Trang chính » Biên Khảo, Dịch Thuật, Phiếm luận, Sang Việt ngữ Email bài này

Không có chỗ cho Camus trong điện Panthéon


♦ Chuyển ngữ:
0 bình luận ♦ 8.03.2010

 

 

 

 

Dự định vinh danh Albert Camus của Tổng thống Pháp Sarkozy bị phản pháo.

 

clip_image001
Nhà văn Pháp và văn hào Nobel Albert Camus đang đọc báo ở Paris năm 1959 (Ảnh của Getty Images)

 

Thông thường, việc vinh danh một nhà văn có tầm vóc như Albert Camus (1913-1960), nhà văn Pháp được giải Nobel, năm mươi năm sau khi ông mất vì tai nạn xe hơi, không là một vấn đề cần phải tranh luận. Thế nhưng việc này không bình thường ở Pháp. Tổng thống Pháp Sarkozy, vào giữa tháng mười một vừa qua đã đề nghị dời mộ phần của tác giả những quyển L’Étranger (Kẻ xa lạ), La Chute (Ngã xuống) và La Peste (Bệnh dịch hạch), vào điện Panthéon, một kiến trúc to lớn của vùng Quartier Latin, Paris, nơi chốn cất các nhân vật giòng dõi Gaulois từ Voltaire đến Pasteur. Đáp lời đề nghị, Jean Camus, 64 tuổi, một trong hai người con trai song sinh của Camus, đã nói với báo Le Monde, ông e rằng Sarkozy đang tìm cách lợi dụng danh nghĩa của bố ông bằng cách diễn dịch sai lầm. Ở Pháp, theo quan niệm đạo lý, nếu con của Camus chống lại đề nghị này thì mộ nhà văn sẽ không được dời khỏi nơi an táng hiện tại trong nghĩa trang Luomarin, thuộc Vaucluse, miền nam của Pháp nơi ông đã từng có ngôi nhà nghỉ hè.

Trước khi có phản ứng của Jean Camus, một chính trị gia cực hữu, Jean Marie Le Pen, đã cáo buộc Sarkozy muốn lôi kéo những kẻ ủng hộ Mặt trận Quốc gia của ông bằng cách vinh danh Camus, một người Pháp da trắng sinh trưởng ở Algérie, hay theo cách nói của Le Pen trước ký giả hãng thông tấn AFP, một nhà văn “chân đen”[1], đề cập tới thành phần thực dân ở Algérie đã bị buộc phải rời bỏ Algérie khi cuộc chiến này chấm dứt vào năm 1962. Một phản ứng khác, thường gặp hơn, đến từ Jean Yves Guérin, giáo sư đại học Sorbonne kiêm biên tập viên của quyển “Từ điển Albert Camus” rất phong phú chi tiết, đã ra mắt vào tháng mười một của nhà xuất bản Robert Laffont, Paris. Theo Guérin, khi trả lời báo Le Nouvel Observateur, “Sarkozy là bạn của Bush, Kadhafi, Putin, Berlusconi. Đường lối chính trị của ông ta đối nghịch với các giá trị và tư tưởng mà Camus đã bảo vệ.” Bernard Pivot, kẻ trung dung đáng tin cậy, đã từng là chủ nhiệm chương trình truyền hình văn chương Apostrophes rất phổ biến cũng phản kháng nhưng ôn hòa hơn trên trang báo Le Journal du Dimanche: “ Dời Camus vào Panthéon ư ? Đối với một người sống vùng Địa trung hải đã luôn luôn ca ngợi ánh mặt trời, tới nằm đó hẳn phải lạnh đấy. Mọi diễn biến trong cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn đã đề nghị rằng ông sẽ không tri ân sự vinh danh và phô trương của chính quyền, những điều không can dự gì tới văn chương…”

Quả thực, Camus vẫn tỏ ý ngờ vực quyền hành chính trị và vây cánh, tin rằng những thứ này làm thoái hóa những ai sở hữu chúng, và vở kịch Caligula (bạo chúa Caligula) của ông đã cáo buộc rằng “cai trị có nghĩa là trộm cướp, mọi người ai cũng rõ.” Hiểu sự khốn khó từ thời thanh xuân nên Camus đã bênh vực quyền lợi kẻ nghèo và kẻ bị áp bức; trong khi tự cho mình thuộc tả phái, ông đã đả kích chế độ nhà tù Xô Viết vào những năm 50, điều này bây giờ cho thấy ông biết trước thời cuộc, ít ra là khi so sánh ông với những người theo cộng sản mù quáng trong giới trí thức Pháp như Sartre hay Beauvoir. Cũng không giống với chủ trương tư sản tự do đề xướng bởi Sarkozy, Camus là một người cổ võ quan niệm tự do tư tưởng, nhiều nhà văn đã nhắc nhở. Thế nhưng điều này có thật sự quan trọng không? Những kẻ quan sát khác lại vạch ra rằng chỉ chừng vài thập niên nữa, sẽ ít có ai, hay chẳng còn ai, nhớ đến dưới thời tổng thống nào của Pháp mà Camus được mang vào chôn ở Panthéon trong những tiếng hoan hô cổ võ. Triết gia kiêm phát thanh viên Raphael Enthoven nêu vấn nạn trên tờ L’Express: “ Tại sao lại tước đoạt nghi lễ an táng Camus như một vị anh hùng trong khi lễ an táng của Sartre được cử hành theo nghi lễ thiên chúa giáo?[2] Tại sao tước đoạt Camus những vinh dự đã dành cho Voltaire, Hugo và Zola? ” Nhà làm phim Yann Moix cũng đồng ý trên tờ chính lụận Le Règle du Jeu, ông nêu ra kể từ khi Panthéon là “Hàn lâm viện Pháp dành cho người chết” bây giờ “Camus hẳn nhiên là đủ học thức và cũng đủ chết để được an nghỉ ở đấy”. Moix còn khôi hài trấn an độc giả: “Tác phẩm của ông ấy, vĩ đại, đáng yêu và sang cả, sẽ không đánh đổ gì đâu. Camus không phải là tác giả nguy hiểm.”

Tuy nhiên Camus lại trở nên nguy hiểm cho Sarkozy, bởi vì hơn mọi va chạm ý thức chính trị khác, Camus đã nhắc quần chúng Pháp nhớ rằng mối liên hệ của Sarkozy với văn chương, tóm lại, là một tai họa! Ở các quốc gia khác, người ta không đòi hỏi các chính trị gia phải đọc sách nhiều hay giỏi văn chương, nhưng nước Pháp mãi cho tới gần đây, vẫn là trường hợp ngoại lệ. Trong dịp vận động tranh cử 2006, Sarkozy đã thẳng thắn đòi loại bỏ tác phẩm La princesse de Clèves do Madame de La fayette trứ tác vào thế kỷ 17, cho rằng những cuộc thi nhập ngạch của công chức không nên có những đề tài hạch hỏi khó khăn và không thích hợp như vậy. Một số rất đông, người hâm mộ bà De Lafayette lập tức phản kháng bằng cách tổ chức những buổi đọc liên tục cuốn La Princesse de Clèves trước công chúng và ủng hộ cuộc vận động, liên tục chế nhạo Sarkozy do nhà văn Jacques Drillon đề xướng; nhà văn này, chế nhạo cả chính quyền đương thời và các chương trình quyên góp từ thiện liên tục trên truyền hình, đã viết Sarkozy chẳng bao giờ đọc sách, công dân Pháp nên gửi tặng sách cho ông ta ngay lập tức.

Như để chống cự, Sarkozy gia tăng những bình luận công kích văn chương và những người ông cho là đã mất quá nhiều thì giờ trong việc đọc sách. Năm 2007 nói với học sinh qua một bài diễn văn, ông nói: “Các bạn có quyền nghiên cứu văn học cổ điển nhưng người đóng thuế không bắt buộc phải chi tiền cho việc nghiên cứu văn chương cổ điển của các bạn,” khi nói như thế ông đã tấn công vào tâm điểm của những chủ đề học thuật mà lợi ích của việc học không được nhận biết ngay lập tức. Một năm sau, trong cuộc họp báo khi viếng thăm Ấn độ, Sarkozy lại tấn công một số lớn độc giả rằng “bạn có thể yêu thích Céline (nhà văn Pháp có khuynh hướng phát xít, Louis-Ferdinand) mà không kỳ thị người Do thái, cũng như bạn có quyền yêu (Marcel) Proust mà không là một kẻ luyến ái đồng tính.” [3 Không kể đến việc đặt hai đề tài chống Do thái và đồng tính luyến ái song song với nhau một cách thô lỗ của Sarkozy, cách lý luận của ông đã làm dân Pháp xếp ông vào hạng kẻ thù ghét sách vở. Hoặc là, như Drillon đã giải thích trong cuộc đối thoại trực tuyến (online) vào tháng Chín, Những người phê bình Sarkozy “không chê trách ông ta (đã không là người yêu thích đọc sách). Đọc hay không là quyền của ông. Nhưng ta chê trách ông vì cái bản tính thù ghét sách vở của ông, đây là một vấn đề khác. Chúng ta chê trách ông ở chỗ khinh khi sách vở và những người đọc sách.”

Đấy là vấn đề then chốt và là lý do đặc biệt tại sao Albert Camus đã không, ít ra là ngay lúc này, được cải táng trong điện Panthéon.

*Benjamin Ivry là dịch giả người Pháp, cùng tác giả của những cuốn sách viết tiểu sử của Rimbaud, Ravel và Poulenc


Những chú thích dưới đây là của người dịch hầu làm sáng tỏ đôi chút về bài viết quá cô đọng của B. Ivry

[1] Pied noir là tiếng mà các người dân quê ở Algérie ám chỉ những người Pháp khi họ sống ở Algérie, vì chân họ mang giày trong khi người dân thường bản xứ vẫn còn đi chân không

[2] Sartre theo chủ nghĩa vô thần, có một giai đoạn trong đời ông đã hết lòng bênh vực chủ nghĩa Cộng sản. Chúng tôi nghĩ Sartre biểu tượng cho một trí thức tự do mặc dù những ngộ nhận của ông vể chủ nghĩa CS. Chứng cớ là sau năm 1975 ông đã cùng Raymond Aron vào gặp tổng thống Pháp thời đó là Valéry Giscard d’Estaing để yêu cầu nhà đương quyền Pháp giúp dân tị nạn vượt biển từ VN trong khi trước đó ông đã từng lên tiếng chưởi những kẻ chống Cộng là salaud

[3] Louis Ferdinand Céline, tác giả cuốn truyện nổi tiếng Voyage au bout de la nuit (hành trình vào đêm tối) là một nhà văn được coi là có khuynh hướng chống Do thái và đã từng di cư sang Đức năm 1944 (Đức quốc xã) ; Marcel Proust vang danh nhờ A la recherche du temps perdu (Đi tìm thời gian đã mất) khi được 22 tuổi sự giao tiếp thân mật giữa ông và nhà soạn nhạc Reynaldo Hahn cho thấy rõ rệt khuynh hướng đồn tính nơi ông và ông cũng cho rằng thời kỳ hai năm ấy là thời kỳ hạnh phúc nhất đời ông

bài đã đăng của Benjamin Ivry


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch