Trang chính » Da Màu và Bạn, Ngày 30 tháng Tư Email bài này

Giữa những 30.4

2 bình luận ♦ 4.05.2010

 

 

 

Anh cảnh sát cao to hai tay giơ thẳng lên trời, tươi cười cúi xuống bảo, “đy, tôi mang giáp đến tn ch y đy”. Chỗ ấy, nửa đùi trên của anh ta. Nhóm cảnh sát đồng đội của anh chàng đang được tôi khám xét cười ầm lên. Ngón tay tôi cảm nhận rõ ràng độ cứng của lớp quân dụng đặc biệt dành cho cảnh sát đặc nhiệm. Cả người anh ta là một khối cứng ngắc, áo giáp chống đạn trước ngực, sau lưng, giáp bảo vệ xương đùi, đầu gối, cổ chân. Mũ to như cái chõ đồ xôi đại tướng thì thể theo yêu cầu anh tháo ra cho tôi sờ. Cũng cứng hệt như mũ sắt cha tôi đội ở trận địa cao xạ phòng không bố trí trên nóc nhà cơ quan, thời Mỹ tuyên bố cho Hà Nội trở về thời đồ đá. Bên kia đường là hàng phượng vĩ yêu kiều, là văn phòng quốc hội, là đại sứ quán Anh, với cổng sắt, kiến trúc thuộc địa đẹp đẽ, thâm trầm, sang trọng. Khi đó, cả Việt Nam tự hào và thế giới này sửng sốt vì bức ảnh “o du kích nh giương cao súng – thng M lênh khênh bước cúi đu…” Khi đó, làm sao tôi có thể hình dung ngày tôi, 1mét 58, có thể khám xét một cảnh sát đặc nhiệm Đức cao có lẽ phải gần 2 mét trong một không khí đặc biệt như thế này. 30 tháng 4, với tôi, ba mươi mốt năm sau, lại thêm một ý nghĩa mới.

30. 4, với đông đảo người Việt trẻ trong nước có lẽ chỉ đơn thuần là một ngày nghỉ thú vị, bắc từ ngày giỗ tổ Hùng Vương (mới được nhà nước thông qua là ngày lễ) qua 1. 5. Có thể tính trước một chuyến đi xa cùng gia đình, bè bạn. Với đông đảo người Việt già ở hải ngoại, đấy là ngày “quc hn”, ngày “đen” ca “tháng tư đen”, ngày “mt nước”. Thời gian mới nghiệt ngã và vô tâm làm sao, khi khắc dấu mất mát đau đớn vào lòng người này đồng thời gột xóa kí ức ở người kia. Phải chăng, bi kịch của dân tộc mình chính là ở đó, ở chỗ không thể nào chia sẻ một quá khứ lịch sử với nhau trong cảm thông và hòa giải, chứ không phải là trong thống hận hoặc tự hào vị kỉ.

30 tháng 4, 1975, với tôi vĩnh viễn là một buổi chiều đầu hạ nồng nàn gió, vĩnh viễn là cơn khó thở vì mùi bếp dầu tỏa ra sặc sụa hành lang khu tập thể, vĩnh viễn là sự tức bực của các bà vợ trước sự mọi ông chồng cứ năm giờ chiều là biến hết, tụ về tầng dưới, trong căn phòng của một ông có cái đài khọt khẹt nhưng nghe được BBC. Lần đầu tiên tôi thấy có chuyện rủ nhau đi nghe BBC phần hở nhiều hơn phần kín thế này. Và, đột ngột, từ cái loa cục gạch chỉ nghe được duy nhất chương trình phát thanh của đài Hà Nội theo giờ, vang vọng một giai điệu chưa ai từng biết: „… Như có Bác H trong ngày vui đi thng – Li Bác nay đã thành chiến thng huy hoàng…” Dù đã rất quen với tít giật toàn tin chiến thắng trên báo chí, không ai trong đám đàn bà con trẻ quây quanh vòi nước công cộng lúc bấy giờ có được niềm tiên cảm về điều trọng đại BBC vừa phát, làm chấn động những người đàn ông của họ. Những người đàn ông Việt, những con người khốn khổ một thời, dù ở nơi đâu trên dải đất hình chữ S cũng không thể thoát cái gọi là nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ xương máu.

Thanh niên như sóng tràn về khu vực tôi vừa đi ra. Mauerpark, “vườn tường”, di tích nóng hổi về khoảnh khắc lịch sử nước Đức đã trải mười bảy năm về trước. Hệ thống đèn pha sáng rực soi suốt chiều dài của phần bức tường Berlin còn sót lại trên cao. Dưới, bãi cỏ mênh mông. Tít xa, hoàng hôn hùng tráng một màu mây hấp hối, sắc tím lịm pha viền sáng xà cừ. Ở ngay cửa vào, người xếp hàng trước một dãy toilette di động. Đằng sau toilette, một dãy đàn ông bắc vòi. 30. 4. Không ai nỡ trách ai vì bầu tâm sự không thể nào chịu nổi vì buồn đái.

Nhạc. To thế mà vẫn loãng ra vì gió lạnh. Nhiều nhóm nhạc tài tử tụ tập rải rác khắp bãi. Trai gái ôm nhau, nhường nhau áo ấm. Xe cảnh sát, xe cứu hỏa, xe cấp cứu rải suốt phố, từ ga tàu tới tận đây. Trong bãi cỏ, từng nhóm cảnh sát đặc nhiệm quây tụ với nhau, đầy vẻ thanh thản. Một cô cảnh sát vô thức nhún chân theo nhịp nhạc. Một chàng cảnh sát trẻ măng nói nốt lời dịu dàng trước khi tắt điện thoại di động. Đằng sau chúng tôi, giọng cô cảnh sát nọ vang lên: “Immer mit Camera.” “Luôn luôn với camera”. Khốn khổ cho chúng tôi, con dân của một dân tộc có tới hơn 80 triệu trấn trên trái đất này mà bao giờ cũng bị nhầm thành người Nhật. Bao giờ người ta nhìn người Việt mình mà biết ngay là người Việt nhỉ, không với camera, mà với gì cũng được, một đôi đũa tre, một bầu rượu… gì cũng được. Nhưng nghĩ kĩ, quả người Việt mình khó có cái gì để thiên hạ / thế giới này nhận diện được mình đích thực là mình.

Chúng tôi dừng chân trước một nhóm người trẻ đầy vẻ bụi bậm. Tóc phạt một mất một còn, hoặc cạo trọc nhuộm hồng hay xanh lá cây. Khuyên với nhẫn treo móc khắp nơi trên mặt. Nhưng mắt họ nhìn đầy thân thiện. Trước mặt họ là một xô cắm hoa tươi. Cùng một tấm biển: “Umarmen umsonst”. Lời mời ôm nhau tuyệt vời. Umsonst, chả mất gì, chả thiệt gì. Ôm thoải mái. Cái được hoành tráng biết bao nhiêu: tình yêu thương, như là phản chiếu sâu xa nhất, đắng đót nhất, của hòa bình.

Không khí bắt đầu nóng dần lên cùng với lượng người đổ về. Chúng tôi đi ngược chiều với họ. Ở khoảng phố lúc nãy cảnh sát còn ngồi gác chân trong cabin xe, nay đã đặt rào chắn. Một chàng cảnh sát đứng trước một cái bàn chất đầy cốc vại bằng nhựa. Ai muốn đi vào đều xin mời tự rót bia ra cốc và bỏ lại chai. Mọi thứ đồ uống đóng hộp đều bị cấm. Cách rào chắn một quãng, chủ một quán ăn nhỏ phát huy sáng kiến, cho khuân nguyên một bồn tắm ra đặt giữa hè phố, đổ đầy nước lạnh để ngâm bia phục vụ khách hàng. Ngoài ga, lúc nãy tôi có thấy một nhóm thanh niên trông hết sức nghệ sĩ đang loay hoay rót votka từ chai thủy tinh sang chai nước nhỏ bằng nhựa. Thấy tôi nhìn, họ cười vui vẻ, hét “đêm nay là 30 tháng 4”. Nhưng cái trò này của cậu chàng khôn ngoan chắc khó qua được con mắt sành sỏi của cảnh sát đặc nhiệm.

30. 4, với chúng ta, dù mừng vui hay đau đớn, thì đó cuối cùng vẫn là một kết thúc. Nhưng nghĩ cho cùng, có nỗi mừng vui nào trong kiếp người Việt ở cái thời hiện đại này trọn vẹn là mừng vui không nhỉ? Khi nỗi mừng này lại hàm chứa nỗi đau kia, ràng rịt lấy nhau, dù thù hận thế nào cũng vẫn cứ bị trói vào với nhau trong một phần số lịch sử chung. Nỗi đau chuyển dịch theo chiều dài của đất nước, chuyển hóa vào trong bi kịch của mỗi một gia đình. Tôi nhớ gia đình bạn tôi, ông bố dân Nam tập kết, bác sĩ quân y, phụ trách thư viện đại học quân y ngày đó, đã ngồi khòm lưng cả buổi sau lần về miền Nam thăm nhà, sau 30. 4. Có thể nào trách giận những cô em gái của ông được không, khi họ mừng rỡ gặp lại người anh để rồi anh em sau câu chuyện hàn huyên tưởng chừng không thể nào nhìn nổi mặt nhau. Văn chương, như thuốc bỏng, liệu có thể xoa lên niềm đau ấy? Người em trai của ông, nhà thơ Viễn Phương, từng rất nổi tiếng với bài thơ “Con min Nam ra thăm lăng Bác… Ngày ngày mt tri đi qua trên lăng – Thy mt mt tri trong lăng rt đ – Ngày ngày dòng người đi trong thương nh…, cũng là tác giả của một bài thơ tiêu biểu cho văn học giải phóng một thời, mà trong đó, có một câu tôi nhớ mãi …“T yêu nhau ch gp mt dưới sao tri”… Bài thơ kể về mối tình của một người con gái, với người cán bộ cộng sản hoạt động bí mật. Câu thơ mang trong nó không khí của một thời đại, đặc dị, như câu thơ tình được viết trên miền Bắc xã hội chủ nghĩa cùng thời “anh ôm em, ôm c khu súng trường trên vai em.” (Chia tay trong đêm Hà Nội – Nguyễn Đình Thi.) Trong cái ôm lỉnh kỉnh kia, trong đôi mắt đau đáu nhìn nhau xuyên bóng tối kia có cái lãng mạn đặc biệt của một thế hệ tiên phong ở một phía chiến tuyến một thời, không dễ gì tìm được đồng điệu trong lòng rất nhiều người con gái miền Nam mê đắm. Bạn tôi kể, loay hoay thế nào sau này mấy bà cô ghét cộng sản của nó đều cưới mấy ông lính cộng sản đồng đội của hai ông anh trai mình hết. Bi kịch của cả dân tộc đã chuyển hóa thành bi kịch của từng gia đình, và được hóa giải cũng trong những quan hệ gia đình, dần theo năm tháng. Muôn năm những vòng ôm chân thành, giản dị, như sóng, dội về phía vô bờ: Tình yêu.

30 tháng 4, với dân Berlin có nghĩa là ngày mai 1. 5. Ngày của người lao động. Tháng trước, ở phố Rigaer thuộc quận Friedrichshain, các nhóm cực tả đã làm một pha diễn tập chuẩn bị trước cho cuộc tuần hành 1. 5, bằng màn chờ cảnh sát rút quân thì đốt xe, ném chai, hò hét. Hậu quả là cơ quan cảnh sát tốn bao nhiêu giấy má và nước bọt phân tích tình hình và quy trách nhiệm. Ước tính sẽ có tới 1.000.000 người tham gia tuần hành vào 1. 5 và đêm trước của ngày này những  người bất bình với các chính sách của chính phủ sẽ làm các cuộc tổng duyệt trước cho cuộc tuần hành sáng hôm sau. Bộ nội vụ Berlin, cơ quan cảnh sát Berlin đã điều 5000 nhân viên công lực giữ gìn trật tự cho thành phố trên cơ sở phỏng đoán sẽ có đụng độ giữa những người chống đối với nhau và giữa những người chống đối với người thừa hành công vụ, dưới ảnh hưởng của lí tưởng xã hội và dưới ảnh hưởng của bia rượu. Tôi đã bao nhiêu lần kinh ngạc vì hiệu quả làm việc của cảnh sát nơi này. Ở thành phố nhỏ nơi tôi từng sống, gần như không bao giờ thấy cảnh sát ngoài đường. Berlin thì dễ gặp họ hơn. Và cái chính là khi cần tới họ thì họ có mặt sao mà nhanh thế, theo đúng nghĩa vì dân, hết mình vì luật pháp, thân thiện. Có thế thì tôi mới có thể xin được khám người đồng chí Polizist đó chứ. Một ấn tượng đặc biệt, cực kì trong ngày và đêm đặc biệt này với tôi: 30 tháng 4.

30 tháng tư, ba mươi mốt năm về trước với tôi vĩnh viễn là khoảng phố ấy. Thành phố mất điện, như vẫn từng. Người và người dồn hết về Bờ Hồ, lầm lì chuyển dịch. Bóng tối phồng căng niềm im lặng. Ai nói lầm thầm như mơ. “Hết đánh nhau rồi”. Gió chuyển huyền bí trên những tàng cây ôm choàng bóng tối. Đột ngột, bay trên bóng tối, bay trên sóng người là những âm giai náo nức “Như có Bác H trong ngày vui đi thng – Li Bác nay đã thành chiến thng huy hoàng”… “Vit Nam trên đường chúng ta đi”… Âm thanh náo nức làm cho im lặng trở thành căng thẳng. Cách nhận cảm chiến thắng lặng lẽ của con người đêm kết thúc chiến tranh cố kết vĩnh viễn trong tôi một điều gì như nỗi bàng hoàng. Nỗi ấy, tôi đã từng trải một lần rồi, khi tuổi bé, đứng giữa chợ hoa tết. 1973. Trước đó là 1972, là 12 ngày đêm B52, là Khâm Thiên trống trải sau cơn địa chấn vì bom rải thảm, là giáng sinh bom dội nhà thờ Hàng Bột, là cảnh nhà đứa học trò tôi sau này, cả gia đình cũ của người cha chết ở Khâm Thiên trong lúc người cha ở chiến trường. Tết, chợ hoa Hàng Lược, người bán người mua bình thản và lặng lẽ. Những vòng khăn trên đầu người một màu trắng dại. Khác hoa, muôn màu. 30 tháng tư 1975, vang vang trong bóng tối của thành phố những âm giai nao nức. Vit Nam… Vit Nam… Chỉ ít hôm nữa thôi, những âm giai chiến thắng sẽ càng rộn rã. “Đi dc Vit Nam theo bánh con tàu quay qua đèo Hi Vân mây bay đnh núi”… lảnh lót tiếng hát Thanh Hoa. Ái Vân phơi phới Ơi Nha Trang mùa thu li v trong n cười và trong tiếng hát say mê – C đ tung bay…”; “Ta v đây hôm nay trên qung trường Ba Đình, cùng dâng lên Bác kính yêu biết bao ân tình…”. Tiến Thành cùng tốp ca nữ phấn chấn “Tri Tây Nguyên xanh h trong nước xanh Trường Sơn xa xanh ngút ngàn cây xanh…” Nhưng trong nhiều trường đại học, các cô sinh viên tỉnh lẻ rũ rĩ bên cây ghita tình tang một bài hát buồn mà họ không biết xuất xứ “Sài Gòn ơi tôi đã mt người trong cuc đi… Ri còn đây nhng k nim êm sng trong tôi . Nhng n cười héo ht trên môi – Nhng git l ôi su đng…” Không ai biết, đêm ấy, và những đêm náo nức sau này rằng chẳng bao lâu nữa đâu, lại những cuộc chiến ở hai đầu đất nước. Và giai điệu thích hợp cho đời sống đó sẽ là “Nhng đôi mt mang hình viên đn”, sẽ là “Chiu biên gii em ơi”, là “Chng k thù nào ngăn được bước ta đi.” Sao đất nước mình tội thế, có bao nhiêu nước anh em mà nhìn quanh đâu cũng kẻ thù, và vĩnh viễn bị trói trong khao khát chiến thắng. Sao một câu thơ như thế này không đủ sức dội khắp hai miền: “Nước chúng ta – Nước nhng người chưa bao gi khut – Đêm đêm rì rm trong tiếng đt  – nhng bui ngày xưa vng nói v…” (Đất nước – Nguyễn Đình Thi). Trong tiếng ngày xưa đó, có bao điều chúng ta chưa học được ngoài một niềm tự hào, bao giờ cũng là vì lịch sử oai hùng. Nhưng lịch sử, khi soi chiếu qua đời người, thường toàn đau khổ. Ích gì đâu những huyền thoại mẹ. Ích gì, cho những người mẹ phải câm lặng mà sống tiếp nỗi đau “ba ln tin con đi, hai ln khóc thm lng l – Các anh không v… Mình m lng im” (Đất nước – Tạ Hữu Yên). Thơ của một người lính cộng sản, gặp thơ của Nguyễn Đức Sơn; Nguyễn Bắc Sơn lính cộng hòa ở nỗi niềm này, và có nghĩa, nếu nhìn nỗi đau từ cả hai phía Bắc Nam.

30 tháng 4, Berlin. Một người Berlin chính gốc cho tôi biết 1. 5 không gây ấn tượng bằng đêm trước. Đụng độ thường xuyên xảy ra. Để qua mắt cảnh sát, những kẻ âm mưu gây rối có thể chôn trước vũ khí (nhưng không phải là súng lục súng máy, dân Đức học được quá đủ về bạo lực sau chiến bại rồi) ở nơi tập kết tuần hành. Đá cục, xăng chai thôi. Cứ đi thì biết.

Thì đi. Và tôi đã thấy một 30 tháng 4 mới sau ba mươi mốt năm làm người Việt Nam chiến thắng. Ở đó, cảnh sát đặc nhiệm tươi cười trong tư thế sẵn sàng can thiệp, dòng chữ phản quang lấp lánh sau lưng “Gegen Konflik Team“ – Đội chống xung đột. Ở đó, người ta mở hội thực hiện quyền làm người, và luật pháp, bằng người thừa hành công vụ sẽ đảm bảo cho việc thực hiện quyền đó, trong hòa bình.

30 tháng tư, ba mươi năm về trước, Hà Nội tưng bừng mừng ngày chiến thắng đầu tiên. Tám ngày sau mẹ tôi mất, đau đớn khủng khiếp và tỉnh táo hoàn toàn, vẫn nghẹn ngào mừng dù sao cũng hết bom đạn rồi, con mình sẽ sống. Mẹ không biết những ngày hậu chiến dằng dặc hoang mang tuổi con gái của tôi. Mẹ không biết màu cờ, màu biểu ngữ những 30 tháng 4 sau rực rỡ ra sao.

Nếu có gì làm dịu lại tháng tư một đời tôi, đó là loa kèn trắng, kiêu sa, đi qua mùa chiều chớm hạ đầu phố cuối phố. Nếu có gì làm tôi phấn chấn tháng tư, là chùm phượng bật đỏ trên nền xanh nhức nhối của ngày tháng hạ, và tiếng ve sôi thảng thốt mãi điều gì. Niềm vui làm người ta trẻ. Nhưng có những nỗi đau cũng làm người ta trẻ. Như thế hệ tôi, sau lồng ngực tuổi bốn mươi của rất nhiều người vẫn mãi mãi trái tim mười sáu tuổi.

30 tháng 4, Berlin, ghé một tiệm hoa của người Việt, chọn lấy dăm cành loa kèn trắng, tôi biết mình sẽ kỉ niệm ngày mai 1.5 thế nào. Chúng tôi đã hẹn nhau tránh điểm tuần hành, dậy sớm để đi dạo vườn thành phố. Dưới xanh, trong xanh, giữa xanh.

Cho trọn vẹn ấn tượng 30 tháng 4, ấn tượng mồng 1 tháng 5 mới.

 

 

 

.

bài đã đăng của Lê Minh Hà


2 bình luận »

  • Lũy viết:

    Kỷ niệm 30/4
     
    Buổi tối
    Khi băng qua đường mua một xách bia để say
    Tiếng phần phật của những lá cờ trong gió làm hắn sợ hãi
    Trượt té vào đống dĩ vãng hỗn độn
    Của một ngày
    Một ngày “mẹ rượt”
    Hắn đã bỏ chạy, chạy dài, chạy hoài
    Từ đông sang tây
    Từ mộng tới mị
    Đây là xách thứ hai trong ngày
    Một cố gắng cuối cùng
    Mẹ kiếp 30/4
     
    Lũy

  • phan ngọc viết:

    Ngày 30 tháng 4, mời nhà văn Lê Minh Hà đọc nhà văn Phạm Đình Trọng để hiểu sâu thêm lịch sử có thể được chia sẻ làm sao đây.

    ” Đảng đặt lợi ích của đảng lên trên lợi ích dân tộc, coi sự tồn tại của đảng cao hơn sự tồn tại của dân tộc thì đảng viên có chức quyền cũng đặt lợi ích của cá nhân họ, gia đình họ lên trên lợi ích của đảng. Họ dùng chức quyền để mưu cầu lợi ích cho cá nhân họ, gia đình họ trước đã. Vì thế những tiêu cực, bê bối, lình xình tràn lan khắp nơi. Tiêu cực ở khắp nơi, ở mọi cấp nên việc xử lí vụ tiêu cực nào cũng dây dưa kéo dài và không vụ tiêu cực nào được xử lí đến nơi đến chốn. Trong tình hình ấy, đảng lấy tiền thuế của dân để có kinh phí rầm rộ tổ chức học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh suốt nhiều năm. In tranh ảnh, vẽ affiche, khẩu hiệu, xuất bản sách số lượng lớn. Họp hành, hội thảo liên miên. Sơ kết, tổng kết, tuyên dương, khen thưởng . . . Những việc đó đều phải tiêu tiền thuế mồ hôi nước mắt của dân nhưng chỉ là những việc hình thức, phù phiếm, giả dối! Thật mỉa mai khi Bí thư tỉnh ủy Thừa Thiên Huế Hồ Xuân Mãn được ban chỉ đạo Trung ương cuộc vận động học tập đạo đức Hồ Chí Minh tuyên đương là cá nhân tiêu biểu xuất sắc về học tập đạo đức Hồ Chí Minh thì nhiều trang mạng liền đăng lại những vụ tai tiếng xảy ra chưa lâu của Bí thư Hồ Xuân Mãn, trong đó có vụ cá nhân tiêu biểu xuất sắc về học tập đạo đức Hồ Chí Minh đã từng bị một cô tiếp viên nhà hàng tát vào mặt giữa bàn nhậu ở ngay mảnh đất cố đô Huế nơi ông trị nhậm! Cố tỏ ra cụôc vận động học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh có kết quả thiết thực, cụ thể thì lại càng lộ ra sự giả dối đau lòng!”
    Sơ sơ dzậy thôi.
    PN.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)