Trang chính » Dịch Thuật, Kịch, Lý Luận, Sang Việt ngữ, Tôn Giáo Email bài này

ĐỐI THOẠI GIỮA LINH MỤC VÀ NGƯỜI HẤP HỐI


♦ Chuyển ngữ:
0 bình luận ♦ 21.01.2011

 

LTS: Đối thoại giữa Linh mục và Người Hấp Hối được Marquis de Sade sáng tác trong lúc ông bị giam cầm ở Château de Vincennes năm 1782, biểu lộ khuynh hướng thiên về lý trí, có phần hiện đại và hiện sinh của ông (“chỉ có mỗi hư vô là sản phẩm của lý trí/ [le néant], celui-là seul l’est de la raison”) qua cảnh người hấp hối chất vấn linh mục về về lý thuyết tôn giáo, cùng sự tương quan giữa tôn giáo và những bạo động chính trị.

Đối thoại này được đạo diễn Luis Bunuel dựng lại trong một cảnh trong phim Nazarín (1959), khi một phụ nữ hấp hối muốn được niềm an ủi từ người chồng thay vì nhận bí tích xá tội từ linh mục Nazario. Ngoài Bunuel, Salvador Dalí cũng là một nghệ sĩ ảnh hưởng sâu xa bởi những tư tưởng của Sade.  Dalí thực hiện một loạt tranh lithograph vào năm 1968 minh họa những hài kịch của Marquis de Sade. Les Jumelles (Chị em sinh đôi) là vở kịch về hai chị em sinh đôi là Adelaide và Julie giả vờ làm một người yêu của Damis, một tay ăn chơi từng trải từ Paris về miền quê kén vợ. Damis chọn Adelaide vì chàng nhìn thấy cô trước, nhưng Julie giả làm chị mình khi đi chơi với Damis, để chứng tỏ rằng sự chọn lựa của Damis không rõ rệt như chàng vẫn tưởng. Như Đối thoại giữa Linh Mục và Người Hấp Hối, Sade thường chất vấn những lựa chọn của con người, cũng như biên giới bấp bênh giữa thật và giả, giữa niềm tin và dối trá.

 

Salvador_Dali_Marquis_de_Sade_Allegory_Ceciles_Chastity

Salvador Dalí, The Twins Outwit Damis (Chị em sinh đôi đánh lừa Damis)

 

LINH MỤC
Tới thời khắc định mệnh này, khi lớp màn ảo ảnh được xé toạc ra hầu để con người thấy hết những cảnh ác tà của lầm lỗi và tật xấu của mình, con ta, con không ăn năn tí gì sao, những phóng túng chồng chất ở sự yếu đuối và dễ sa ngã của con người nơi con?

NGƯỜI HẤP HỐI
Vâng, thưa bạn, tôi ăn năn.

LINH MỤC
Vậy thì hãy tận dụng những ăn năn thống hối tốt lành này để đạt lấy thiên đường, trong khoảnh khắc ngắn ngủi còn lại, tội con phạm hoàn toàn được tha, và chú tâm rằng chỉ qua bí tích hoà giải rất thánh con mới có thể được ban cuộc sống đời đời.

NGƯỜI HẤP HỐI
Tôi không hiểu bạn nói gì cả, cũng như bạn không hiểu tôi gì ráo.

LINH MỤC
Gì cơ?

NGƯỜI HẤP HỐI
Tôi nói là tôi ăn năn.

LINH MỤC
Ta có nghe.

NGƯỜI HẤP HỐI
Vâng, nhưng bạn không hiểu.

LINH MỤC 
Hiểu như thế nào….

NGƯỜI HẤP HỐI
Này nhé …. Được tạo tác bởi thiên nhiên với những khoái cảm rất nhạy, những đam mê rất mạnh; được đặt vào thế giới này chỉ để được thoả mãn và chấp nhận những sở thích đam mê ấy, tác dụng của quá trình tạo dựng nên tôi âu chỉ là những nhu cầu liên quan trực tiếp đến sự thiết kế cơ bản của thiên nhiên, hay, nói cách khác, chỉ là những điều bắt nguồn từ những dự định của thiên nhiên về tôi, tất cả đều theo những quy luật của nó, tôi chỉ hối hận là đã không thấu nhận đủ về sự toàn năng của thiên nhiên, và điều hối hận duy nhất của tôi là chuyện đã sử dụng hạn hẹp những khả năng (tội ác đối với bạn, điều xoàng xĩnh đối với tôi) mà thiên nhiên đã ban cho tôi; đôi lúc tôi đã chống trả, tôi hối hận về điều đó. Bị dẫn lầm đường vì những răn dạy phi lý trong hệ thống của bạn, và dùng chúng như vũ khí, tôi đã tranh đấu trước sự mãnh liệt của những ham muốn, tức những yếu tố đã có nguồn thần thánh gấp bội lần trong tâm thức tôi, và tôi hối hận về điều đó, tôi đã chỉ ngắt một bông hoa khi tôi có thể thu nhập cả một vụ mùa phong phú những trái… Đó là những lý do chính khiến tôi tiếc nuối, hãy đánh giá đủ về tôi để đừng suy tưởng ra chuyện gì khác.

LINH MỤC
Ơ kìa! con đi đâu, con tới chỗ nào với những ngụy biện này! Con gán cho vật được tạo thành mọi quyền năng của Đấng Sáng Tạo, cùng những thúc đẩy tai ác đã làm con lạc lối. Ôi, sao con không thấy chúng chỉ là những hậu quả của một thiên nhiên đã bị ô nhiễm mà con đã gán cho sự toàn năng.

NGƯỜI HẤP HỐI 
Anh bạn, tôi thấy rằng biện chứng của bạn cũng sai lầm như tâm tưởng của bạn vậy. Tôi mong rằng bạn lý luận xác đáng hơn, không thì làm ơn để tôi chết bình an. Đấng sáng tạo là gì, và cái thiên nhiên bị ô nhiễm bạn muốn nói đến là gì?

LINH MỤC
Đấng Sáng Tạo là chúa tể hoàn vũ, chính người đã làm tất cả, tạo nên hết mọi thứ, và người gìn giữ tất cả bởi chính sự toàn năng của ngài.

NGƯỜI HẤP HỐI
Đây quả là một cá thể đáng kính phục. Vậy thì nói cho tôi biết tại sao một cá thể quyền năng như thế lại tạo ra một thiên nhiên bị ô nhiễm ?

LINH MỤC
Con người có sự vinh hiển gì, nếu Thiên Chúa đã không để cho tự do quyết định, và những con người được hưởng quyền đó có vinh hiển gì nếu không có khả năng làm lành lánh dữ trên trái đất?

NGƯỜI HẤP HỐI
Như vậy thiên chúa của bạn đã cố tình làm mọi thứ sai lệch đi chỉ để cám dỗ hay để thử thách thụ tạo của mình; chẳng lẽ ngài không biết gì về thụ tạo của mình, chẳng lẽ ngài không nghi ngờ về kết quả của nó sao?

LINH MỤC
Dĩ nhiên là ngài biết chứ, nhưng lại một lần nữa ngài muốn để con người có sự lựa chọn.

NGƯỜI HẤP HỐI
Với mục đích gì, ngay lúc ngài đã biết đường hướng của thụ tạo ấy và do sự toàn năng của ngài, chỉ cần tác động cho thụ tạo chọn điều mà ngài muốn.

LINH MỤC
Ai có thể thấu hiểu được ý định bao la vô cùng của Thiên Chúa về con người và ai có thể hiểu được tất cả những điều chúng ta nhìn thấy?

NGƯỜI HẤP HỐI
Là người biết nhìn sự việc thẳng thừng và đơn giản anh bạn à,  là người không đi kiếm những nguyên nhân chồng chéo để làm rối mù kết quả. Bạn có cần thêm cái khó thứ hai không khi bạn đã không thể giải thích được cái khó thứ nhất, và khi chính thiên nhiên cũng làm được những điều mà bạn gán cho thiên chúa của bạn, tại sao bạn lại muốn kiếm thêm một cá thể khác để ngự trị trên nó? Nguyên nhân của điều bạn không hiểu có thể lại là chuyện đơn giản nhất trên đời. Hãy hoàn thiện vật lý học của bạn rồi bạn sẽ hiểu khá hơn về thiên nhiên, thanh lọc lý lẽ của bạn, loại bỏ những định kiến rồi bạn sẽ chẳng cần đến thiên chúa của bạn nữa.

LINH MỤC
Bất hạnh thay! Ta những tưởng con chỉ là người theo giáo lý Socin (Xô-xanh)* – ta có khí cụ để khắc phục con, nhưng ta thấy rõ rằng con là người vô thần, và ngay khi trái tim con từ chối vô vàn những chứng cứ xác thực mà chúng ta nhận thấy hằng ngày về sự tồn tại của Đấng Sáng Tạo – ta chẳng còn gì để nói với con nữa. Người ta chả thể đem lại ánh sáng cho người mù.

NGƯỜI HẤP HỐI  
Anh bạn, coi này, có phải chính người nào tự mang khăn bịt mắt sẽ không nhìn rõ bằng người đã tháo phăng nó ra. Bạn thêu dệt, bạn bịa ra, bạn nhân lên bao nhiêu điều, tôi phá, tôi giản dị hóa. Bạn chuốc sai lầm vào sai lầm, tôi đánh đổ hết. Ai trong hai ta là người mù đây?

LINH MỤC
Thế ra con chẳng tin là có một Đấng Tối Cao?

NGƯỜI HẤP HỐI
Không. Và vì một lý do rất đơn giản, điều hoàn toàn không thể tin được là điều chúng ta không hiểu được. Giữa sự hiểu biết và niềm tin, phải có mối quan hệ trực tiếp; hiểu là lương thực nuôi dưỡng niềm tin; nơi nào sự hiểu biết không mảy may hoạt động, nơi đó niềm tin chết, và những ai trong trường hợp như thế dám khẳng định là có niềm tin, tức là đã áp đặt nó. Tôi thách điều bạn tin vào thiên chúa mà bạn rao giảng cho tôi – vì bạn không biết chứng minh cho tôi thấy, vì ngài không hiện hữu trong bạn để bạn định nghĩa cho tôi, vì vậy nên bạn không hiểu ngài – và trong khi bạn không hiểu ngài, thì bạn không thể đưa ra bất cứ một lập luận có lý nào nữa về ngài, và tóm lại mọi thứ vượt quá phạm vi đầu óc con người đều là ảo tưởng, hoặc là điều vô ích; thiên chúa của bạn chỉ có thể là một trong hai điều trên, trong trường hợp thứ nhất tôi sẽ là người điên nếu tin vào ảo tưởng, là kẻ ngu xuẩn trong trường hợp thứ nhì. 

Anh  bạn à, hãy chứng minh cho tôi tính trơ ì của vật thể, rồi tôi sẽ thuận cho bạn là có đấng sáng tạo, hãy chứng minh rằng thiên nhiên không đủ cho chính nó, rồi tôi sẽ cho phép chuyện bạn tôn vinh một cá thể ở trên hẳn thiên nhiên; hiện giờ thì đừng trông đợi gì ở tôi, tôi chỉ tuân phục thiên nhiên, và tôi chỉ thừa nhận nó bằng những cảm giác của mình; nơi mà những cảm giác ấy dừng lại, thì niềm tin của tôi trơ trơ vô hiệu lực. Tôi tin mặt trời vì tôi thấy nó, tôi cảm nhận nó như là trung tâm tập trung của mọi vật chất dễ cháy của thiên nhiên, sự vận hành tuần hoàn của nó làm tôi hài lòng và không làm tôi ngạc nhiên. Đó là hoạt động vật lý, có lẽ cũng đơn giản như hoạt động của dòng điện, nhưng mặt trời chưa cho phép chúng ta hiểu nó. Tôi có cần bận tâm hơn không, khi bạn dựng lên thiên chúa của bạn để vượt trên mọi điều, từ đó tình cảnh tôi có khá hơn bây giờ không, và có phải tôi vẫn cần đến quá nhiều nỗ lực để tìm hiểu về người tác tạo hầu định nghĩa tác phẩm của ngài?

Do đó bạn không giúp gì tôi bằng việc xây dựng ảo tưởng của mình, bạn làm khuấy động tinh thần tôi, nhưng không soi sáng cho nó và tôi chỉ nợ bạn sự oán giận thay vì sự hiểu biết. Thiên chúa của bạn là một cỗ máy bạn tạo ra để phục vụ đam mê của mình, và bạn đã làm nó chuyển động theo những đam mê đó, nhưng khi nó cản trở những đam mê của tôi thì tôi đương nhiên đánh đổ nó, và ở thời điểm mà tâm hồn yếu đuối của tôi cần thanh thản và triết lý, đừng đến để làm nó lo sợ bởi những lời ngụy biện của bạn, chúng làm hồn tôi khiếp sợ mà không được thuyết phục, làm nó nổi cáu mà không khiến nó được khá hơn; anh bạn à, nó là tâm hồn này đây, cái tâm hồn làm vui lòng thiên nhiên chính là nó, tức là kết quả của những bộ phận mà thiên nhiên đã kết cấu nên tôi từ sơ đồ và nhu cầu của nó: và vì nó có nhu cầu ngang nhau về những thói hư và đức hạnh, khi nó thích đưa tôi đến thói hư, nó làm vậy, khi nó muốn đức hạnh, nó truyền cho tôi hoài bão đó, và tôi từ đó cứ tiến hành. Đừng tìm kiếm đâu xa ngoài quy luật thiên nhiên cho nguyên nhân lạ lùng đã tạo tác tinh chất tầm thường của con người, và đừng thêm thắt vào những quy luật thiên nhiên này những nguyên tắc gì khác ngoài sơ đồ và nhu cầu của thiên nhiên.

LINH MỤC
Thế vậy mọi thứ trên đời đều cần thiết hết?

NGƯỜI HẤP HỐI
Chắc chắn là vậy.

LINH MỤC
Nhưng nếu mọi thứ đều cần thiết, thì toàn diện cơ cấu đã được điều hòa.

NGƯỜI HẤP HỐI
Có ai nói ngược lại đâu?

LINH MỤC 
Nhưng ai có thể điều hoà mọi thứ theo quy luật là chúng phải như vậy nếu không do một bàn tay toàn năng và hoàn toàn thông thái?

NGƯỜI HẤP HỐI
Này nhé, có đúng là thuốc súng cháy khi người ta mồi lửa?

LINH MỤC
Đúng như vậy.

NGƯỜI HẤP HỐI 
Anh bạn thấy có triết lý gì thâm sâu từ sự việc này hay không?

LINH MỤC
Không.

NGƯỜI HẤP HỐI
Vậy có phải rằng nhiều sự việc được tác động tự nhiên bởi nhu cầu, và do đó mọi thứ đều có thể xuất phát bởi một nguyên nhân chính yếu, mà không mảy may có sự sắp đặt của đấng tối cao nào cả.

LINH MỤC 
Con đi đâu với cách lập luận này?

NGƯỜI HẤP HỐI
Tôi muốn chứng minh cho bạn thấy rằng mọi thứ có thể như chúng đang là vậy, như anh thấy chúng, mà không cần bất cứ nguyên nhân tối cao hay lý lẽ nào hướng dẫn hết, rằng mọi kết quả tự nhiên đều có nguyên nhân tự nhiên: nguyên nhân tự nhiên đã đủ, không có lý gì phải chế biến cho chúng những nguyên nhân phản tự nhiên, như thiên chúa cúa của bạn chẳng hạn, như tôi đã nói, phải cần sự giải thích đồng thời lại là sự lý giải của hư vô; như vậy rõ ràng là thiên chúa của bạn là thừa thãi; ngài hoàn toàn vô dụng; cái gì vô dụng thì đều vô hiệu và cái gì vô hiệu thì phần lớn là điều giả tưởng, hư vô và không hiện hữu; như vậy để kết luận rằng thiên chúa của bạn là hư cấu, tôi không cần lập luận nào khác ngoài điều cho tôi thấy rõ rệt tính vô dụng của ngài.

LINH MỤC
Cứ như con thì chả có gì cần thiết để ta phải bàn luận về tôn giáo.

NGƯỜI HẤP HỐI
Có lý đấy, nhưng sao lại không? Không gì làm tôi thấy thú vị hơn bằng chuyện nhìn thấy chứng cứ về cách con người bị mê hoặc bởi sự cuồng tín và ngu xuẩn; tuy cảnh tượng điên rồ thái quá này có phần hãi hùng, nhưng nó luôn luôn làm tôi tức cười. Hãy trả lời thành thực và nhất là từ bỏ những thành kiến riêng của bạn. Nếu tôi yếu đuối đến mức bị thu phục bởi các lập luận ngây ngô của bạn về sự tồn tại hoang đường của cá thể tạo nhu cầu cho tôn giáo, bạn bảo tôi thờ phụng cá thể ấy theo kiểu cách nào? Bạn có muốn tôi chấp nhận những mộng hão của Khổng Tử thay vì những phi lý của Brahma, hay tôi nên tôn thờ thần rắn của người da đen, thần mặt trời của người Péru, hoặc thiên chúa các đạo binh của Moïse (Mô-sê); bạn muốn tôi theo giáo phái nào của Mahomet, hoặc theo bạn thì phái dị giáo Ki-tô nào là tốt hơn cả? Nên thận trọng với câu trả lời của mình.

LINH MỤC
Ta trả lời với sự hoài nghi được không?

NGƯỜI HẤP HỐI
Thế thì câu trả lời đó có tính cách chủ quan.

LINH MỤC
Không, chính vì yêu con như bản thân ta mà ta mới khuyên con theo điều ta tin.

NGƯỜI HẤP HỐI
Tôi không rõ là một trong hai chúng ta có thật sự yêu mình không khi phải nghe những điều phi lý tồi tệ đó.

LINH MỤC
Nhưng ai lại có thể đui mù trước những phép lạ của Đấng Cứu Thế chúng ta?

NGƯỜI HẤP HỐI 
Chính là đứa đã nhìn rõ ngài như một tên hạng bét trong hàng ngũ gian xảo và dở tệ nhất trong đám bịp.

LINH MỤC
Chúa ơi, Ngài nghe thấy vậy mà không nổi sấm sét gì sao!

NGƯỜI HẤP HỐI
Không, anh bạn à, mọi chuyện đều bình yên chung quanh chúng ta vì thiên chúa của bạn, do sự bất lực, do lý lẽ hoặc do bất cứ điều gì, mà tôi chỉ quấy quá nhìn nhận vì tôi muốn bỏ qua cho bạn, hoặc nói lễ độ hơn, là tôi đã dung thứ cái quan điểm hạn hẹp của bạn, vì thiên chúa này, nếu ngài thật sự hiện hữu, theo cái lập luận điên rồ của bạn, không đời nào lại phải dùng đến những phương cách ngớ ngẩn như cách mà Giê-su của bạn đã biểu chứng.

LINH MỤC
Thế vậy các lời tiên tri, những phép lạ, các thánh tử đạo, tất cả những sự ấy không là bằng chứng hay sao?

NGƯỜI HẤP HỐI
Sao được, khi tôi còn tuân phục khuôn phép logic, mà bạn lại muốn tôi chấp nhận như bằng chứng tất cả những điều vẫn cần minh chứng? Trước khi lời tiên tri trở thành bằng chứng, trước tiên tôi phải hoàn toàn biết chắc rằng nó đã được thốt ra; bởi chưng, đối với tôi những điều được sử sách ghi lại này thuộc về ranh giới lịch sử và không nổi trội hơn những sự kiện lịch sử khác, vì ở đó phần lớn là những điều rất đáng ngờ; nếu thêm vào đó điều khả thi là chúng chỉ được lưu truyền đến tôi bởi những nhà sử học vụ lợi,thì tôi có toàn quyền được nghi ngờ. Hơn nữa, ai đảm bảo cho tôi rằng lời tiên tri này không được tạo ra sau khi sự việc đã xảy ra, rằng nó không phải là kết quả của mưu đồ chính trị thường nhật, như chuyện tiên tri phỏng đoán một triều đại thịnh vượng dưới quyền một ông vua công minh, hoặc chuyện nhìn thấy băng tuyết vào mùa đông?

Về những phép lạ bạn đã kể, tôi cũng chẳng bị phỉnh phờ bởi mấy cái trò rẻ tiền ấy. Mọi tên bịp đã trình diễn những trò bịp, và mọi tên đần đã tin vào chúng; để thuyết phục tôi rằng phép lạ có thật, tôi phải chắc rằng sự việc mà bạn gọi là phép lạ đó phải hoàn toàn trái ngược với các quy luật thiên nhiên, vì chỉ có những điều ngoài thiên nhiên mới được coi là phép lạ, và ai có đủ hiểu biết về thiên nhiên để dám khẳng định chỗ nào là điểm chính xác mà thiên nhiên bị vi phạm?

Chỉ cần hai điều để có được phép lạ: một tay bịp và những đứa ngố. Đấy chính là nguồn gốc những phép lạ của bạn, mọi tín đồ của mọi tôn giáo đã làm điều đó rồi, và điều đặc biệt nhất là tất cả bọn họ đã tìm ra được những đứa ngu ngốc để tin vào chúng. Giê-su của ông chả làm gì vượt trội hơn Apollonius của thành Thyane**, nhưng chẳng ai xem triết gia này là thần thánh cả; còn về phần các thánh tử đạo của bạn, đây là một giả thuyết yếu đuối nhất trong những lập luận của bạn. Để sản xuất các thánh tử đạo, chỉ cần một bên có máu hăng, và bên kia chống trả lại; và chừng nào một cơ đồ bị đàn áp cho tôi bằng ngần ấy những vị tử đạo như nó đã sản xuất cho bạn, thì tôi không bao giờ có đủ thẩm quyền để bảo rằng cơ đồ này cao cả hơn cơ đồ nọ, nhưng sẽ kết luận rằng mọi cơ đồ đều đáng thương hại.

À này anh bạn, nếu thiên chúa mà bạn rao giảng là có thực, lẽ nào ngài lại cần đến phép lạ, thánh tử đạo và những lời tiên tri để thiết lập vương quốc của mình, và nếu, như bạn nói, trái tim con người là tác phẩm của ngài, chẳng phải ở đó là nơi gìn giữ những lề luật của ngài? Nếu đúng lề luật này, bình đẳng cho mọi dân tộc chính vì nó xuất phát từ một thiên chúa công minh, được ghi khắc trong mọi trái tim của mọi con người, và từ đầu này đến đầu kia trái đất, ai ai, vì đều cùng có bộ phận tinh tế và nhạy cảm này cũng sẽ giống nhau ở lòng tôn kính dành cho thiên chúa là nguồn đã cho họ trái tim ấy; ai ai cũng sẽ yêu thương và thờ phụng đấng ấy trong cùng một kiểu cách, và họ cũng không thể chối bỏ thiên chúa ấy cũng như họ không thể chống trả sự thúc đẩy trong nội tâm về việc thờ phụng ngài.

Nhưng thay vì những điều trên thì tôi thấy gì trong thế giới này?  Sự thật có bao nhiêu nước thì có bấy nhiêu thần, có bao nhiêu đầu óc hay bao nhiêu trí tưởng tượng khác nhau thì cũng có bấy nhiêu cách thờ phượng thần thánh, và chuyện tôi không thể chọn lựa trong sự đa diện này bạn lại cho đây là thành quả của một thiên chúa công minh? Này, cha đạo, bạn phải biết xấu hổ vì bạn xúc phạm thiên chúa của bạn bằng việc giới thiệu ngài cho tôi như vậy; tốt hơn cứ để tôi chối bỏ ngài hoàn toàn, vì nếu ngài tồn tại, thì tôi xúc phạm ngài ít hơn với niềm bất tín của tôi so với chuyện bạn làm qua những lời lẽ báng bổ của bạn.

Hãy trở về với lý lẽ, cha đạo, Giê-su của bạn không quyền uy hơn Mahomet, Mahomet không hơn Moïse, và cả ba không hơn Khổng Tử, là người ít nhất đã nói một vài điều đáng để tâm còn các vị kia thì chỉ mê sảng lảm nhảm; nhưng nhìn chung, tất cả những vị này chỉ là những kẻ bịp, triết lý của họ bị các triết gia khác chế nhạo, đồ vô lại thì tin họ và công lý đáng lẽ đã phải treo cổ họ.

LINH MỤC
Chao ôi, công lý đã chỉ quá hà khắc với một trong bốn ngài.

NGƯỜI HẤP HỐI
Nếu ngài một mình bị hành quyết thì ngài là người được đáng xử như vậy nhất. Ngài là kẻ phản loạn, phá rối, vu khống, xảo quyệt, phóng đãng, pha trò thô thiển và tinh ranh; ngài có tài mê hoặc thường dân và khuấy động lũ cùng đinh; và do đó phải thụ hình phạt ở một xứ với hoàn cảnh chính trị như Jérusalem vào lúc đó. Bọn cầm quyền đã rất khôn ngoan trong việc giết chết ngài; và đây có thể là trường hợp duy nhất mà những phương châm của tôi, bẩm sinh cực kỳ và khoan dung nữa, có thể chấp nhận tính nghiêm khắc của nữ thần Thémis***; tôi tha thứ hết mọi lỗi lầm ngoại trừ những hành động có thể làm lung lạc chính quyền nơi chúng ta đang sống; các vua chúa và quyền lực của họ là những điều duy nhất mà tôi tôn trọng, và người nào không yêu đất nước mình và vua mình thì thà chết còn có ích hơn là sống.

LINH MỤC 
Nhưng rốt cuộc thì con cũng tin rằng có cái gì chờ đợi chúng ta sau cuộc đời này chứ; một lúc nào đó chẳng lẽ con đã không cố xé thủng bóng tối bao trùm số phận con người, và chân lý nào có thể xoa dịu tâm cảnh bất an hơn là chân lý về ân oán–vô số những đau khổ cho những ai sống ác và của phần đời đời cho những kẻ sống lành?

NGƯỜI HẤP HỐI
Thế giới nào khác, anh bạn? thế giới của hư vô à; không bao giờ nó làm cho tôi khiếp sợ, và tôi không thấy gì kinh khiếp ở nó ngoài niềm an ủi và sự chân thực; mọi lý thuyết khác đều là sản phẩm của sự kiêu ngạo, chỉ có mỗi hư vô là sản phẩm của lý trí. Hơn nữa, cái hư vô này không kinh khủng cũng không độc đoán. Chẳng phải trước mắt tôi là điển hình cho sự sinh sản và tái sinh vĩnh viễn của thiên nhiên sao? Không có gì tiêu tan hết, anh bạn à, không có gì bị mất mát trong thế giới này hết; hôm nay con người, mai loài sâu, mốt loài ruồi không phải vẫn tồn tại đấy sao? Thế thì cái gì lại ban cho tôi quyền được hưởng những phần thưởng dành cho đức tính âu chỉ là bẩm sinh, hay chuyện bị trừng phạt cho những tội ác mà tôi không làm chủ; tại sao anh bạn lại có thể áp đặt cái thiện mỹ của thiên chúa được coi là hiện hữu của anh bạn trong một hệ thống như vậy, và lẽ nào ngài lại muốn tạo ra tôi để tự cho mình cái thú được trừng phạt tôi, đồng thời sự trừng phạt này chỉ là kết quả của một sự lựa chọn mà ngài không cho tôi quyền sở hữu?

LINH MỤC
Con có sự tự do chọn lựa.

NGƯỜI HẤP HỐI
Vâng, theo thành kiến của bạn là vậy; nhưng lý lẽ đã phá đổ nó, và lý thuyết về sự tự do của con người chỉ được tạo ra theo mô hình của ân oán, cũng là điều vô cùng thuận lợi cho những ảo mộng của bạn. Trên thế gian này, ai là người thấy hình phạt chém đầu dành cho tội ác mà lại vẫn phạm tội nếu anh ta thực sự có quyền tự do không phạm nó? Chúng ta bị lôi kéo bởi một sức mạnh khó cưỡng và chúng ta không có thể làm gì hơn ngoài chuyện làm điều trọn vẹn nhất trong khả năng mình và cắm cổ đi theo con đường đã được vạch ra cho mình. Không một đức hạnh nào mà thiên nhiên không cần đến và ngược lại, không một tội ác nào mà thiên nhiên lại thấy phải đào thải, và chính trong sự cân bằng tuyệt hảo này mà thiên nhiên duy trì khoa học bao la của nó, cho nên có thể nào ta lại có tội khi nghiêng về bên này thay vì bên kia, trong khi chính thiên nhiên là động lực đã ném ta lên bàn cân? Điều này chả hơn gì việc con ong bắp cày bay đến chích bạn.

LINH MỤC
Như vậỵ tội ác lớn nhất trong mọi tội ác không làm chúng ta khiếp sợ chút nào sao?

NGƯỜI HẤP HỐI
Đó không phải là điều tôi nói đến; tội ác thì đã có luật pháp kết án, hãy để công lý trừng phạt kẻ có tội, vì như thế đã đủ sự ngăn ngừa, nhưng nếu chẳng may chúng ta phạm tội, thì đừng sám hối vô bổ; sự sám hối ấy không lợi ích gì, chính vì nó không thể giúp chúng ta tránh lỗi lầm, hay sửa đổi được lỗi lầm ấy; nên sẽ là điều phi lý nếu ta cứ đấm ngực hối tiếc, và càng phi lý hơn là lo sợ chuyện chúng ta sẽ bị trừng phạt ở đời sau lúc chúng ta đã may mắn thoát khỏi hình phạt ở đời này. Trời đánh tôi về chuyện muốn khuyến khích tội ác, không, chúng ta phải làm mọi cách để lánh xa tội ác, nhưng phải biết tránh xa nó bằng lý lẽ, chứ không phải vì những nỗi sợ hão huyền chẳng đưa đến hậu quả nào đồng thời ảnh hưởng của chúng cũng dễ được chế ngự bởi bất cứ một tâm hồn nào có chút ít sự vững chãi. Lý lẽ, ông bạn à, vâng, chính lý lẽ giúp ta hiểu rằng chuyện làm hại đồng loại không bao giờ mang đến hạnh phúc cho chúng ta, và trái tim mách bảo ta góp phần vào hạnh phúc của đồng loại chính là niềm vui lớn lao nhất mà thiên nhiên đã ban tặng chúng ta trên trái đất này; toàn diện luân lý của con người nằm trọn trong một phương châm: hãy làm cho người khác được hạnh phúc như chính mình muốn điều đó cho bản thân, và không bao giờ làm họ đau hơn là nỗi đau mình muốn nhận từ họ. Vậy đó, anh bạn, đó là những nguyên tắc duy nhất mà ta phải theo, và bạn không cần tôn giáo hay thượng đế để hiểu và tuân phục chúng, mà chỉ cần có một trái tim tốt lành.

Nhưng tôi thấy yếu rồi; cha đạo, hãy từ bỏ những định kiến của bạn, hãy là người, không sợ hãi và không kỳ vọng; hãy quên đi những thiên chúa và những tôn giáo của bạn; những thứ đó chỉ làm con người xách đao kiếm chém giết lẫn nhau, và chuyện nhân danh những thứ khủng khiếp này này là đã làm đổ máu trên trái đất nhiều hơn tất cả những cuộc chiến và các bệnh dịch khác gộp lại. Hãy từ bỏ ý nghĩ là có thế giới bên kia, nó chẳng hề có đâu, nhưng đừng bao giờ từ bỏ thú vui của tâm hồn hạnh phúc và chuyện thực hiện hạnh phúc ở thế giới này. Thiên nhiên đã ban tặng điều này cho bạn, và không điều nào khác, để nhân đôi sự tồn tại của bạn, để mở rộng nó.

Anh bạn, niềm khoái lạc thể xác luôn luôn là tài sản quý giá nhất của tôi. Tôi thờ phụng nó suốt đời tôi, và tôi muốn lìa trần trong tay nó: cái chết đang đến gần, sáu mỹ nữ đáng yêu hơn cả ban ngày đang ở phòng bên, tôi để dành các nàng cho giây phút này đây, để cùng vui trong bữa tiệc trần gian với tôi; hãy theo gương tôi mà ôm ấp các nàng thay vì những ngụy biện hão huyền của sự mê tín, và dưới sự ve vuốt của các người đẹp hãy cố quên đi trong vài phút những sai trái ngu xuẩn của sự đạo đức giả. 

CHÚ THÍCH
Người hấp hối bấm chuông. Các mỹ nữ vào phòng và trong vòng tay các nàng vị linh mục trở thành một người bị ô nhiễm bởi thiên nhiên, chính vì ngài đã không thể giải thích thiên nhiên ô nhiễm là gì.

______________________

*Giáo lý Xô-sanh (Socinisme): đuợc khai triển bởi hai nhà “rối đạo” người Ý, Laedus Socinus (1525-1562) và cháu của ông là Faustus (1539-1604). Cả hai lập luận rằng căn bản của đạo Tin Lành là lý trí con người. Faustus chất vấn những giáo điều chính của Hội Thánh Công giáo như tính thần thánh của Giê-su; tội tổ tông; chuyện làm phúc để được lên Thiên Đàng; và tất cả mọi sự không thể chứng minh được bằng lý trí.

**Apollonius của thành Thyane: thần học gia cùng thời với Giê su (khoảng 3 BCE đến 97 CE). Ông được coi như một thần học gia thiên nhiều về lý trí và khoa học hơn là về những giáo điều siêu hình.

***Nữ thần Thémis: nữ thần Hy Lạp, biểu tượng của công lý và trật tự xã hội.

_______________________________

Marquis de SADE
(1740 – 1814)

Dialogue
entre un Prêtre et un Moribond
(composé vers 1782)

Le prêtre: Arrivé à cet instant fatal, où le voile de l’illusion ne se déchire que pour laisser à l’homme séduit le tableau cruel de ses erreurs et de ses vices, ne vous repentez-vous point, mon enfant, des désordres multipliés où vous ont emporté la faiblesse et la fragilité humaine?

Le moribond: Oui, mon ami, je me repens.

Le prêtre: Eh bien, profitez de ces remords heureux pour obtenir du ciel, dans le court intervalle qui vous reste, l’absolution générale de vos fautes, et songez que ce n’est que par la médiation du très saint sacrement de la pénitence qu’il vous sera possible de l’obtenir de l’éternel.

Le moribond: Je ne t’entends pas plus que tu ne m’as compris.

Le prêtre: Eh quoi!

Le moribond: Je t’ai dit que je me repentais.

Le prêtre: Je l’ai entendu.

Le moribond: Oui, mais sans le comprendre.

Le prêtre: Quelle interprétation?…

Le moribond: La voici… Créé par la nature avec des goûts très vifs, avec des passions très fortes; uniquement placé dans ce monde pour m’y livrer et pour les satisfaire, et ces effets de ma création n’étant que des nécessités relatives aux premières vues de la nature ou, si tu l’aimes mieux, que des dérivaisons essentielles à ses projets sur moi, tous en raison de ses lois, je ne me repens que de n’avoir pas assez reconnu sa toute-puissance, et mes uniques remords ne portent que sur le médiocre usage que j’ai fait des facultés (criminelles selon toi, toutes simples selon moi) qu’elle m’avait données pour la servir; je lui ai quelquefois résisté, je m’en repens. Aveuglé par l’absurdité de tes systèmes, j’ai combattu par eux toute la violence des désirs, que j’avais reçus par une inspiration bien plus divine, et je m’en repens, je n’ai moissonné que des fleurs quand je pouvais faire une ample récolte de fruits… Voilà les justes motifs de mes regrets, estime-moi assez pour ne m’en pas supposer d’autres.

Le prêtre: Où vous entraînent vos erreurs, où vous conduisent vos sophismes! Vous prêtez à la chose créée toute la puissance du créateur, et ces malheureux penchants vous ont égaré – vous ne voyez pas qu’ils ne sont que des effets de cette nature corrompue, à laquelle vous attribuez la toute-puissance.

Le moribond: Ami – il me paraît que ta dialectique est aussi fausse que ton esprit. Je voudrais que tu raisonnasses plus juste, ou que tu ne me laissasses mourir en paix. Qu’entends-tu par créateur, et qu’entends-tu par nature corrompue?

Le prêtre: Le créateur est le maître de l’univers, c’est lui qui a tout fait, tout créé, et qui conserve tout par un simple effet de sa toute-puissance.

Le moribond: Voilà un grand homme assurément. Eh bien, dis-moi pourquoi cet homme-là qui est si puissant a pourtant fait selon toi une nature si corrompue.

Le prêtre: Quel mérite eussent eu les hommes, si Dieu ne leur eût pas laissé leur libre arbitre, et quel mérite eussent-ils à en jouir s’il n’y eût sur la terre la possibilité de faire le bien et celle d’éviter le mal?

Le moribond: Ainsi ton dieu a voulu faire tout de travers pour tenter, ou pour éprouver sa créature; il ne la connaissait donc pas, il ne se doutait donc pas du résultat?

Le prêtre: Il la connaissait sans doute, mais encore un coup il voulait lui laisser le mérite du choix.

Le moribond: A quoi bon, dès qu’il savait le parti qu’elle prendrait et qu’il ne tenait qu’à lui, puisque tu le dis tout-puissant, qu’il ne tenait qu’à lui, dis-je, de lui faire prendre le bon.

Le prêtre: Qui peut comprendre les vues immenses et infinies de Dieu sur l’homme et qui peut comprendre tout ce que nous voyons?

Le moribond: Celui qui simplifie les choses, mon ami, celui surtout qui ne multiplie pas les causes, pour mieux embrouiller les effets. Qu’as-tu besoin d’une seconde difficulté, quand tu ne peux pas expliquer la première, et dès qu’il est possible que la nature toute seule ait fait ce que tu attribues à ton dieu, pourquoi veux-tu lui aller chercher un maître? La cause de ce que tu ne comprends pas, est peut-être la chose du monde la plus simple. Perfectionne ta physique et tu comprendras mieux la nature, épure ta raison, bannis tes préjugés et tu n’auras plus besoin de ton dieu.

Le prêtre: Malheureux! je ne te croyais que socinien – j’avais des armes pour te combattre, mais je vois bien que tu es athée, et dès que ton coeur se refuse à l’immensité des preuves authentiques que nous recevons chaque jour de l’existence du créateur – je n’ai plus rien à te dire. On ne rend point la lumière à un aveugle.

Le moribond: Mon ami, conviens d’un fait, c’est que celui des deux qui l’est le plus, doit assurément être plutôt celui qui se met un bandeau que celui qui se l’arrache. Tu édifies, tu inventes, tu multiplies, moi je détruis, je simplifie. Tu ajoutes erreurs sur erreurs, moi je les combats toutes. Lequel de nous deux est aveugle?

Le prêtre: Vous ne croyez donc point en Dieu?

Le moribond: Non. Et cela pour une raison bien simple, c’est qu’il est parfaitement impossible de croire ce qu’on ne comprend pas. Entre la compréhension et la foi, il doit exister des rapports immédiats; la compréhension n’agit point, la foi est morte, et ceux qui, dans tel cas prétendraient en avoir, en imposent. Je te défie toi-même de croire au dieu que tu me prêches – parce que tu ne saurais me le démontrer, parce qu’il n’est pas en toi de me le définir, que par conséquent tu ne le comprends pas – que dès que tu ne le comprends pas, tu ne peux plus m’en fournir aucun argument raisonnable et qu’en un mot tout ce qui est au-dessus des bornes de l’esprit humain, est ou chimère ou inutilité; que ton dieu ne pouvant être l’une ou l’autre de ces choses, dans le premier cas je serais un fou d’y croire, un imbécile dans le second.

Mon ami, prouve-moi l’inertie de la matière, et je t’accorderai le créateur, prouve-moi que la nature ne se suffit pas à elle-même, et je te permettrai de lui supposer un maître; jusque-là n’attends rien de moi, je ne me rends qu’à l’évidence, et je ne la reçois que de mes sens; où ils s’arrêtent ma foi reste sans force. Je crois le soleil parce que je le vois, je le conçois comme le centre de réunion de toute la matière inflammable de la nature, sa marche périodique me plaît sans m’étonner. C’est une opération de physique, peut-être aussi simple que celle de l’électricité, mais qu’il ne nous est pas permis de comprendre. Qu’ai-je besoin d’aller plus loin, lorsque tu m’auras échafaudé ton dieu au-dessus de cela, en serais-je plus avancé, et ne me faudra-t-il pas encore autant d’effort pour comprendre l’ouvrier que pour définir l’ouvrage?

Par conséquent, tu ne m’as rendu aucun service par l ‘édification de ta chimère, tu as troublé mon esprit, mais tu ne l’as pas éclairé et je ne te dois que de la haine au lieu de reconnaissance. Ton dieu est une machine que tu as fabriquée pour servir tes passions, et tu l’as fait mouvoir à leur gré, mais dès qu’elle gêne les miennes trouve bon que je l’aie culbutée, et dans l’instant où mon âme faible a besoin de calme et de philosophie, ne viens pas l’épouvanter de tes sophismes, qui l’effraieraient sans la convaincre, qui l’irriteraient sans la rendre meilleure; elle est, mon ami, cette âme, ce qu’il a plu à la nature qu’elle soit, c’est-à-dire le résultat des organes qu’elle s’est plu de me former en raison de ses vues et de ses besoins; et comme elle a un égal besoin de vices et de vertus, quand il lui a plu de me porter aux premiers, elle m’en a inspiré les désirs, et je m’y suis livré tout de même. Ne cherche que ses lois pour unique cause à notre inconséquence humaine, et ne cherche à ses lois d’autres principes que ses volontés et ses besoins.

Le prêtre: Ainsi donc tout est nécessaire dans le monde.

Le moribond: Assurément.

Le prêtre: Mais si tout est nécessaire – tout est donc réglé.

Le moribond: Qui te dit le contraire?

Le prêtre: Et qui peut régler tout comme il l’est si ce n’est une main toute-puissante et toute sage?

Le moribond: N’est-il pas nécessaire que la poudre s’enflamme quand on y met le feu?

Le prêtre: Oui.

Le moribond: Et quelle sagesse trouves-tu à cela?

Le prêtre: Aucune.

Le moribond: Il est donc possible qu’il y ait des choses nécessaires sans sagesse et possible par conséquent que tout dérive d’une cause première, sans qu’il y ait ni raison ni sagesse dans cette première cause.

Le prêtre: Où voulez-vous en venir?

Le moribond: A te prouver que tout peut être ce qu’il est et ce que tu vois, sans qu’aucune cause sage et raisonnable le conduise, et que des effets naturels doivent avoir des causes naturelles, sans qu’il soit besoin de leur en supposer d’antinaturelles, telle que le serait ton dieu qui lui-même, ainsi que je te l’ai déjà dit, aurait besoin d’explication, sans en fournir aucune; et que, par conséquent dès que ton dieu n’est bon à rien, il est parfaitement inutile; qu’il y a grande apparence que ce qui est inutile est nul et que tout ce qui est nul est néant; ainsi, pour me convaincre que ton dieu est une chimère, je n’ai besoin d’aucun autre raisonnement que celui qui me fournit la certitude de son inutilité.

Le prêtre: Sur ce pied-là, il me paraît peu nécessaire de vous parler de religion.

Le moribond: Pourquoi pas, rien ne m’amuse comme la preuve de l’excès où les hommes ont pu porter sur ce point-là le fanatisme et l’imbécillité; ce sont des espèces d’écarts si prodigieux, que le tableau selon moi, quoique horrible, en est toujours intéressant. Réponds avec franchise et surtout bannis l’égoïsme. Si j’étais assez faible que de me laisser surprendre à tes ridicules systèmes sur l’existence fabuleuse de l’être qui me rend la religion nécessaire, sous quelle forme me conseillerais-tu de lui offrir un culte? Voudrais-tu que j’adoptasse les rêveries de Confucius, plutôt que les absurdités de Brahma, adorerais-je le grand serpent des nègres, l’astre des Péruviens ou le dieu des armées de Moïse, à laquelle des sectes de Mahomet voudrais-tu que je me rendisse, ou quelle hérésie de chrétiens serait selon toi préférable? Prends garde à ta réponse.

Le prêtre: Peut-elle être douteuse.

Le moribond: La voilà donc égoïste.

Le prêtre: Non, c’est t’aimer autant que moi que de te conseiller ce que je crois.

Le moribond: Et c’est nous aimer bien peu tous deux que d’écouter de pareilles erreurs.

Le prêtre: Et qui peut s’aveugler sur les miracles de notre divin rédempteur?

Le moribond: Celui qui ne voit en lui que le plus ordinaire de tous les fourbes et le plus plat de tous les imposteurs.

Le prêtre: O dieux, vous l’entendez et vous ne tonnez pas!

Le moribond: Non, mon ami, tout est en paix, parce que ton dieu, soit impuissance, soit raison, soit tout ce que tu voudras enfin, dans un être que je n’admets un moment que par condescendance pour toi, ou si tu l’aimes mieux pour me prêter à tes petites vues, parce que ce dieu, dis-je, s’il existe comme tu as la folie de le croire, ne peut pas pour nous convaincre avoir pris des moyens aussi ridicules que ceux que ton Jésus suppose.

Le prêtre: Eh quoi, les prophéties, les miracles, les martyrs, tout cela ne sont pas des preuves?

Le moribond: Comment veux-tu en bonne logique que je puisse recevoir comme preuve tout ce qui en a besoin soi-même? Pour que la prophétie devînt preuve, il faudrait d’abord que j’eusse la certitude complète qu’elle a été faite; or cela étant consigné dans l’histoire, ne peut plus avoir pour moi d’autre force que tous les autres faits historiques, dont les trois quarts sont fort douteux; si à cela j’ajoute encore l’apparence plus que vraisemblable qu’ils ne me sont transmis que par des historiens intéressés, je serai comme tu vois plus qu’en droit d’en douter. Qui m’assurera d’ailleurs que cette prophétie n’a pas été l’effet de la combinaison de la plus simple politique comme celle qui voit un règne heureux sous un roi juste, ou de la gelée dans l’hiver; et si tout cela est, comment veux-tu que la prophétie ayant un tel besoin d’être prouvée puisse elle-même devenir une preuve?

A l’égard de tes miracles, ils ne m’en imposent pas davantage. Tous les fourbes en ont fait, et tous les sots en ont cru; pour me persuader de la vérité d’un miracle, il faudrait que je fusse bien sûr que l’événement que vous appelez tel fût absolument contraire aux lois de la nature, car il n’y a que ce qui est hors d’elle qui puisse passer pour miracle, et qui la connaît assez pour oser affirmer que tel est précisément celui où elle est enfreinte? Il ne faut que deux choses pour accréditer un prétendu miracle, un bateleur et des femmelettes; va, ne cherche jamais d’autre origine aux tiens, tous les nouveaux sectateurs en ont fait, et ce qui est plus singulier, tous ont trouvé des imbéciles qui les ont crus. Ton Jésus n’a rien fait de plus singulier qu’Apollonius de Thyane, et personne pourtant ne s’avise de prendre celui-ci pour un dieu; quant à tes martyrs, ce sont bien assurément les plus débiles de tous tes arguments. Il ne faut que de l’enthousiasme et de la résistance pour en faire, et tant que la cause opposée m’en offrira autant que la tienne, je ne serai jamais suffisamment autorisé à en croire une meilleure que l’autre, mais très porté en revanche à les supposer toutes les deux pitoyables.

Ah! mon ami, s’il était vrai que le dieu que tu prêches existât, aurait-il besoin de miracles, de martyrs et de prophéties pour établir son empire, et si, comme tu le dis, le coeur de l’homme était son ouvrage, ne serait-ce pas là le sanctuaire qu’il aurait choisi pour sa loi? Cette loi égale, puisqu’elle émanerait d’un dieu juste, s’y trouverait d’une manière irrésistible également gravée dans tous, et d’un bout de l’univers à l’autre, tous les hommes se ressemblant par cet organe délicat et sensible se ressembleraient également par l’hommage qu’ils rendraient au dieu de qui ils le tiendraient, tous n’auraient qu’une façon de l’aimer, tous n’auraient qu’une façon de l’adorer ou de le servir et il leur deviendrait aussi impossible de méconnaître ce dieu que de résister au penchant de son culte. Que vois-je au lieu de cela dans l’univers, autant de dieux que de pays, autant de manières de servir ces dieux que de différentes têtes ou de différentes imaginations, et cette multiplicité d’opinions dans laquelle il m’est physiquement impossible de choisir serait selon toi l’ouvrage d’un dieu juste?

Va, prédicant tu l’outrages ton dieu en me le présentant de la sorte, laisse-moi le nier tout à fait, car s’il existe, alors je l’outrage bien moins par mon incrédulité que toi par tes blasphèmes. Reviens à la raison, prédicant, ton Jésus ne vaut pas mieux que Mahomet, Mahomet pas mieux que Moïse, et tous trois pas mieux que Confucius qui pourtant dicta quelques bons principes pendant que les trois autres déraisonnaient; mais en général tous ces gens-là ne sont que des imposteurs, dont le philosophe s’est moqué, que la canaille a crus et que la justice aurait dû faire pendre.

Le prêtre: Hélas, elle ne l’a que trop fait pour l’un des quatre.

Le moribond: C’est celui qui le méritait le mieux. Il était séditieux, turbulent, calomniateur, fourbe, libertin, grossier farceur et méchant dangereux, possédait l’art d’en imposer au peuple et devenait par conséquent punissable dans un royaume en l’état où se trouvait alors celui de Jérusalem. Il a donc été très sage de s’en défaire et c’est peut-être le seul cas où mes maximes, extrêmement douces et tolérantes d’ailleurs, puissent admettre la sévérité de Thémis; j’excuse toutes les erreurs, excepté celles qui peuvent devenir dangereuses dans le gouvernement où l’on vit; les rois et leurs majestés sont les seules choses qui m’en imposent, les seules que je respecte, et qui n’aime pas son pays et son roi n’est pas digne de vivre.

Le prêtre: Mais enfin, vous admettez bien quelque chose après cette vie, il est impossible que votre esprit ne se soit pas quelquefois plu à percer l’épaisseur des ténèbres du sort qui nous attend, et quel système peut l’avoir mieux satisfait que celui d’une multitude de peines pour celui qui vit mal et d’une éternité de récompenses pour celui qui vit bien?

Le moribond: Quel, mon ami? celui du néant; jamais il ne m’a effrayé, et je n’y voit rien que de consolant et de simple; tous les autres sont l’ouvrage de l’orgueil, celui-là seul l’est de la raison. D’ailleurs il n’est ni affreux ni absolu, ce néant. N’ai-je pas sous mes yeux l’exemple des générations et régénérations perpétuelles de la nature? Rien ne périt, mon ami, rien ne se détruit dans le monde; aujourd’hui homme, demain ver, après-demain mouche, n’est-ce pas toujours exister? Et pourquoi veux-tu que je sois récompensé de vertus auxquelles je n’ai nul mérite, ou puni de crimes dont je n’ai pas été le maître; peux-tu accorder la bonté de ton prétendu dieu avec ce système et peut-il avoir voulu me créer pour se donner le plaisir de me punir, et cela seulement en conséquence d’un choix dont il ne me laisse pas le maître?

Le prêtre: Vous l’êtes.

Le moribond: Oui, selon tes préjugés; mais la raison les détruit et le système de la liberté de l’homme ne fut jamais inventé que pour fabriquer celui de la grâce qui devenait si favorable à vos rêveries. Quel est l’homme au monde qui, voyant l’échafaud à côté du crime, le commettrait s’il était libre de ne pas le commettre? Nous sommes entraînés par une force irrésistible, et jamais un instant les maîtres de pouvoir nous déterminer pour autre chose que pour le côté vers lequel nous sommes inclinés. Il n’y a pas une seule vertu qui ne soit nécessaire à la nature et réversiblement, pas un seul crime dont elle n’ait besoin, et c’est dans le parfait équilibre qu’elle maintient des uns et des autres, que consiste toute sa science, mais pouvons-nous être coupables du côté dans lequel elle nous jette? Pas plus que ne l’est la guêpe qui vient darder son aiguillon dans ta peau.

Le prêtre: Ainsi donc, le plus grand de tous les crimes ne doit nous inspirer aucune frayeur?

Le moribond: Ce n’est pas là ce que je dis, il suffit que la loi le condamne, et que le glaive de la justice le punisse, pour qu’il doive nous inspirer de l’éloignement ou de la terreur, mais, dès qu’il est malheureusement commis, il faut savoir prendre son parti, et ne pas se livrer au stérile remords; son effet est vain, puisqu’il n’a pas pu nous en préserver, nul, puisqu’il ne le répare pas; il est donc absurde de s’y livrer et plus absurde encore de craindre d’en être puni dans l’autre monde si nous sommes assez heureux que d’avoir échappé de l’être en celui-ci. A Dieu ne plaise que je veuille par là encourager au crime, il faut assurément l’éviter tant qu’on le peut, mais c’est par raison qu’il faut savoir le fuir, et non par de fausses craintes qui n’aboutissent à rien et dont l’effet est sitôt détruit dans une âme un peu ferme. La raison – mon ami, oui, la raison toute seule doit nous avertir que de nuire à nos semblables ne peut jamais nous rendre heureux, et que notre coeur, que de contribuer à leur félicité, est la plus grande pour nous que la nature nous ait accordé sur la terre; toute la morale humaine est renfermée dans ce seul mot: rendre les autres aussi heureux que l’on désire de l’être soi-même et ne leur jamais faire plus de mal que nous n’en voudrions recevoir.

Voilà, mon ami, voilà les seuls principes que nous devions suivre et il n’y a besoin ni de religion, ni de dieu pour goûter et admettre ceux-là, il n’est besoin que d’un bon coeur. Mais je sens que je m’affaiblis, prédicant, quitte tes préjugés, sois homme, sois humain, sans crainte et sans espérance; laisse là tes dieux et tes religions; tout cela n’est bon qu’à mettre le fer à la main des hommes, et le seul nom de toutes ces horreurs a plus fait verser de sang sur la terre, que toutes les autres guerres et les autres fléaux à la fois. Renonce à l’idée d’un autre monde, il n’y en a point, mais ne renonce pas au plaisir d’être heureux et d’en faire en celui-ci. Voilà la seule façon que la nature t’offre de doubler ton existence ou de l’étendre. Mon ami, la volupté fut toujours le plus cher de mes biens, je l’ai encensée toute ma vie, et j’ai voulu la terminer dans ses bras: ma fin approche, six femmes plus belles que le jour sont dans ce cabinet voisin, je les réservais pour ce moment-ci, prends-en ta part, tâche d’oublier sur leurs seins à mon exemple tous les vains sophismes de la superstition, et toutes les imbéciles erreurs de l’hypocrisie.

NOTE

Le moribond sonna, les femmes entrèrent et le prédicant devint dans leur bras un homme corrompu par la nature, pour n’avoir pas su expliquer ce que c’était que la nature corrompue.

bài đã đăng của Marquis de Sade


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch