Trang chính » Bàn Tròn: Nghệ Thuật & Chính Trị, Biên Khảo, Chuyên Đề, Kiểm Duyệt Văn Hóa Nghệ Thuật, Nhận Định Email bài này

Hòa giải, kiểm duyệt và giao lưu

2 bình luận ♦ 18.01.2010

 

 

 

Trong bài viết về tác phẩm Thơ đến từ đâu được xuất bản trong nước, [talawas.org 21.12.2009, damau.org 09.01.2010] Tiêu Dao Bảo Cự có ôn lại quá khứ và nhắc đến truyện ngắn “Tự do hay là chết” của ông đăng trên tạp chí Đối Diện [1] xuất bản ở Sài Gòn đã bị cắt bỏ một đoạn với ghi chú: “Đối Diện mượn đoạn hai, hẹn một mai hòa bình sẽ xin trả lại tác giả”.

 

Doi Dien cover

Dẫn chứng trên của tác giả cho thấy nhóm chủ trương tạp chí Đối Diện lo sợ điều gì đó nên phải cắt bỏ đoạn 2 của truyện ngắn, tuy mục đích của tạp chí là chống lại chế độ kiểm duyệt của chính quyền Sài Gòn đối với những thông tin đối lập và tiếng nói của những người hoạt động cho cộng sản.

“Tự do hay là chết” viết về một thanh niên bị cảnh sát bắt oan vì nghi là thành viên trong tổ ám sát thành phố. Trong thời gian thẩm vấn, cảnh sát dẫn về làng tìm tổ trưởng. Người tù chỉ đường cho cảnh sát chạy loanh quanh, tình cờ thấy bác T. là một nông dân hiền lành chất phác, người tù chỉ đại cho cảnh sát bắt để không thôi lại tiếp tục bị tra tấn. Thế là bác T. cũng bị bắt oan, bị tra tấn dã man, đấm đá vào ngực, hộc máu, đánh vào người bầm tím, dí thuốc lá vào đầu dương vật. Cuối cùng khi bị đưa ra toà án quân sự, bác quyết liều thân, phóng ra khỏi xe cảnh sát với hy vọng thoát thân nhưng bị xe phía sau cán chết. Bác chỉ muốn tự do hay là chết. [Đối Diện - số 36, tháng 6.1972]

Đối Diện phát hành mỗi tháng, nổi tiếng chống chính quyền Sài Gòn vì thế đã nhiều lần bị tịch thu. Số 36 bị tịch thu, nhưng lí do không phải vì bài viết “Tự do hay là chết” mà vì những bài viết khác.

Theo thông tin của Tiêu Dao Bảo Cự, tôi tìm được hai truyện khác của ông đăng trên Đối Diện dưới bút danh Trường Sơn Ca. Truyện “Chọn một con đường” [Sđd số 41-42, Giáng Sinh 1972] và “Trích nhật ký trong trại giam” [Sđd số 46, tháng 5.1973] cũng là về những người tù trong số đó có tác giả, tượng trưng cho hàng trăm nghìn tù nhân đang bị chính quyền Sài Gòn giam giữ mà những người đứng đầu tờ báo cho là tù chính trị và đã công khai lên tiếng đòi trả tự do.

Truong Son Ca scan

Chủ trương tạp chí là các Linh mục Chân Tín, Nguyễn Ngọc Lan, Nguyễn Nghị, Trần Tam Tỉnh, Nguyễn Viết Khai và có sự cộng tác văn nghệ của thành phần sinh viên tranh đấu ở Huế như Ngô Kha, Bửu Chỉ, Trần Phá Nhạc, Thái Ngọc San, Tiêu Dao Bảo Cự, Lê Gành v.v.. Như thế dù đối lập với chính quyền tờ báo vẫn được in và phát hành mỗi tháng, tuy nhiều số sau khi phát hành đã bị chính phủ ra lệnh tịch thu và chủ nhiệm là Linh mục Chân Tín đã phải ra tòa nhiều lần, bị kêu án tù, bị phạt tài chánh. Theo tài liệu đăng trên Đối Diện số 37 phát hành tháng 7.1972, kể từ số 11 đến số 36 chỉ có các số 19 và 20 là không bị tịch thu.

Tháng 8.1972 có sắc lệnh 007 bóp nghẹt tự do báo chí tại nam Việt Nam. Tuy nhiên Đối Diện vẫn tiếp tục xuất bản, có khi phải quay rô-nê-ô trong hoàn cảnh khó khăn. Sau khi các bên kí Hiệp định Ba Lê vào đầu năm 1973, tờ báo dựa vào điều 11 của hiệp định để đòi hỏi các quyền tự do căn bản cho nhân dân Việt Nam và đã phát hành những số đặc biệt như “Kỷ niệm Nguyễn Thái Bình”, “Hòa giải, hòa hợp, hòa bình” mà không thấy bị tịch thu nữa, tuy những người chủ trương vẫn bị cảnh sát theo dõi và mời lên làm việc.

Điều 11 của Hiệp Định Ba Lê 1973 ghi:

Ngay sau khi ngưng bắn, hai miền Nam Việt Nam sẽ:

- Thực hiện hòa giải và hòa hợp dân tộc, xóa bỏ hận thù, cấm mọi hành động trả thù và phân biệt đối xử với những cá nhân hoặc tổ chức đã hợp tác với bên này hoặc bên kia.

- Bảo đảm các quyền tự do dân chủ của nhân dân, tự do cá nhân, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp, tự do tổ chức, tự do hoạt động chính trị, tự do tín ngưỡng, tự do đi lại, tự do cư trú, tự do làm ăn sinh sống, quyền tư hữu tài sản và quyền tự do kinh doanh.

Sau ngày đất nước thống nhất 30.4.1975 những điều trên càng trở nên vô nghĩa. Dưới chế độ mới lại đã có biết bao nhiêu người bị tù vì bất đồng quan điểm, văn nghệ sĩ bị giam cầm, cấm viết. Sách báo xuất bản tại miền Nam bị cấm lưu hành. Đòi hỏi những quyền tự do căn bản cho dân là coi như đối mặt với quản chế như Linh mục Chân Tín, Hòa thượng Quảng Độ trong quá khứ, hay tù đày như Linh mục Nguyễn Văn Lý, các Luật sư Lê Thị Công Nhân, Nguyễn Văn Đài, Lê Công Định, nhà văn Trần Khải Thanh Thủy trong hiện tại. Xuất bản không có phép là vào tù ngay, như trường hợp tờ Diễn Đàn Tự Do của Giáo sư Đoàn Viết Hoạt vào đầu thập niên 1990. Báo chí không đi đúng với chính sách của nhà nước thì bị đình bản như tờ Tia Sáng mới đây. Thời đại thông tin điện tử mà nhà nước cấm dân truy cập, dựng tường lửa, đánh phá các mạng thông tin đa chiều.

Theo như bài dẫn trên của Tiêu Dao Bảo Cự, truyện ngắn “Tự do hay là chết” đã được đọc trên đài phát thanh Hà Nội và đài Giải Phóng sau khi đăng trên Đối Diện năm 1972. Như thế là tác giả đã được giới phụ trách văn nghệ giải phóng đánh giá cao. Nhưng sau năm 1975 một thời gian, khi nhận ra chế độ mới tiếp tục kìm kẹp sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, ông lên tiếng phản đối vì thế đã trở thành “một người có vấn đề”. Sống dưới chế độ, đã từng làm văn học nên Tiêu Dao Bảo Cự hiểu rõ về chính sách kiểm duyệt ở Việt Nam. Vì lẽ đó nên ông đã phải cho xuất bản những tác phẩm của mình ở hải ngoại trong gần hai thập niên qua.

Sau khi Tiêu Dao Bảo Cự phân tích về các sự kiện quanh Thơ đến từ đâu, ông đưa nhận xét đó là một bài học “cần rút kinh nghiệm chứ không nên đả kích”. Tôi đồng ý. Những phát biểu thiếu tự trọng đối với Nguyễn Đức Tùng nói riêng là người đã thực hiện các cuộc phỏng vấn cho Thơ đến từ đâu, hay với bất cứ ai và với độc giả nói chung là chứng tỏ người đó không còn đủ lý để trình bày, để tranh luận thì những ý kiến lăng nhăng đó không đáng được quan tâm.

Nhưng bài học cần học qua Thơ đến từ đâu là gì? Tiêu Dao Bảo Cự cho đó có thể như là một trận đánh du kích văn học, lẻ tẻ xâm nhập chờ thời cơ. Đánh được gì tôi chưa thấy, chỉ thấy Nguyễn Đức Tùng bị đánh lừa vì cả tin. Như nhiều doanh nhân về Việt Nam làm ăn, như Thầy Nhất Hạnh với Bát Nhã mới đây.

Hiện tại ngay cả với tác phẩm của Tiêu Dao Bảo Cự còn không thể ra đời trên quê hương Việt Nam mà phải đưa qua Hoa Kỳ xuất bản. Tập chính luận và bút kí Tiếng chim báo bão của ông vừa được Tủ sách Tiếng Quê Hương ở Mỹ ấn hành cuối năm 2009. Như thế làm sao tin được là sẽ có sự hòa giải hay giao lưu và tôi đã một lần góp ý với ông về vấn đề này trong bài Bàn về giao lưu và hội nhập trên trang blog cá nhân của tôi.

Bao giờ trong nước tổ chức hội thảo có Hữu Thỉnh, Trần Đăng Khoa, Trần Vàng Sao, Nguyễn Hưng Quốc, Đặng Tiến, Hoàng Ngọc-Tuấn, Nguyễn Ngọc Ngạn, Bảo Ninh, Trương Vũ, Bùi Ngọc Tấn, Ngô Nguyên Dũng, Phạm Thị Hoài, Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Xuân Hoàng, Trần Mạnh Hảo, Trần Vũ, Bùi Vĩnh Phúc, Lê Lựu, Ngụy Ngữ, Mường Mán, Chu Lai, Y Ban, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Nhật Tiến, Nhã Ca, Ma Văn Kháng, Lê Thị Thấm Vân, Trần Thị Trường, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Quốc Trụ, Trần Mộng Tú, Võ Phiến, Trần Thùy Mai, Nguyên Ngọc, Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Bá Chung, Hoàng Khởi Phong, Trùng Dương, Nguyễn Quốc Chánh, Lý Đợi, Lệ Hằng, Mai Ninh, Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Phan Lưu, Nguyễn Chí Thiện, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Mộng Giác, Dương Thu Hương, Lê Thị Huệ, Doãn Quốc Sĩ ngồi thảo luận văn học với nhau, chứ không phải chỉ ngồi nghe quan chức đọc diễn văn, khi đó tôi mới tin là có giao lưu văn học.

Chuyện này chưa xảy ra thì làm gì có không khí hoà giải, như nhà phê bình Đặng Tiến nhắc đến trong tham luận của ông về Thơ đến từ đâu [damau.org 08.01.2010]. Nếu ai trong nước đang thực sự có ý hướng hòa giải và giao lưu thì hãy thúc đẩy nhà nước cho phép tổ chức hội thảo văn học với những tác giả trong ngoài thuộc nhiều trường phái, khuynh hướng, tư tưởng khác nhau trong giòng văn học Việt Nam. Còn không hòa giải vẫn là giấc mơ của cả dân tộc và giao lưu văn hóa chỉ là giòng chảy một chiều từ trong ra ngoài.

[1] Thư viện Đại Học Cornell có Đối Diện từ số đầu tiên phát hành tháng 7.1969 đến số 56 phát hành vào năm 1974. Thư viện Đại học U.C. Berkeley cũng có nhưng không trọn bộ.

Hình:

1. Bìa Đối Diện số 36, tháng 6.1972 với bài viết “Tự do hay là chết” của Tiêu Dao Bảo Cự

2. Bài viết “Chọn một con đường” của Tiêu Dao Bảo Cự với bút danh Trường Sơn Ca trong Đối Diện số 41-42, Giáng Sinh 1972

bài đã đăng của Bùi văn Phú


2 bình luận »

  • Nguyễn Đặng viết:

    Phản hồi.
    Nguyễn Đặng.
     
    Tác giả đưa ra một viễn cảnh thật  lý tưởng  về việc giao lưu gồm nhiều nhà văn, thơ trong ngoài, và kết:” Nếu ai trong nước đang thực sự có ý hướng hòa giải và giao lưu thì hãy thúc đẩy nhà nước cho phép tổ chức hội thảo văn học với những tác giả trong ngoài thuộc nhiều trường phái, khuynh hướng, tư tưởng khác nhau trong giòng văn học Việt Nam. Còn không hòa giải vẫn là giấc mơ của cả dân tộc và giao lưu văn hóa chỉ là giòng chảy một chiều từ trong ra ngoài.”. Điều  này ai cũng muốn cả nhưng không ai làm nỗi, làm được. tóm lại là không tưởng với điều kiện VN hiện nay. Nếu diều kiện lý tưởng trên chưa tới thì chúng ta làm gì, và làm được gì? Hay chúng ta vẫn cứ:
    -         Có thật nhiều những trang  mạng như Talawas, Da Màu, Tiền Vệ….và nhiều trang mạng hải ngoại như hiện giờ.
    -         Không giao lưu với trong nước dưới bất kỳ hình thức nào nếu còn đảng CS.
    -          Và sẵn sàng chờ “năm năm mười năm hoặc lâu hơn nữa”.
    -         Và chúng ta, một thiểu số cứ đọc qua lại và tranh luận thậm chí nặng lời  với nhau.
    -         Đọc giả trong nước vẫn đọc báo trong nước vì các trang kể trên không dễ gì vô được đối với những người trên 50 tuổi. Không kể chuyện biết đâu các trang trên sẽ bị đánh sập liên tục như trường hợp của Talawas.
    Kết cục:
    -         Thế hệ hiện đang trao đổi với nhau trên mạng như vừa nói trong vài thập niên này sẽ qua đời. Thế hệ thứ hai thứ ba ở Hải ngoại chắc chẳng mấy người quan tâm đến văn học nước nhà.
    -         Thế hệ trẻ ở VN (60% sinh sau 1975) có một số bạn quan tâm đến văn học dần dà nản chí vì cảm thấy cô đơn  lạc lõng  giữa  cả hai luồng văn học, trong nước và hải ngoại. Không đọc được những tác phẩm chân chính(hay một phần của nó, như trường hợp Thơ Đến Từ Đâu, Sông Côn Mùa Nước Lũ vv… ) để biết thêm rằng có một ông Nam Dao, một bà Nguyễn Thị Hoàng Bắc, một Nguyễn Mộng Giác đang ở Hải Ngoại  và như Trần Mạnh Hảo trong nước,  thì họ sẽ như thế nào. Họ sẽ vô cảm với tất cả, sẽ phá phách và coi thường tất cả.  “Văn nghệ sĩ trong nước trong nước thì nhát, ở ngoài nước thì ngạo mạn”, con cháu tôi đã từng nói như thế khi tôi giới thiệu cho các cháu về những trang web văn học, về những tranh luận trên diễn đàn.
    -           Tóm lại, quyền  được tiếp cận với tác phẩm văn học ở hải ngoại là cần thiết với bạn đọc trong nước dù những tác phẩm đó chưa toàn vẹn. Hãy nhớ rằng chính quyền  cho dù có cho phép xuất bản những cuốn sách như trên thì cũng là chẳng đặng đừng mà thôi.
    -          Rất mong quý vị văn nghệ sĩ trong ngoài nước nên xử sự với nhau trên cái tình. Không thương nhau thì ai thương

  • Tôi muốn in sách ở Việt Nam | Bùi Văn Phú : suy tư và cảm nhận ở cõi trần viết:

    [...] viết “Hoà giải, kiểm duyệt và giao lưu” của tôi [damau.org 18.01.2010] đã có hai phản hồi chính của Nguyễn Đặng, có [...]

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)