thiên tài” TCS thì chắc anh đã/ sẽ “công kênh” tôi là… thi sĩ của nhân loại”?

    Chuyện yêu “hết chị tới em” (và các cô “diễm” khác) cό thể không “nhằm nhò” gì với anh và với TCS nhưng nό “nhằm nhò” với tôi, vì thiển nghĩ của tôi là “yêu hàng loạt” như vậy (serial lover) và mối tình nào của “Chàng” cũng “lên đầy” và “mênh mông” là không bình thường hay “bệnh hoạn” chăng?

    Anh viết: “Còn những lá thư của một thanh niên vừa bước qua 20 tuổi ở thời đại 60 trên nước VN thì “yêu bằng mồm là chính” thôi thi sĩ ạ!” Xin hỏi: Anh đã đọc hết các lá thư kia? Anh là “một thanh niên vừa bước qua 20 tuổi ở thời đại 60 trên nước VN” à? Nếu không, anh vin vào đâu để bảo rằng yêu “bằng mồm” vào thời điểm đό là “chinh”? Chính với ai? Tôi và bạn bè tôi, thân nhân tôi lúc ấy chẳng cό ai yêu bằng mồm cả, anh ạ. Chắng cό ai cό thì giờ ngồi nắn nόt viết các thư tình nόi toàn chuyện “mây giό” và gởi tặng đối tượng “sương mù và mây tháng 9 ở đây”, anh ạ. Nếu cό gởi thì gởi quà, thậm chí gởi tiền vì chúng tôi đều nghèo… rớt mồng tơi cả.

    Về vấn đề: “Còn chuyện đạo đức cá nhân của một người thì chắc NDT không biết bao nhiêu nhân tài trong giới nhạc sĩ, thi sĩ …Tây Phương đã đồi trụy thế nào.” Vâng tôi không biết vì tôi dốt và ngồi đáy giếng ở hải ngoại, nên tôi không viết/ chưa viết về các “nhân tài” này. Xin anh Vu Son viết về họ cho độc giả Da Màu và tôi thưởng thức chơi. Xin thưa lại một lần nữa: Tôi chỉ viết về nhạc Trịnh và con người TCS, xin đừng tổng quát hόa nhảy từ quốc gia sang quốc tế.

    Xuân Diệu là một người đồng tính. Tôi đâu cό “công kênh” XD thành thi sĩ của nhân loại. Như đã thấy, tôi đâu cό mang “chuyện cá nhân (TCS) ra diễu” mà tôi chỉ viết một tiểu luận ngắn, rất đứng đắn, dưới hình thức phản hồi, chỉ cό câu cuối là tự trào tí chơi. Bài viết cό tựa đề “Buồn này ai cό mua?” Tôi đã kể ra vài nổi buồn vu vơ trong thư TCS và trong ca từ nhạc Trịnh không thêm không bớt một chữ nào. Ai thích , Vu Son thích “nỗi buồn TCS” thì cứ “mua” tôi đâu cό cấm cản ai đâu!

    Vu Son viết: “nhất là khi ông (NĐT) có sự bén nhạy hay sâu sắc của một người làm thơ !?”. Nếu tôi cό “sự bén nhạy hay sâu sắc của một người làm thơ” thì tôi đã… nόi đúng!? Tôi không giận hờn Vu Sơn đâu vì tôi biết tuổi trẻ (?) hay nόng giận lắm. Tôi chỉ tội nhiệp cho “nhân tài” Vu Son đã dùng ngòi bút và những lời hoa mỹ không đúng chỗ. Vu Son đã “khen tặng” tôi trước công luận mà không cό lý do chánh đáng. Nếu cό thể tôi xin Vu Son vui lòng rút lại những lời lẽ “quà đẹp” ấy với một lời xin lỗi thì quý hόa biết là dường nào. Bằng không cũng chả sao vì tôi đã tha thứ cho Vu Son rồi.

    Thân ái.

    (Xin BBT đăng nguyên văn bài này, vì cá nhân tôi đã bị xúc phạm. Cám ơn.)

  • Hoàng Ngọc-Tuấn viết:

    Ông Phan Đức viết: “Tôi thiển nghĩ nhạc sĩ HNT.lúc đó còn”ngây thơ” nên đã nói như
    vậy.Có thể lắm vì tôi đoán ông còn trẻ chì độ 15 tuổi là cùng ở thời điểm trên”

    Ngày 30/4/1975, tôi 19 tuổi, đang học tại Đại học Văn khoa Sài Gòn.

    Một điều nhỏ như thế mà ông Phan Đức vẫn đoán mò nói trật, thì làm sao có thể tin được những điều khác do ông Phan Đức đưa ra?

  • IAGN viết:

    “TCS không phải là LTCN, NTT, CHHV” (Thuy-http://damau.org/archives/19337).
    Tất nhiên rồi, và ngược lai!
    Và chắc chắn, TCS không phải là anh X, chị Y, tôi- Z, và ngược lại!
    Nhưng- TCS là TCS nào? Trịnh nào giả, Trịnh nào thật?
    Lúc “nghe mưa” hay lúc “gọi nắng”?
    Lúc “dài tay” cùng nường Diễm, hay lúc gôm “sương mù và mây tháng 9″ làm quà cho em Dao Ánh?
    Lúc thù tạc rượu tây với ông tá, ông tướng hay khi đang nhậu cùng “anh sáu dân”?
    TCS “bi quan, yếm thế, èo uột, xanh xao” (NĐT) hay TCS hồ hởi lời hiệu triệu-hân hoan nối tay lớn tay to?
    Nào là thật? Nào là giả?
    TCS dưới đất- hay TCS trên biển tên đường, tên phố; đang được tung huê, tung hứng theo những trò chính trị rẻ tiền?
    Là thật cả- là giả cả- vừa giả vừa thật- không giả không thật- thật thật giả giả?

    Nghĩ thật, thì hóa giả,
    cho là giả, thì lại thật!
    Thế mới hay: “chân như” có “áo”!
    ———————————
    P/S. Cảm ơn anh Đặng Hữu Phúc về comment cho “khoác áo chân như…”

  • Phan Đức viết:

    Ối giời ơi ông Hoàng Ngọc Tuấn,xê xích chỉ 4 tuổi mà ông
    “ăn miếng trả miếng” ghê qúa rồi phủ nhận sạch sành sanh
    những góp ý của tôi thì…xin lạy ngài…cả nón !

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)