Trang chính » Các số Da Màu định kỳ, Da Màu số 23, Sáng Tác, Trích đoạn tiểu thuyết Email bài này

Đẻ sách – Theo Chân Những Người Tỵ Nạn – Phần 1

0 bình luận ♦ 27.01.2007

 

LTS: Đẻ Sách là một cuốn tiểu thuyết đang thành hình của nhà văn Đỗ Quyên. Có thể gọi Đẻ sách như một Siêu Tiểu Thuyết, tiểu thuyết về cách viết tiểu thuyết, trong đó những nhà văn ăn thịt đồng loại để cho ra tác phẩm. Có thể nhìn toàn bộ Đẻ sách như một ẩn dụ thông minh và tinh quái về quá trình viết, như cứu cánh và tận cùng ý nghĩa cuộc sống, nếu có, của con người. Cũng có thể thưởng thức Đẻ Sách theo từng trích đoạn, thưởng thức tính văn học cực kỳ cô đọng của từng chương; đồng thời vẫn không thay đổi cái nhìn về một cấu trúc tổng thể của tiểu thuyết, rất quy mô, phức biến, và làm chúng ta kinh ngạc. 

Độc giả đã thưởng thức bút pháp tân kỳ của Đẻ Sách qua chương Ăn Tim trên Da màu số 16 (12 tháng 1, 2007), lần này chúng tôi trân trọng giới thiệu cùng độc giả Chương 2 của Đẻ Sách, nhan đề ‘Theo Chân Những Người Tỵ Nạn’. Vì dung lượng khá dài của chương này, được sự chấp thuận của tác giả, chúng tôi sẽ giới thiệu thành 3 kỳ trên suốt tháng 4, nằm trong chủ đề văn chương chiến tranh của damau.org.

Chương 2

Theo chân những người tỵ nạn


2.1

Từ đây nhà văn ăn tim – ông Thomas Stone – hầu như trở thành một người quan sát, không là người viết sách nữa. Ở chương này, ông hành nghề của mình, một nhà báo chuyên làm phỏng vấn.
Với số phát hành không cao so với các báo chí ở tiểu bang Victoria, tuần san văn nghệ-giải trí The Kangaroo chọn độc giả là tầng lớp phụ nữ trung lưu, coi gia đình là trọng.

Chiều muộn giữa thu, tại một góc phòng Biên tập. Các biên tập viên khác như đã ra khỏi tòa nhà. Nếu không về hẳn thì họ đang bịn rịu ở hai café song sinh với tờ báo, một cái cùng bên này đường cách 100 mét, một cái ở bên kia. Cả hai cùng cạnh bến xe bus. Dời quán ra xe, về nhà hoặc đến một nơi hẹn, đối với họ luôn là quyết định quan trọng và khó khăn nhất trong một ngày làm việc.
Chủ bút The Kangaroo nhiều lần đứng đằng sau Tom Stone, lần này bà lên tiếng:

– Bà ta đã nhận lời?

– Chưa chắc lắm…

– Có thể hy vọng?

– Có thể… Trang web The Kangaroo đang có tiếng vang ở bên đó. Vả lại, người tiến cử có uy với bà ấy.

– OK! Nếu được lượng bài vở như dự tính thì sẽ đi liên tục bốn kỳ, khởi đăng từ tháng Tám. Còn nếu không, buộc phải thay bằng một tác giả nào đó ăn tim. Như đã hứa với bạn đọc.

Vẫn với từ “bạn đọc” ở vị trí cuối cùng của câu cuối cùng trước khi quay lưng lại người đối mặt, bà Chủ bút rời phòng Biên tập về phòng Chủ bút. Cũng là lúc con quạ đen tinh nghịch cứ đến đó đậu trên cột điện, chổng đuôi vào cửa sổ phòng Biên tập, kêu quang quác cả tới vài phút. Stone không còn tay để bịt tai. Ông đang vò đầu. Những trái nho bị bỏ quên trong ngăn tủ giật mình thức dậy, và giương mắt nhìn gọi chủ nhân của mình.


2.2

Ngay sau đó, cuộc phỏng vấn của Tom Stone với Tonya Ziemann qua email kể như được thực hiện. Mỗi ngày hai, ba lần. Đôi khi bốn lần. Chênh lệch đêm ngày của Nam và Bắc bán cầu cản trở họ không nhiều bằng công việc luật sư chuyên về tỵ nạn của bà Ziemann. Nghề nghiệp hai người có phần giống nhau – tạm gọi là nghề con mọn hay nghề cứu hỏa.
Đây là hai lá thư mở đầu.
“Thưa bà Tonya Ziemann,

Chúng ta – những người cầm bút, tôi có thể mở đầu bằng cách nói về thói quen khi viết. Không có nó, không có chúng ta. Bà thì hút thuốc, như ông thày Nam Phi của tôi cho biết. Tôi ăn nho, bà ạ. Câu đầu của một lần mở trang văn luôn là cái khốn khổ khốn nạn nhất với chúng ta. Tôi đã phải mọi tìm cách ăn một trái nho ra sao để có thể vượt qua dãy núi quán tính. Nếu được bà tâm sự về việc mình có các thủ tục nào cho điếu thuốc lá để vào dòng chữ đầu tiên, tôi sẽ rất thích thú. Một nhà phê bình thơ Đường luật ở Toronto, là người Hoa, mỗi lần turn-on cho computer là phải thắp một nén hương; thẻ hương tàn cũng là lúc màn hình hiện ra một dòng mới. Một người viết khác – xin lỗi, tôi tạm dấu các thông tin cá nhân – thì phải mở trang web khỏa thân ra, ngó nghiêng một hồi cho tới khi miệng chóp chét nuốt nước miếng trong lúc đám chữ uể oải chui ra khỏi đầu ngón tay.

Bà Ziemann,

Vị Chủ bút The Kangaroo có gợi ý tôi rằng, nên tạo hứng cho chuỗi phỏng vấn giữa hai chúng ta – chứ không phải cho độc giả – bằng đôi ba kỷ niệm của tờ báo mà bà ấy khai sinh ở các chi tiết thú vị về loài kangaroo ở Úc. Bà có thích? Tôi thì không thích lắm, vì đã “tạo hứng” này với một số cộng tác viên khác rồi. Với bà, tôi muốn nói về tôi. Tất nhiên, có thể về cuốn sách ăn tim nào đó. Nhưng cách này cũng không phải đạo cho lắm. Sân chơi hôm nay đang là của bà cơ mà. Lại tất nhiên, tôi sẽ làm cây vĩ cầm tận tụy phụ họa cho bà.

Tôi thích nói về nghề phỏng vấn của mình. Rất tự nhiên mà cũng là lần đầu tiên, lần này khi làm bài vở với bà. Hứng chí đó đang lên cao cực độ. Bà có thể cảm thông dùm…

Mong hồi âm sớm từ nơi bà. Dù thế nào, chúng tôi cũng chiều theo ý muốn của bà sao cho loạt bài phỏng vấn có được. Về chuyện thủ tục và nhuận bút, người Giám đốc điều hành The Kangaroo sẽ làm việc với bà, ngay sau khi hai chúng ta có cam kết về nội dung và trình tự tiến hành (mà hình như ông thày Nam Phi đã có lời trước cùng bà rồi?)

Cám ơn bà Ziemann và chúc sức khỏe cho đôi tay viết của bà. (Ồ, xin lỗi, bà thuận xài tay Này hay tay Kia? Ý là về sự trái-phải của bàn tay…)

Trân trọng

Thomas Stone“
Và thư hồi âm:
“Tom thân mến,

Trả lời ông ngay đây. Tôi đang rất vội. Hai thân chủ của tôi vừa bị dẫn ra phi trường để bị trục xuất về nước. Thiệt tình, tôi thất vọng vì hình thức ở lá thư phi lộ của ông. Chúng ta có một ông thày chung rồi, vậy chúng ta đã là bạn. Thày giỏi đâu sinh trò hèn! Nói với một đàn anh như vậy hơi quá lố. Lại là một người nữ, nhưng chắc sau này ông sẽ hiểu. Làm nhà văn, tôi như được thoát khỏi cái nghề khô khan và lụy vì tiền này. Nên tôi tận dụng cơ hội “làm” nhà văn, vì tôi nghĩ mình không “là” nhà văn, như ông thày chúng ta, hoặc như ông. Để ít nhất cũng trẻ lại, trong hồn.

Bù lại, nội dung lá thư thu tôi lại, hút tôi vào sâu hơn. Tôi nhận lời nhập cuộc! Hẹn thư sau. Chào chung cả “đàn” The Kangaroo dùm tôi được chứ?

Tonya

PS: Khi hút điếu đầu tiên để viết, tôi hay quay đầu lọc lại nhìn một lần trước khi cho vào miệng, không, cho lên môi trước đã. Đừng nhắc lại vị Chủ bút đáng kính đó thêm một lần nữa, có được không, SVP? (Tôi không muốn có một người – lại là nữ – đứng sau Tom sau khi giao việc cho Tom.) Tôi hơi tham. (Đàn bà mà!) Ừ, chỉ ra cho tôi một điểm độc sáng của giống kangaroo ở Úc, rồi quay ra nói về nghề phỏng vấn của ông cũng không muộn. (Nếu nói không hay, “hợp đồng” này có thể bị bỏ đó à nha.) Cám ơn!”
Luật sư Tonya Ziemann email thư đó đi, cũng vừa lúc người thư ký mang thư từ, tài liệu vào. Cô này thường để các báo chí của người Việt lên trên cùng – bữa nay là hai tờ Cánh Diều Cái Kiến – dù chúng to đùng, in ấn không được đẹp cho lắm, che lấp cả đống thư báo bên dưới. Không bị bà luật sư phàn nàn, cô cứ thế mà làm. Thực ra đây là cách cô trả thù chủ cũ, cũng một luật sư, đã sa thải cô chỉ vì hai lần sơ ý mà các tờ báo được xếp lên trên cùng trong đống thư từ bưu điện.
Tờ Cánh Diều là cần câu cơm của bà luật sư Ziemann. Cho nó ngồi trên cùng là trúng ý boss rồi! Khi người tỵ nạn từ Đông Âu tới Đức chưa thành cao trào như thế này, bà luật sư thường phải làm cho Hội Hồng thập tự và Caritas. Chồng bà thì lại thích vậy. Ích kỷ. Sợ nhà băng của vợ khinh thường nhà băng của chồng. Người ngoài có thể nghĩ vậy. Sai. Hai vợ chồng ông bà dùng chung nhà băng. Đi ăn nhà hàng, Âu cùng Á, một người trả tiền. Thường là chồng.

Cái Kiến phát hành bên Canada. Của một nhóm văn nghệ sĩ dấn thân, tất nhiên là trẻ. Trẻ thì mới ham và có sức dấn chứ! Vả, thân họ đã phải mang vác cái gì đâu mà phải sợ dấn. Chủ bút là nữ, một tiểu thuyết gia. Bà Ziemann thích nó, mua dài hạn mỗi hai năm, dù bà không đọc được tiếng Việt. Có gì hay ho ở đó chồng bà đều dịch lại cho. Lý do khởi thủy khiến bà chịu cộng tác với The Kangaroo thì bà lại không nói cho ông Stone: Tờ này có nhiều điểm giống Cái Kiến, dù ít tính dấn thân hơn, ít nữ quyền hơn. Tính văn học cũng ít hơn luôn. Lại thêm lần này nữa là tất nhiên – với bà – đã văn học là phải dấn thân rồi, đã dấn thân thì là nữ quyền rồi. Bà thích tờ báo, và không thích các bà chủ báo của các tờ báo mà bà thích. Bà cũng thừa hiểu nếu không có những bà đó thì bà cũng chả có báo để mà thích. Báo đàn ông làm, có tờ thích tờ không, nhưng đó lại là một lẽ.
– Bà có hẹn ở Tòa Ansbach lúc hai giờ chiều, thưa luật sư. – Người thư ký nói, vẻ nghiêm trang, kỳ thực cô đang tưng tửng ở trong lòng. Thứ Sáu mà…

– Cám ơn… À, nhờ cô một việc riêng. Tôi đang vội. Chắc cô làm được? Làm ơn phone hay email dùm tôi cho “ông ấy”, rằng tôi không về Frankfurt tuần này được. Cám ơn trước. – Đoạn bà lên giọng, nhanh – Cánh Diều sao tháng này dày vậy? Lại số Phụ trương về tuyệt thực?

Rồi bà liến láu khen bìa Cái Kiến lọt mắt. (Chả khác gì khen kiểu Trung Hoa đông dân! Bỡn à, Họa sĩ số Một của nền Đệ nhị Việt Nam Cộng Hòa đấy!) Thâm tâm, bà đang nghĩ về cái email vừa gửi Thomas Stone. “Nó đến đâu rồi? Chắc đang bay qua Thái Bình Dương? Chưa biết chừng kẹt ở mắt bão hay hố đen nào trên trời xanh? Bên đó là mấy giờ? Tay này văn thì cũng tạm tạm. Nhưng tính có vẻ ngông ngông. Văn hắn phải cao thêm một mét nữa thì mới ngông xứng! Ăn tim mà viết như thế thì phí cả tim!”
Cô thư ký nói – đúng ra chỉ hé miệng cho hơi trào ra – “Vâng!”, rồi ra ngoài ngay lập tức. Qua phòng toilet, ai vô tình mở cửa, khiến tấm gương lớn chạy ra bên ngoài cửa. Tấm gương lớn mạnh bạo vì nó biết trước cái job của nó. Cô thư ký toan dừng ngắm lại “em be bé” của mình, mới được tỉa hồi sáng sớm. “Bãi tắm khỏa thân Windsbach chưa một lần được biết “em”. Ngày mai sẽ biết. Ngày mai liệu có muộn? Mình còn khổ vì “em”, huống chi bọn họ. Vớ vẩn! Quên đi cho rồi! Chủ nó lại đuổi lần nữa thì chỉ còn ra ‘đứng đường’!” Cô ngoái lại chào thua cái gương đang vẫy mời. Cười tình một mình, không gương. Rồi bước nhanh vào bàn, viết email gửi đi dùm bà luật sư. Lại cười. Cô không cười về cái gương nữa, mà cười lén bà chủ. “Mỗi cái vụ ‘ông ấy’ mà lùng bà lùng bùng! Lão này điển trai, thông minh, cao to, nhưng sao mà gàn thế! Cung cách ấy, chắc ‘chú nhỏ’ của lão cũng gàn!” Cô bật cười to, rồi vội giả vờ ho. Vâng, lần này cô thư ký đã đúng. Không bằng kinh nghiệm tướng số mà bằng bản năng đàn bà, ít tuổi đã từng trải: Chồng của bà luật sư không thể làm tình với bà nếu như bà còn lấy tiền của người tỵ nạn. Email xong, cô liếc qua phòng bà luật sư, rồi lẹ tay forward cho cô người yêu của mình mẩu tin nhận được từ người bạn mới quen trên internet:
Ghen, bèn cạo lông vùng kín của vợ: Tsang Lee phải đứng trước vành móng ngựa bởi trận đòn ghen kỳ quái với vợ. Nghi ngờ vợ có bồ, Lee dùng dây trói hai tay vợ mình ra sau lưng, dùng dao cạo hết lông ở vùng kín của chị này. Y mở tivi thật to để hàng xóm không nghe thấy tiếng kêu cứu. Y bị Tòa án thành phố Tche Sha xét xử và tuyên phạt 24 tháng tù.” (1)


2.3

“Chào Tonya,

Trong đời làm báo, lần này tôi kiếm được bạn văn một cách nhanh và đúng. Tôi không có bạn báo. Và tôi cho là không có hai chữ “bạn báo”. Việc báo chí không thể có bạn bè, không hẳn vì tính thương mại của nó, mà trên hết vì tính khách quan và độ nhanh lẹ. Người ta nói tình bạn là cây mọc chậm kia mà. Nếu báo chí có tình bạn thì đó là tình bạn lá cải. Người ta cũng nói về sự cứu bồ. Đã cứu nhau thì chủ quan rồi.

Tôi phải cám ơn ông thày của chúng ta? Hay cám ơn năng khiếu văn chương thịt người của chúng ta? Hay cám ơn chính tôi – kẻ có cái gì đó khiến cô thư giao và cộng tác? Tôi không cám ơn Tonya đâu! Rồi sẽ hiểu vì sao…

Cầu phúc cho các thân chủ của cô! Trục xuất người tỵ nạn này. Tiếp nhận người tỵ nạn khác. Tôi rành chính sách của các nước dân chủ và giàu có lắm. Đó cũng là lý do tôi muốn phỏng vấn cô làm bài cho báo của chúng tôi.

Chắc chắn thư giao với tôi, cô sẽ trẻ ra rồi. Còn tôi, già đi. “Lợi mái hại trống”, như các độc giả Việt Nam của chúng tôi hay nói. Cô tham thật: Vừa không muốn con đầu đàn tái hiện, vừa muốn cả đàn The Kangaroo. Tôi đang nghĩ cách để chiều được cái biển tham trong người phụ nữ ở cô mà tôi vững tin là vô cùng hấp dẫn nếu tiếp xúc từ xa. (Tôi có nhập môn được một số thuật bói toán của dân Trung Quốc và Việt Nam.) Tonya, chi tiết xoay ngược điếu thuốc lá cứ để đó. Chúng ta còn nhiều cơ hội.

Tôi tham lam hộ cô khi nêu ra hai – chứ không thể một – điểm sáng độc đáo của con vật kangaroo mang bảng hiệu Úc châu:

“Một, đó là những kẻ lãng đãng lang thang trên sa mạc Úc. Sa mạc của chúng tôi sẽ làm kiệt sức một con báo hay sơn dương chỉ sau một giờ chạy, còn đại thử vẫn nhảy một cách tỉnh táo ở vận tốc cao hàng giờ. Nó chỉ có kẻ thù duy nhất là con người.

Hai, cách sinh sản của chuột túi thuộc loại ly kỳ trong thế giới động vật. Thời gian mang bầu chỉ từ bốn-năm tuần, đại thử cái đẻ chỉ trong có vài giây; mẹ nặng 60 kg, vậy mà con ra đời chưa nặng đến 1kg. Tí hon. Đỏ hỏn. Sau đó, đại thử mẹ phải nằm nghiêng giúp con bắt đầu bò chậm chạp tìm túi trên bụng mẹ chui vào. Có ba cách để đại thử con tìm được đến túi mẹ. Đầu tiên, hai chi trước của nó có móng để bám vào cây lá và vạch lối mà leo. Thứ hai là đại thử mẹ đã dùng lưỡi liếm đường đi, đứa con sẽ lần theo “con đường nước bọt” để bò đúng. Và thứ ba, đại thử con được phú cho khả năng phân biệt cao và thấp để bò ngược lên trên và rơi vào túi. Khi vào được túi, nó sẽ tìm ra núm vú mẹ và hàng tháng không rời núm vú. Miệng của đại thử con được cấu tạo đặc biệt: vừa bú, vừa thở để khỏi chết ngạt. Đại thử con sẽ lớn lên trong chiếc túi này. Đến tháng thứ năm, nó mới chịu thò mũi ra thế giới bên ngoài. Đầu tiên, nó té xuống đất. Bà mẹ dùng các bắp thịt bụng để mở ra hoặc đóng lại túi dễ dàng. Cuộc thăm dò đầu tiên không bao giờ kéo dài quá vài phút và nó vội vã chui lại vào chiếc túi ấm êm ái. Nhưng thỉnh thoảng, đại thử mẹ cũng tống cục cưng của mình ra ngoài để dọn dẹp, tẩy rửa túi vì cục cưng này vẫn tè vẫn ị ngay trong túi sau khi bú no. Không ít chuột túi thiếu niên ghiền túi mẹ đến nỗi gần hai năm sau vẫn có thói quen nhảy vào túi khi cảm thấy bị đe dọa! Chính tôi, khi còn sống trong trang trại của cha mẹ, đã mục kích cảnh một kangaroo má cương quyết không cho một kangaroo con đã lớn xác mà còn ham chui trở lại vào túi. Kangaroo má đó đẩy con mình lảo đảo, suýt nữa té xuống một bờ đá cao 15 mét! (Các kiến thức trên dễ có được trong bất kỳ sách giáo khoa nào về chuột túi.)

Xong các bước khai mở giữa chúng ta. Tôi đang một mình bên bàn viết. Chả có ai sau lưng cả. Tức là tôi đang ở quán café. Rất hưng phấn. Tôi đang run lên. Sắp gửi cho một người khác coi, lần đầu tiên, quan niệm của mình về phỏng vấn – nghề kiếm ăn của tôi, nghề nuôi sống các trang văn. Không nó, tim ngon đến đâu tôi cũng không thể có nội lực mà tiêu hóa nổi.

Cô chờ thư sau, một tiếng đồng hồ nữa thôi. Chừng 10 giờ sáng bên đó. (Vì tôi không muốn về nhà hoặc vào Tòa soạn. Mà giờ này café quá ồn!)

Chào thân

Tom”
“Hallo Tom,

Ông là người thật hấp dẫn! Tôi hy vọng ở xa hay gần cũng vậy. (Đúng là thày giỏi sinh trò… hấp dẫn.) Cám ơn ông thày của chúng ta. Ông còn có nhiều thày khác. Chứ tôi chỉ có một. Chân thành mà nói, dân văn chương như thày, như ông bao giờ cũng nắm đầu bút của thiên hạ cầm bút. Chúng tôi mượn chữ nghĩa để tải nghề nghiệp vào. Thành ra sách hay của giới phi văn chương chúng tôi chỉ là xác không hồn hoặc hồn không xác. Sách dở của chúng tôi, tất nhiên, nhiều lắm; cái loại không là xác cũng chả nên hồn thì biết bao nhiêu tên gọi cho đủ!

Ông đã làm nổi lên tính Do Thái trong tôi. Nam giới có gia đình thì không muốn mở cánh cửa gia đình (nơi có đàn bà), cũng như không chịu hé cánh cửa xe hơi (trong đó có người đàn bà khác!) của mình trước một người đàn bà thứ hai, thứ ba… Tôi là thứ mấy? Tôi đang hỏi tôi. Thôi cho qua. Phụ nữ chúng tôi thì khác. Ưa lật bài trước. Ngửa. Vì họ cần giấu nhiều cái khác. Chồng tôi là người Việt lai Pháp đấy. Tôi nói vậy để ông không băn khoăn về bài nhập môn. Chúng tôi đang ly thân. Mà lý do của nó sẽ nằm trong phỏng vấn sắp tới.

Tôi thực sự muốn coi gương mặt, giọng lưỡi của ông trong đề tài phỏng vấn. Các lý do: Để coi người mà tôi đang chia sẻ và ngưỡng mộ ra sao; Nghề luật của tôi chỉ có hỏi-đáp, là thứ ăn bã mía theo con voi phỏng vấn; Đây là lần đầu tiên tôi được phỏng vấn từ một người đồng nghiệp viết lách, và tôi cũng muốn chia sẻ chuyện ăn thịt người của mình.

Thế đã nha?

Tschuess

Tonya

PS: Bất chấp lời chúc lành của ông, hai thân chủ của tôi đã phải trên đường bay về nước họ. Ông chồng tôi đang hành hạ tôi về vụ này! Ông ấy hỏi “Cô phải làm gì đi chứ? Lấy tiền của họ rồi mà!” Không lẽ tôi trả lời “Tôi phải làm văn. Làm văn chương…”? Cám ơn The Kangaroo sắp cho tôi dịp nói lên máu thịt của vấn đề mà cuốn sách bình luận về luật pháp Đức tôi vừa hoàn thành đã không hiển hiện nổi. Có thể tôi sẽ không nhận phần thù lao do bài phỏng vấn đưa lại. Tôi chưa thể không lấy tiền thân chủ, vì đang là một luật sư chưa lành nghề. Khi nào tôi thật giàu, mới có thể cao cơ đến vậy.

(Tất nhiên, tin thày, tôi cũng tin bạn. Nhưng phụ nữ thì nhát. Tin mà cũng run. Tôi xin nhắc luôn về cái gọi là bảo mật thư tín giữa hai chúng ta mà tôi tuyệt đối trông cậy nơi ông. Những khi vào cuộc thì con người luật sư trong tôi mới hành nghề. Còn ở các vòng ngoài, dù là đàn bà Đức, tôi vẫn yếu đuối như mọi giống cái, chắc trừ ‘người đứng sau’ ông? Mà sự yếu đi của một trí tuệ thì thê thảm lắm. Phụ nữ có học một chút khi đã đổ là gục, là sụp, sát mặt đất, tới sợi lông tơ cuối cùng, tới phân ly da thịt chút chót. Ông chồng tôi luôn chạy đến đỡ tôi những lúc đó. Cho da thịt tôi tái nở nang, cho lông lá tôi nở hoa trở lại. Rồi lại lìa ra xa. Chúng tôi không thể cùng đứng thẳng cạnh nhau. Cái túi của con đại thử mẹ là một biểu tượng còn phải nhìn ngắm lại nhiều lần, Tom ạ! Sau mô tả của ông, kangaroo đã có một hình dung mới trong tôi. Cám ơn ông một lần nữa.)

À, không cứ lúc cho thuốc lá vô miệng mỗi khi viết câu văn đầu tiên, với “vụ kia” tôi cũng có tật gần gần như vậy: Cứ phải nhìn – không hẳn là “check” – “cái ấy” của người ta một cái thì mới để cho nó chạy vào mình. Thế nên những khi dùng condom, thật là tiện lợi cho cái nhìn cuối cùng của tôi.”


2.4

Trại tỵ nạn Windsbach. Tòa soạn báo Cánh Diều, Nguyệt san thông tin dành cho người Việt tỵ nạn tại Đức sau ngày bức tường Berlin sụp đổ. Nóng. Các cơn gió chỉ vòng vo bên ngoài, không sao vào nổi các căn phòng. Như đám gà trống thiến bị thiến sót vậy, chạy quanh quanh mãi một mẹ gà mái tơ đã phủ phục xuống đợi. Ông Đồ Râu mà đã giương mục kỉnh lên thì càng ra dáng một vị chủ bút bất đắc dĩ. Nóng, thế mà chiếc carvate quai dây thun (tụi trẻ trêu là “cà-vạt mì ăn liền”) cũng chịu leo lên cổ của ông. Leo thì leo, chiếc vòng dây thun khi yên vị kín đáo vòng vòng sau cổ áo đã cười tủm đến mấy cái, thương hại cho ông chủ của nó. Còn dải carvate vẫn cứ dài thẳng niềm tự hào trước ngực, như cả triệu cái dải carvate ở trên đời. Riêng nó tự hào vì: Một, không thuộc đẳng cấp dây thun; Hai, làm bộ mặt của ông Đồ Râu, tức là của cả tờ Cánh Diều, có nghĩa là của hàng chục ngàn tường nhân tỵ nạn Việt – được hơn và cũng đực hơn.
“Cánh Diều – Vâng, tự nó đã cất lên khao khát tự do. Chúng tôi muốn bay cao, bay xa nhưng không thể thoát được quê hương của mình. Sợi dây giữ vững cánh diều no gió trên tầng không trung cao xanh chính là Việt tính.”
– Đ.M. Anh Minh Rô-lăng dịch có trúng ý thầy Đồ của chúng tôi không thì bảo? “Cất lên“, anh dùng động từ nào trong tiếng Đức? Tiếng Đức ăn người là ở khoản động từ, anh hay nói thế mà! “No gió” là loại từ gì nhỉ? Ối, lại còn “Tầng không trung cao xanh” nữa? Đ.M., thầy Đồ nhà mình chơi khó thế! “Cô em Hồng Thập Tự” cứ đỏ cả mặt ra mà nghe. Đ.M…

– Em đừng nói thế! Đ.M. nhiều là không tốt. Tôi rất không thích nghe nó. Em hát cải lương hay, nhưng em nói không hay. Tuần sau, đón đọc báo Deutschland Fuer Allen, toàn thể anh chị em của Ban biên soạn sẽ nghiệm thu bản thông ngôn này. Đã hơn một lần tôi nói phải chờ anh phó tiến sĩ Hữu đến làm thông dịch viên. Anh Đồ Râu cứ cưỡng hiếp tôi, ô la là xin lỗi, cưỡng bức tôi làm thông dịch viên. Anh ấy không muốn người Đức chê cười người Việt Nam hoạt động theo giờ dây thun. Qua anh Hải Dớ, tôi muốn làm một người bạn tốt của Cánh Diều. Tôi xin lỗi. Lần này nếu tôi đã thông dịch xấu, lần sau tôi sẽ thông dịch tốt.

– Thầy Râu giả nhời phỏng vấn hay như…. rửa đít! Bờ-ra-vô!

– Láo vừa vừa chứ! Bác ấy lại đưa lên số báo tháng sau bây giờ! Thôi, vào toa-lét mang bia rượu ra đi, “thầy nó”. Khổ! Chạy Hồng Thập Tự như chạy giặc!

– Anh Hữu qua Trại em thấy thèm không? Cặp giò cô Hồng Thập Tự sao mà thon mà thẳng thế. Khi nãy ngoài này nghe lỏn, em tính nói leo vào câu của bác Đồ Râu… “Trông thế thôi chứ cánh diều của tôi cũng chẳng thể bay hết theo cặp chân bất tận của cô…”

– Hí hí hí! Ví von hay! Hay đến thế là cùng! Chúng mày được ở gần đèn nên cũng rạng lây! Ừ, chân dài và đẹp thật, nhưng đàn bà Đức “lợn” khô như ngói, làm sao mềm bằng gái Nga “ngố” của chúng mình, anh Hữu nhỉ?

– Này! Minh Rô-lăng nó hiểu được đấy, các ông nội! Hình như cô ấy quen con nhỏ thư ký văn phòng của vợ Minh Rô-lăng…

– Thôi thôi! Giải tán! Ra sân bóng cả đi! Chị em ta cũng ra làm hậu phương lớn! Chiều nay đội mình phải thắng liên quân Ru-Thổ. Bác Cả Râu ở nhà giữ gôn phỏng? Chào bác, đá xong vợ chồng tôi xin phép cả nhà về luôn theo xe thằng Thổ cùng Trại. Hải Dớ về cùng tụi này cũng được, khỏi cần quá giang Minh Rô-lăng.


2.5

“Hi Tonya,

Tin hay không tùy Ta. (Cho tôi được tự tạo nickname của cô là vậy. Còn của tôi Ta có thể chọn dùm? Cám ơn trước!) Nhưng được bạn cùng thày tin gởi, được đồng nghiệp cầm bút đánh giá, được phái nữ chia sẻ – Đó là ba bảo vật cho bàn tay và trái tim tôi.

Trước, tôi không biết Ta là gốc Do Thái. Và cũng không thấy có vấn đề gì ở đâu. À không, nói đúng ra, nó sẽ tăng trọng cho nội dung cuộc phỏng vấn.

Tôi còn nợ Ta nhiều ở lá thư mới rồi. Nhưng tôi đang bối rối nhìn về Ta – người trước mặt tôi trong tháng ngày đang đến. May thay! Trong lúc này, để thoát bối rối tôi sẽ gửi cái nhìn của mình về phỏng vấn cho Ta coi, y hứa.

Bản thảo dưới đây sẽ tham gia vào nội dung của cuốn sách Đến Rừng Từ Cây, như một lời bạt, của tôi sắp xuất bản. Đó là tuyển tập các bài phỏng vấn “ruột”tôi đã thực hiện như là một nhà báo trong bao năm qua. Và, câu trên cũng làm lời đề nghị Ta cho phép đưa bài chúng ta sắp làm vào Đến Rừng Từ Cây. Bây giờ, xin gửi tới “cây” Tonya Ziemann quan niệm của Thomas Stone về việc “đến rừng từ cây”:


“Phỏng Vấn Dùng Cho Sách-Báo: Lời Phi Lộ

Dường như ít thấy có nghiên cứu riêng biệt nào về lịch sử và quá trình phát triển của công việc phỏng vấn nói chung, hay phỏng vấn dùng cho sách-báo nói riêng?

Nữ sĩ người Việt gốc Nhật, Tú Hồng, có một cụm từ khiến nhiều người làm phỏng vấn tâm đắc, bà gọi phỏng vấn là “Phút nói thật”. Điều đó phần nào cho thấy điểm lợi hại của phỏng vấn: khi mặt đối mặt, mắt dọi mắt, con người ta khó có thể chuẩn bị, dàn dựng kỹ càng để “dấu lòng” như khi viết văn, đối diện với trang giấy. Từ trước đến nay, thông thường, người ta coi phỏng vấn là “Hỏi ý kiến một nhân vật nào về một vấn đề được nhiều người quan tâm để công bố lên đài, báo”. Trong nhiều tự điển tiếng Anh (mà tiện tay tôi chọn The Concise Oxford Dictionary, Oxford University Press, 1976) khái niệm Interview cũng vầy vậy: “Meeting between journalist and person whose views are sought for publication; similar meeting as part of radio or television programme”. Người mới học tiếng Anh được một tháng thôi, cũng có thể thấy từ căn “inter” và “view” thể hiện rõ ý nghĩa “trao đổi”, “tương hỗ” giữa người phỏng vấn và đối tượng phỏng vấn. (Trong khi đó, ở từ “phỏng vấn” của tiếng Việt, chữ “phỏng” với nghĩa là đoán, điều tra và “vấn” là hỏi, chỉ mang được ý nghĩa một chiều, thụ động.)

Phỏng vấn là một loại bài có tính tự do, dân chủ cao nhất trong một tờ báo; hình thức và nội dung phỏng vấn phản ảnh khá chính xác mức độ văn hóa-chính trị của xã hội. Trong báo giới quốc tế, phỏng vấn dường như đã được xem như một thể loại chính thức của báo chí. Lâu nay Der Spiegel là một tờ tạp chí hàng tuần xuất sắc nhất Đức quốc và là một trong vài tờ tạp chí xuất sắc của thế giới, phần lớn là nhờ các bài phỏng vấn xuất sắc của nó. Xuất sắc ở từng bài phỏng vấn qua việc chọn chủ đề phỏng vấn, chọn người phỏng vấn đã đành; còn xuất sắc ở từng câu hỏi, câu đáp. Điểm mạnh, theo chúng tôi, ở các phỏng vấn trên Der Spiegel là thái độ tự tin của người hỏi, ở trình độ hiểu biết hết sức chu đáo về đề tài cần hỏi. Phỏng vấn ở Der Spiegel có hai đặc thù dễ nhận ra. Một là không hề, hay rất ít, có sự đối thoại giữa người hỏi và người được hỏi, mà là đối thoại giữa người được hỏi với chủ đề của cuộc phỏng vấn thông qua sự dẫn dắt khéo léo của người hỏi – các phóng viên Der Spiegel ; Hai là, mang tải nhiều thông tin quí về chủ đề được đưa ra, vì Der Spiegel chỉ muốn cung cấp thông tin, kể cả từ các nhận định của những chuyên gia hàng đầu về một đề tài nhất định chứ không muốn các phỏng vấn của họ đi nhung nhăng. Der Spiegel quả xứng đáng là… tấm gương về phỏng vấn!

Nhưng, – lại cái chữ Nhưng nóng như mặt trời! – làng báo chí thế giới dường như chưa có những nhà-phỏng-vấn chuyên nghiệp. Các ký giả, các nhà báo, nhà văn, nhà thơ trong khi làm báo thường coi phỏng vấn như một biện pháp “cờ bí dí tốt biên” (nói như dân Trung Hoa, Việt Nam.) Họ đè nhau ra mà phỏng vấn cho kịp bài nộp chủ bút. Phỏng vấn thường bị coi như một bộ phận của thể loại phóng sự, hỏi người thật để được việc thực, vì yêu cầu thông tin cấp thời. Trong các phỏng vấn như thế khó có được vấn đề dài lâu. Người ta coi giá trị của một cuộc phỏng vấn ở sự chộp được, bật mí một bí mật, hay là một sự kiện sắp xảy ra mà nhờ phóng viên nhanh miệng đã rút lưỡi được nhân vật quan trọng mang giữ tin đó. Trong báo chí dân chủ, sự lỡ lời thường xảy ra với các chính trị gia mà phe đối lập rình rập. Phỏng vấn của báo chí các nước chậm dân chủ sao mà cứng nhắc, trả bài!
Phỏng vấn, lại là phỏng vấn mặt đối mặt, ít nhất có hai đặc trưng: Một, tính dân chủ sát sàn sạt. Cũng như chơi cờ tướng vậy. Chỉ là ông bố ngu ông tướng khờ mới đi chơi cờ với con trẻ lính quèn. Tôi đâu ngu khờ đến mức cứ khăng khăng buộc dân chủ tính vào miệng lưỡi, vào ngôn ngữ của các nhà thơ, nhà văn (Họ làm thơ, làm văn chớ đâu có làm… dân chủ!) Chỉ nhắc các nhà phỏng vấn: Chọn nơi (dân chủ) mà gởi phỏng vấn. Hai, cách trình bày sự thật. Khi làm thơ văn, văn thi sĩ ứng xử với sự thật. Nghệ thuật ứng xử và nghệ thuật trình bày không phải là một, dù có ít nhiều giao lưu. Các nhà phỏng vấn chúng ta càng cần chọn nơi biết trình bày sự thật để gởi phỏng vấn. Bằng không, sẽ nhận về các câu chữ gỗ từ những chiếc lưỡi bằng máu bằng thịt. (Với các lưỡi gỗ: đó lại là cuộc chơi khác.) Đời sống phỏng vấn rất khắc nghiệt. Đó là sa mạc cho các cơn lốc sự thật. Không có lâu đài, chẳng có bờ bụi để thân thế chúng ta sinh sống, ẩn náu. Tôi gọi đó sa mạc tâm lý cá tính, sa mạc ứng xử. Cho nên phỏng vấn chưa, và không bao giờ, là tất cả. Nó luôn có các khoảng trống cho người đọc. Còn nữa… Bất kỳ ai cũng có quyền từ chối phỏng vấn mà không cần nêu lý do. Đó là nền tảng của văn hóa phỏng vấn. Nài nỉ, ép buộc, dụ dỗ, kích động, mơi mớm phỏng vấn – Tất cả đều là tội lỗi, cũng như vậy với chuyện tình dục. Trong vành đai văn hữu, việc phỏng vấn dễ đưa đến kết quả tốt – nhưng khó xuất sắc! – cũng như việc vợ chồng làm tình vậy. Nhưng vì thế, sự lạm dụng phỏng vấn – giống sự ép buộc tình dục trong đời sống hôn nhân – không dễ nhận ra. Nghệ thuật phỏng vấn đòi hỏi nhiều bí quyết. Và đây là một: Lại như trong tình ái, đừng có hỏi nếu không muốn nghe nói dối. Chữ nghĩa trong phỏng vấn, về hình thức, mang cuộc sống tầm gửi, trên sự tái trình bày của người khác. Nên nó dễ mang tính lá mặt lá trái. Các hiệu ứng âm rất thường tình xảy ra sau phỏng vấn là: Hận hờn; Đính chính; Rút lưỡi; Chạy làng; Phủ nhận; Phản phỏng vấn. Tất cả đều không đáng ngạc nhiên dưới ánh mặt trời chân lý. Giống không ít thứ nghề giao tiếp người-người khác, phỏng vấn có phận bạc của nó. Bị xem là thấy người sang bắt quành làm phỏng vấn. Bị khinh là nổi tiếng bằng cách sờ mó vào người nổi tiếng, sự kiện nổi tiếng. Bị chê là nhớ sai hiểu lầm viết lộn. Phỏng vấn hay: người ta khen người trả lời. Dở: chê người hỏi.

Bạn quan tâm nhất về phong cách phỏng vấn? Đúng! Phương pháp làm việc của đa số các nhà phỏng vấn là dùng cách hỏi-đáp để có tư liệu dựng ra các bài cho báo, rồi lâu lâu hứng chí gom lại thành sách chân dung nhân vật chính trị, xã hội, văn nghệ sĩ. Ở đó các chi tiết đời sống, chính sử, văn học sử đã có thể soi sáng hoạt động chính trị, văn nghệ, các tác phẩm của “khổ chủ.”

Trong bạn bè viết lách của tôi, mỗi người một vẻ, số lượng khác nhau, ở mỗi người có mỗi điểm khu biệt về đối tượng, mục đích và phương cách phỏng vấn đủ để khẳng định có một “làng nhỏ” các nhà báo, nhà phê bình, nhà thơ, họa sĩ chuyên phỏng vấn ở làng báo chí thế giới và Úc châu. Đó là những Rod Enzo và An Ho Tuong thường làm phỏng vấn với dung lượng dài hơi và vài đặc trưng sáng chói. Là những Anna Khue Thuy và Jennifer Mai Quynh xông xáo ở tư cách người làm radio theo một chuyên đề văn hóa-văn nghệ. Là những Gabriel Harris và Michael Doi Li, hai lò tra tấn các văn nghệ sĩ dính scandal Là những Grace Vaughn và Kerry Ginsberg – hố vực của các chính trị gia. Là Lindsay French – núi bài cho các tạp chí văn học với nội dung bao quát lên con người, tác phẩm. Trong khi Guri Shushensk – giải thưởng Man Booker – chỉ dựa theo tác phẩm để phát triển nội dung phỏng vấn. Davis Yongan và Ky Truong: hai chuyên gia phỏng vấn giới nghệ sĩ, ca sĩ. Phương pháp làm việc của đa số các nhà phỏng vấn vừa nêu là dùng biện pháp hỏi-đáp để có tư liệu dựng cho loại sách chân dung, điển hình là cuốn “Đối Thoại” của Allan DeLillo và Phu Vinh Bui. Còn Dieu Van Dayton là một cái lưỡi văn không ngưng nghỉ của Tây phương; hiện tuyển tập “Chộp Miệng Văn Sĩ” của cô có lẽ là bao trọn văn giới trong thể loại phỏng vấn chớp với 299 đối tượng. Độc đáo về chân dung văn nghệ sĩ của vùng Miệt Dưới này là cuốn “Chúng Tui Vẽ Nghệ Sĩ” của nhà báo Kóc Kần và biếm họa gia Đỗ Rớt gồm các bức họa kèm đối thoại với những cây đa cây đề của rừng văn nghệ Việt Nam. Bộ hai tập “Nhà Văn Trong Giải Thưởng – Chân Dung Tự Họa” của Nha Tri Vuong và Andrei Clinton: một tuyển tập tầm cỡ đại tướng, gồm hầu hết các nhà văn được giải thưởng lớn, từ Nobel đổ xuống, với tự bạch về tiểu sử, quan niệm sáng tác, lao động nhà văn. Vị trí cuối cùng, ở danh sách này, xin dành cho Tung Don Nguyen bởi công nghiệp chưa từng có: thiên phỏng vấn 29 các nhà thơ, nhà văn, nhà phê bình, độc giả quanh chủ đề “Thơ Đến Từ Đâu.”

Thế nhưng – lần này xin làm to chữ NHƯNG – có lẽ chưa mấy ai thực hiện phỏng vấn để làm thành sách chỉ gồm những bài phục vụ một số chủ đề nhất định và mang tính tư tưởng như chúng tôi đã và đang làm ở tuyển tập này, “Đến Rừng Từ Cây”. Với thành công đó, chúng tôi đề nghị coi đây như một phương pháp luận để nghiên cứu diện mạo và vị trí của con người hiện đại.
Tôi có một số tiêu chuẩn riêng cho các phỏng vấn của mình. Đâu nhất thiết phải chọn các VIP trong các lãnh vực để phỏng vấn? Làm sao để phỏng vấn không bị thành một diễn đàn cho cá nhân, tổ chức, tôn giáo nào đó? Các kỹ thuật, thủ thuật nghề nghiệp nào cần chú ý khi phỏng vấn làm báo, làm sách? Có bao nhiêu loại phỏng vấn xét về mục đích, đối tượng, đề tài? Các phỏng vấn của chúng tôi không có tính hỏi-đáp. Đấy thực sự là các cuộc hỏi chuyện giữa hai, hoặc có thể ba, người mà nhân vật chính là đối tượng phỏng vấn. Cách làm này đòi hỏi sự công phu và thời gian (khi phỏng vấn, khi dựng lên thành bài viết, gặp gỡ nhiều lần để tạo sự hiểu biết, đọc các tài liệu liên hệ), nhưng bù lại nó đã tạo ra sự tự nhiên, sự sinh nở các vấn đề trong lúc phỏng vấn, và sự lôi cuốn cho người đọc về sau. Thủ thuật dùng một danh sách câu hỏi có sẵn hầu như không được chúng tôi sử dụng, trừ phi đó là yêu cầu bắt buộc của một đối tượng đặc biệt. Bản thân chúng tôi cũng tự đặt cho mình một thách đố: không làm sẵn các câu hỏi. Các câu hỏi sẽ được nảy ra từ câu trả lời như hiện tượng tuyết lở, như một phản ứng dây chuyền vậy.

Trong mỗi bài phỏng vấn như thế việc phác họa chân dung của nhân vật không thể là mục tiêu Số 1. Mục tiêu Số 1 phải là: qua nhân vật đó (“cây rừng” đó), người đọc biết được một phần nào bản sắc và vị trí của “khu rừng”. Đây là một điểm khác xa, giữa Phương pháp Phỏng vấn của chúng tôi với các phỏng vấn có tính phác họa chân dung hoặc có tính thời sự thường có xưa nay dưới bóng mặt trời này.” (2)


Ta
, vẫn còn ở đó đấy chứ? Tất nhiên rồi! Ta mà! Được tra tấn cô như vậy, tôi rất thích. Người Trước Mặt của tôi ạ!

Cám ơn vì tất cả!

Tom của Ta
“Chào ông,

Ông đã bồi tiếp cú đấm cuối cùng vào ‘chàng thi sĩ’ trong tôi. Sau khi đọc tiểu luận của ông giữa ba phiên tòa (đau thay, không một thân chủ nào của tôi được ân huệ nhỏ nhất, giấy phép Duldung, được tạm ở lại Đức mà không bị trục xuất! Ông chồng ly thân của tôi có mặt suốt ba buổi đó, chào tôi ra về với câu “Người Việt chúng tôi hay nói ‘Đỏ bạc đen tình’; kết quả ở Tòa có nghĩa hình như cô đang ‘đỏ tình’ và thân chủ thì ‘đen’ cả bạc lẫn số phận!), tôi chính thức chấp nhận cuộc phỏng vấn của The Kangaroo do ông đại diện thực hiện; và quan trọng hơn rất hân khoái được là ‘cây rừng’ của ông trong tuyển tập độc sáng đó.
Nói riêng, tôi chưa hiểu trong nhà văn, nhà báo, nhà tạp luận thì Thomas Stone là nhà nào hơn cả. (Đương nhiên, ông ta là một nhà phỏng vấn xuất chúng! Tôi nghĩ, lịch sử Phỏng vấn học – sẽ tới ngày có bộ môn này – phải ghi công Thomas Stone.)

Nhưng công việc là không bao giờ là cha của công việc. Công việc cũng chẳng làm con của nó. Công việc là công việc. Chàng thi sĩ trong tôi chưa thắng nổi bà luật sư. Tôi chưa bao giờ là phụ nữ dễ dàng chuyển gam tình cảm một cách cải lương (kiểu Ta-Tom) và vội vã (vài cú email) như vậy. Xin lỗi, với cả sự chân tình và cả tính khô khan mà đàn bà Đức chúng tôi được và bị mang tên mình. Giá như có được tính và tình như cô thư ký (đang thủ dâm) kia, thì cả hai chúng tôi mới chiều lòng một ông được: nhí nhảnh đàn bà trong xã giao, chu toàn đàn ông trong công việc.

Ông có thể bắt đầu cuộc phỏng vấn và, xen kẽ, cũng có thể ‘trả các món nợ vặt’ nếu muốn.

Chúc Đến Rừng Từ Cây sớm ra.

Chào thân ái và quyết làm cuộc phỏng vấn thắng lợi!

Tonya

PS: Từ khi có tính ăn thịt người viết sách, tôi mang thói (chắc là xấu) ưa viết tái bút. Chả hiểu vì sao ông à. Ông có nghe nói ai trong đám người viết quái dị chúng mình cũng có thói tương tự?

1- Nếu như không mang ‘hậu ý’ gì về tình cảm, ông có nhận ra mình vừa vượt quá tốc độ cho phép trên xa lộ xã giao? Hãy trả lời tôi một cách thẳng thắn! Tôi mong.

2- Thư trên (tính cả bài essay) tạo cảm giác ông như viết cho tôi và ông chồng ly thân của tôi cùng đọc. “Việt tính trong đó cao quá ngọn tre” – như ông Chủ bút tờ Cánh Diều của người Việt ở đây hay nói – và cả Đức tính cũng cao! Tôi muốn ký tên chung cùng ông ở nhận định về Der Spiegel mà văn phòng luật sư chúng tôi là độc giả dài hạn. Tức cười là cô thư ký của tôi, chắc sợ bị xem là kỳ thị, luôn đặt Der Spiegel xuống dưới Cánh Diều khi mang đống thư-báo vào phòng tôi!

3- Quan trọng: Chúng ta buộc lòng phải làm phỏng vấn qua email, như ông từng làm với một số người khác. Tôi đoán là ông sẽ có một mục nói riêng về việc phỏng vấn qua email trong bài essay phương pháp luận của mình. Nói thêm: Tôi thực sự muốn được phỏng vấn trực tiếp. Với khẩu khí trạng sư, chắc chắn cùng một nội dung bài sẽ hay hơn.

4- Ông có thể nói hoặc không (mà chắc là không, nếu với những người đàn ông khác) về người vợ của mình? Tôi muốn nghe, như một sự tò mò bình thường (người đàn bà Đức vẫn là đàn bà ở vụ này!)

5- Đọc thư ông càng thấy đàn ông da trắng không khiêm tốn kiểu “quân tử Tàu”. Giá mà ông chồng ly thân của tôi được “trắng hóa” cái tính đàn bà này!”


2.6

“Hi Ta,
[A. Tôi trả nợ trước:

1- Về tái bút: Ai nghiên cứu lý thuyết viết thư, hẳn phải dành cho tái bút một sinh mệnh riêng. Từ dưới lên, nó như ánh chớt xoẹt lóe ngang dọc cả bức thư. Mà cũng có khi là cả một trận bão độc lập hoặc liên hệ với cơn nắng chang chang ở thân lá thư. Nếu quả là Ta xơi thịt đồng loại rồi đẻ sách lại kèm thói viết tái bút, tôi nghĩ đó là một ghi nhớ có ích cho ngành tâm lý học sáng tạo của nền văn học ăn thịt người. À, ông thày chúng ta biết điều này chưa?

2- Không dạn dày lắm với phụ nữ, song tôi vẫn ưa dành quyền giữ thái độ “vượt quá tốc độ cho phép”.

3- Cám ơn nhắc nhở về phương tiện phỏng vấn. Tôi cũng đang tìm hiểu một đề tài riêng, mang tên Văn Chương Internet mà phỏng vấn qua email là một mục. Xin nói trước ba đặc trưng của văn chương internet: Hào sảng hơn, Trực diện hơn (trừ phỏng vấn!), và Mau lẹ hơn (tất nhiên!)

4- Ở nhà, tôi viết văn, và bà xã thường đứng lén sau lưng.Ở Tòa soạn: tôi nhuận sắc các bài phỏng vấn, và bà sếp đứng sau lưng mà tôi thường không biết.

5- Về chuyện xác và hồn trong chữ và nghề: Thú vị lắm. Một đề nghị: Xong đợt phỏng vấn để làm báo, hai ta làm một cuộc trao đổi, phỏng vấn lẫn nhau – như một bài riêng, không liên quan đến The Kangaroo. OK?

6- Đề nghị nữa: Nên cho vấn đề “luật sư và việc lấy tiền thân chủ” vào bài phỏng vấn. Sẽ nhiều Đức quốc tính hiển lộ ra nơi đó. Tôi nói đúng?

7- Về một hình dung mới cho con kangaroo: Bất ngờ! Sẽ bàn sau…

8- Nếu giây phút cuối cùng của tôi ở một bầu trời khác thì ý nghĩa cuối cùng của tôi dành cho việc giữ kín những gì cần giữ kín trong nội dung hai ta trao đổi. (Che Guevara, tôi đã nhái lời anh!)
B. Quy ước:

1- Trong các câu trả lời, với các vấn đề ngoài lề hay ‘bàn loạn’, không đưa vào bài phỏng vấn, Ta chỉ cần viết trong dấu [ ], nếu không có ghi chú gì khác.

2- Tôi sẽ nêu một hay nhiều câu hỏi trong một email, tùy theo. Khi cần Ta có thể bổ sung vào các câu đã trả lời.

3- Bản thảo sau khi tôi nhuận sắc sẽ được gửi cho Ta đọc lại và hiệu đính nếu cần (Mô Phật! Đừng lạm dụng việc hiệu đính, SVP!) Bản cuối cùng khi cả hai cùng OK và cùng lưu giữ sẽ được gửi cho Chủ bút The Kangaroo. Tôi không bảo đảm bản đi trên báo sẽ chính xác là bản cuối cùng đó; Và tôi bảo đảm sẽ tranh đấu đến cùng cho sự chính xác của bản cuối cùng. Nếu có sự sai khác – thường là lược bỏ – sẽ chỉ có thông báo, chứ không phải trao đổi: Ta có thể nêu ý kiến của mình, và chúng ta sẽ trao đổi về chính các ý kiến đó (chứ không về sự cuối cùng của bản thảo cuối cùng).

4- Nếu Ta có điều gì về Quy ước, xin cho biết?
C. Phần Phỏng vấn:

Câu hỏi 1:

Chào bà Tonya Ziemann, trước khi vào cuộc phỏng vấn mang chủ đề “Bình luận về luật pháp Đức: Một cái nhìn tham chiếu từ sự Ăn Chân những người tỵ nạn, di dân, ngụ cư, v.v…”, xin bà cho độc giả The Kangaroo biết đôi hàng về bản thân?

“[Chào Tom:

Được lắm! (Ước chi cô thư ký của tôi ngăn nắp và đơn tính trong công việc như ông!) Tôi chịu. Lá thư mới rồi khiến tôi vui trở lại (Thông tin ở phần A.4. không dài nhưng cao, và chứng tỏ người viết không khư khư đóng cửa sổ nhà và cửa sổ xe hơi!) Tạm nợ ông vài điều lý thú mà tôi nghĩ có thể bỏ công việc để chat cùng ông (như cô thư ký kia đang vậy với cô bồ của mình.) Phải ‘trả bài’ cho The Kangaroo xong đã. À này, công việc có thể là vợ hoặc chồng của công việc đấy!]


Trả lời 1:

Chào Quý vị và các bạn The Kangaroo!

Tôi muốn chúng ta cùng theo dõi cuộc phỏng vấn trước, rồi nói về tôi cũng chưa muộn. Vì, tin là chỉ sau vài ba câu hỏi đáp chí chát, mọi người sẽ biết hết về cá nhân tôi.

Đầu tiên, tôi muốn sửa tên chủ đề. Thực ra, ngay khi trao đổi cùng ông Thomas Stone của bổn báo, tôi đã thấy tựa đề không ổn rồi. Ông Stone đáng kính của chúng ta muốn giăng lên mắt độc giả tính độc đáo của vấn đề: ăn thịt (chân) người không phải là bản xứ chính gốc để bình bàn về luật pháp (Đức). Mới đầu tôi cũng bị lừa như các vị, sau tôi tỉnh ra. Việc ăn thịt đồng loại rồi viết ra tác phẩm ở tôi – cũng như ở ông Stone bên đó và ở không ít người viết khác trên khắp hành tinh – xét cho cùng, chỉ là một vẻ độc đáo ở phương pháp cầm bút. Thế thôi. Đó cũng là một trong biết bao nhiêu cách tiếp cận khác của nghệ thuật ngôn từ. Một trong nhiều phương tiện. Thế nhưng dòng văn chương thịt người đã và đang gây mùi bốc hương ngào ngạt hoặc gây gây, tùy mũi chữ nghĩa, chẳng qua là vì, cho đến thế kỷ này, loài người, con người vẫn còn kỳ thị các loài, các con khác-người mà chứng cớ tột cùng của sự kỳ thị đó là nại cớ sự tự-ăn-mình, cũng tức là sự ăn-đồng-loại. Từ nước Đức này với quá khứ holocaust không xa, và chính ngay từ thành phố Nuernberg đây từng có Tòa án xét xử lò thiêu người, tôi lại lồng lộng bàn đến chuyện tự-ăn-mình, ăn-đồng-loại. Liệu quá đáng chăng? Xin sẽ nói thêm ở các lời hầu chuyện Quý vị cùng các bạn về sau, thông qua ông bạn đồng sàng thân kính của tôi.

Để sửa tên chủ đề phỏng vấn, dễ thôi, chỉ cần bỏ đi các chữ “sự ăn”, chúng ta có một hình ảnh thực chất: “Bình luận về luật pháp Đức: Một cái nhìn tham chiếu từ chân những người tỵ nạn, di dân, ngụ cư, v.v…” Sao ạ? Nó còn có thêm tính tượng hình nữa đấy! Người khác nhìn (ăn) từ tim ai đó để viết cái gì đó. Người khác nữa nhìn (ăn) từ đầu ai khác để viết cái khác nữa. Thì Tonya Ziemann của Quý vị nhìn từ chân – chân của những người di dạt, vì các lý do khác nhau, từ gần khắp phần còn lại của trái đất ngoài nước Đức đến nước Đức – để viết các lời bình phẩm về pháp luật hiện hành trên quốc gia này – quốc gia của luật pháp từ con tim cho đến khối óc, tức là từ đầu cho đến chân!

Đức quốc không phải cái nôi của văn học. Không. (Một chữ Không mà không cần dấu chấm than đi sau như một cái đuôi ve vẩy nịnh mới là chữ Không chân chính.) Nhất là của tiểu thuyết. Thành ra tôi chả được người ta dạy cho cách dẫn chuyện sao cho hay cho khéo để lôi cuốn, để mân mê mắt người đọc, chẳng hạn như ở bên Tàu, Ấn, hay Ả Rập, Pháp… Tôi đã sinh chuyện, đã đòi tu chỉnh, đã toan phủ nhận ngay cả với người đối diện ở câu đầu tiên.”

Melbourne

Viết xong 13/6/2006

Sửa lại 18/8/2006 – 2/4/2007

(Với lời cám ơn Nguyễn Văn Thọ, Đặng Thơ Thơ và Vũ Huy Quang)

—— Chú thích:


(1)
Phỏng theo một bản tin trên www.vnexpress.net

(2) Phỏng theo Đỗ Quyên, “Cộng Đồng Người Việt Ở Nước Ngoài Qua Phương Pháp Phỏng Vấn”, Chương trình Diaspora; Rockefeller 2001-2002 (WJC, Ðại học Massachusetts-Boston)

-=-

bài đã đăng của Đỗ Quyên


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)