Thấy hai anh bàn luận về từ “ké” trong đỏ ké thú vị quá, nên, mặc dù có ý riêng về “đỏ ké” từ trước, nhưng tôi vẫn còn muốn “đứng ngoài” để nghe hai anh thảo luận.  Nay, “hình như” anh Actionminded lộn “phản hồi” của anh Ngô Nguyên Dũng thành của tôi; vậy thì, nhân dịp này, tôi cũng xin phép “chạy vào” bàn luận đôi điều cùng các anh.
 
Tôi thấy anh Actionminded giải thích và đưa “link” về cụm “Canary Yellow” có sự hợp lý của anh trong vấn đề mầu làm thực phẩm.  Đúng là “Canary Yellow” rất gần với mầu đỏ, và nó có nhiều sắc độ (shades) khác nhau.  Còn “link” trước đây anh dùng để góp ý với anh NNDũng liên hệ đến một loại “cây ké”, có tên khoa học là Xanthium strumarium (còn có tên phổ quát là “the common cocklebur”, gốc ở Bắc Mỹ).  Và Xanthium (tiếng Hy-lạp là “xanthos”), đúng là “vàng”; nhưng vàng này có thể đúng là vàng “yellow” thật, chứ không chắc là vàng “canary yellow” vì chưa thấy có chỗ nào chỉ rõ ra như thế.  “Ké” là tên gọi chung cho rất nhiều loài khác nhau.  Chi Xanthium thuộc họ Cúc (Asteraceae) cũng được gọi chung là ké (trong đó có một cây được gọi là “cây ké đầu ngựa” (có tên khoa học là Xanthium inaequilaterum).  Bởi thế, đối với việc gọi tên các loài ké, nói chung, các nhà khoa học nhắc ta cần phải cụ thể để tránh sự nhầm lẫn.  Dù sao, xin cám ơn anh Actionminded một lần nữa về sự chia sẻ của anh.
 

Chi ké, danh pháp khoa học là Urena, là một loại cây thuộc họ Râm (Dâm) bụt, thường mọc khắp nơi trên thế giới ở những vùng nhiệt đới hay bán nhiệt đới. Tôi nghĩ chữ “ké” trong từ đỏ ké có liên hệ đến cây “ké hoa đào”, hoặc “ké hoa đỏ”, bông có mầu hoa đào, hoặc tím hồng (tên khoa học là Urena lobata, tên phổ thông là Caesar weed, tên Việt là thổ đỗ trọng, hồng hài nhi, dã mai hoa, dã miên hoa, dã đào hoa…)  Link http://www.ykhoanet.com/yhoccotruyen/baiviet/29_541.htm  cho biết:  “Đây là loại cây nhỏ, có thể cao đến 1 m, cành phân nhiều nhánh, toàn thân có lông mềm. Lá mọc so le, phía dưới gần như hình tròn hoặc hình tim, phía trên hình bầu dục, chia thùy nông, có răng cưa. Hoa mọc ở kẽ lá, có màu hồng. Quả hình cầu dẹt, có gai. Cây thuốc này thường mọc hoang dã ở nhiều nơi, được dùng rễ và toàn cây làm thuốc.”  Ngoài ra, chữ “ké” trong từ đỏ ké có thể liên hệ đến cây “ké hoa đỏ sậm” (tên khoa học là Urena rigida).  Cả hai cây ké này đều thuộc họ Râm bụt (bông bụt) Malvaceae.  [Về Urena lobata, có thể xem thêm  http://plants.ifas.ufl.edu/node/460 , http://www.lrc-hueuni.edu.vn/dongy/show_target.plx?url=/thuocdongy/K/KeHoaDao.htm&key=&char=K , và http://www.netcenter.com.vn/if/I_Detail.aspx?I=11&C=2&P=18448 .  Về Urena rigida, có thể xem http://zipcodezoo.com/Plants/U/Urena_rigida/ và        http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Urena_rigida_2.jpg .  Ngoài ra, trong Việt-Nam Tự-Điển của Lê Văn Đức & Lê Ngọc Trụ, một nghĩa của mục từ Ké có ghi: "(thực) Loại cây nhỏ thân nhám lá tròn hơi mo, hoa nhỏ đỏ sậm, trái dài không mấu (Urena rigida)" ].

 
Hy vọng một ít thông tin trên tạo ít nhiều… niềm vui cho các bạn “yêu hoa” và “yêu chữ nghĩa”, đặc biệt là các anh Ngô Nguyên Dũng và Actionminded. 
 

Riêng với anh Ngô Nguyên Dũng:
 
Về mặt ngôn ngữ, những thành tố như thui, ké, hếu, khè, lè, bệch, v.v., trong những từ ghép đen thui, đỏ ké, trắng hếu, vàng khè, xanh lè, trắng bệch, v.v. là những thành tố phụ, có vai trò phân loại và sắc thái hoá cho thành tố chính.  (Và, đặc biệt, theo Nguyễn Kim Thản, lè là tiếng Mường, có nghĩa là “xanh”; và bệch, từ gốc Hán-Việt “bạch”, có nghĩa là “trắng”).
 
Còn rú trong từ “rừng rú” mà anh đưa ra thì có nghĩa là “núi có rừng già” (theo Lê Văn Đức & Lê Ngọc Trụ); còn theo Từ Điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên thì rú là một phương ngữ, có nghĩa là “núi có nhiều cây cối rậm rạp”, như trong câu ca dao “Chim bay về rú về non / Cá kia về vực anh còn đợi em”.  Thật ra, “rú” là tiếng vùng Nghệ An, có nghĩa là “núi”, nói chung.  Trong Tân Đại Tự Điển Việt-Anh của Nguyễn Văn Tạo và trong Việt-Anh Tự Điển của Nguyễn Văn Khôn, “rú” đều được thích nghĩa là “forest”.  Như thế, hiểu một cách chung, “rú” là núi (có chứa rừng già), và, mở rộng nghĩa ra, cũng là “rừng”.  Thành tố “rú”, trong từ “rừng rú”, như vậy, là bị desemantic, một hiện tượng mòn nghĩa (ngữ nghĩa bị bào mòn) theo quá trình lịch sử.
 
Vài điều nhỏ xin góp với các anh.  Mong các anh vui và khoẻ.

 
Trân trọng,
Bùi Vĩnh Phúc

Rất cám ơn Anh đã trả lời cho thắc mắc của tôi về sự khác nhau giữa 2 quan điểm (1 của Anh, và 1 quan điểm khác theo tôi được biết) về mối quan hệ giữa Chữ – Hình vị – Âm tiết
-Theo quan điểm của Anh : “…..Trong tiếng Việt, nói chung, ranh giới của một hình vị (morpheme) trùng với ranh giới của một chữ (word), và cũng trùng với ranh giới của một âm tiết (syllable).  Có nghĩa là mỗi một âm tiết là một hình vị, và là một chữ…….”
-Tôi cũng đã đưa ra 1 ví dụ từ Thằn lằn, được xem 1 hình vị nhưng lại có 2 âm tiết.
và anh đã giải thích rất cặn kẽ.

Thành thật xin lỗi Anh vì lần trước cũng như lần này khi gửi cho Anh câu hỏi. tôi đang đi công tác ở Đà lạt, Sàigòn nên không thể trích dẫn nguyên văn tài liệu của các nhà chuyên môn tôi đã nêu tên (do tài liệu tôi đã để ở tận quê nhà Đà nẵng), tôi phải tạm trình bày lại giáo trình của Thấy giáo dạy tôi môn ngôn ngữ học đối chiếu tôi đã học ở Saigon Open University. Rất cám ơn Anh đã góp ý phân tích rõ hơn các ví dụ tôi đưa ra. Mặc dầu Anh chưa thể đưa ra những kết luận phê phán cụ thể (do không có trích dẫn nguyên bản) nhưng ý kiến của anh cũng đã cung cấp cho diễn đàn thêm những minh hoạ rõ ràng về các trường phái khác nhau, và như thế công việc của độc giả bây giờ vô cùng thú vị là……chọn ……võ môn học đạo, hiii….

Cuối cùng chân thành cám ơn Anh về lời chúc cũng rất ………”chuyên môn” và vô cùng tốt đẹp cho tôi trên con đường đi tìm Tiếng Việt.

Kính chúc Anh nhiều nhiều sức khoẻ để tiếp tục đóng góp cũng cho…….. sự nghiệp phổ quát Tiếng Việt.

Chân thành !

TTL