Tạp chí Da Màu – Văn chương không biên giới » Nếu Đời Không Có Em
Trang chính » Da Màu và Bạn, Sáng Tác, Tạp văn Email bài này

Nếu Đời Không Có Em

Hãy tưởng tượng rằng nàng đẹp (cứ hỏi Tư Mã Tương Như ắt rõ) mặc dù cái đẹp chưa là một thứ sine qua non cho đam mê. Thử nhìn khuôn mặt những nàng thơ (muse) của các nhà văn nhà thơ, thậm chí của các họa sĩ là những kẻ đi săn tìm cái đẹp bên ngoài mà xem, họ không chim sa cá lặn như ta tưởng.

Hãy tưởng tượng rằng nàng có khả năng  thưởng thức cái đẹp của văn, của thơ, của nét vẽ, của tiếng đàn, của câu hát. Điều này quan trọng hơn. Thưởng ngoạn là một hình thức sáng tạo (và tái tạo). Ta không hề trông thấy Kiều tận mắt mà chỉ hình dung dáng hình, tâm tính, nết hạnh nàng nhờ tài phác họa của Nguyễn Du. Sau đó, mỗi người đọc sẽ hình dung nàng theo cung cách của hắn. Mai sau có thể khoa học sẽ giúp chúng ta nhìn thấy nàng qua bộ óc mỗi người. Khi ấy ta sẽ than thầm, chao, sao anh chàng kia có thể hình dung ra cô Kiều nhạt nhẽo đến mức đó được ? hoặc cô Kiều của chị X sao giống chị ấy quá, xảnh xẹ, hạ cấp chứ không có chút lá ngọc cành vàng nào. Nhưng chắc chắn cũng có những nàng Kiều còn đẹp hơn tinh tế hơn Kiều Tiên Điền, cái đẹp được khám phá ngoài cả chủ tâm của người thơ.

Hãy tưởng tượng rằng nàng thông minh, không chỉ là thứ thông minh lý trí ; còn có thứ thông minh khác nữa : thông minh của cảm tính (intelligence émotionnelle)… Nguồn thông minh này sẽ rất cần thiết cho Hoàng tìm Phượng, cho Hoàng “thấy”được Phượng , nhận ra Phượng trong ngàn vạn loài lông vũ bay lượn quanh Hoàng. Anh hùng đoán giữa trần ai mới già !

Nhưng vị thế nàng lúc ấy cũng có chỗ cheo leo. Theo phong tục và văn hóa Trung Hoa dưới thời nàng sống, thiếu phụ góa chồng  là đóa hoa tàn. Nếu nàng không bị buộc phải chết theo người đàn ông “làm chủ” cuộc đời mình thì nàng cũng còn cách khác để giữ tiết : chui vào phòng the cửa đóng then cài, không tham dự vào sinh hoạt bên ngoài, dù chỉ là ngoài cánh cửa phòng nàng. Nhưng nàng đã không hành động đúng theo giáo dục của các ông đội lốt quân tử đội lốt trí thức, chỉ muốn duy trì một chế độ phong kiến phụ hệ mà trong đó xã hội bên ngoài hoàn toàn là độc quyền ngự trị  của giống đực. Các ông đạo đức giả : “Gia trung hữu cầm” trong nhà mà có đàn thì con gái sẽ …hoang dâm ; nhưng giá các ông lọt vào trường hợp biết cô gái đẹp thích nghe đàn, liệu các ông có lên mặt dạy dỗ hay tít mắt cười tình ? Vậy thì nàng là phụ nữ cấp tiến là kẻ tiền hô cho phong trào nữ quyền hàng trăm năm sau ?  Không chắc, nhưng ít ra nàng là kẻ có can đảm kêu gào đòi hỏi quyền sống cho chính mình. Nhan sắc, thông minh, nhạy cảm, đa tình là những yếu tố cần thiết giúp nàng có những quyết định dứt khoát bất kể những ràng buộc xã hội.

Cũng còn phải kể đến chàng nữa. Dù không phong tư tài mạo tót vời,  chắc hẳn  chàng cũng hội đủ được điều kiện của trang tài tử. Và chàng với nàng : giai nhân và tài tử, tài hoa gặp tài hoa. Ai bảo em là giai nhân/Cho lòng anh đau khổ/Ai bảo em ngồi bên cửa sổ/Cho vướng víu nợ thi nhân.. Ông Lưu Trọng Lư nói liều nhưng chắc người nghe chịu đèn lắm !

Nàng : Trác Văn Quân. Chàng : Tư Mã Tương Như.

Sách Sử Ký chép rằng khi dong chơi ở đất Lâm Cùng một hôm được mời đến dự tiệc nhà Trác Vương Tôn. Trác ông có cô con gái còn trẻ, vừa góa chồng, nghe tiếng Tương Như đã lâu, nên đứng bên cửa nhìn trộm chàng. Giữa buổi tiệc có người yêu cầu Tương Như dạo một khúc đàn, chàng liền soạn hai khúc (ấy, cái hứng khởi nó như vậy đó ; có khi ngồi ì cả ngày trước trang giấy chẳng được một chữ mà lúc không khí thuận lợi thì bảy bước một bài thơ là chuyện thường) rồi ôm đàn dạo khúc có tên là Phượng cầu Hoàng :
Phượng hề, phượng hề quy cố hương
Ngao du tứ hải cầu kỳ hoàng
Hữu nhất diễm nữ tại thử đường
Thất nhĩ nhân hà độc ngã trường
Hà do giao tế vị uyên ương
Dịch nghĩa : Hãy quay về đi, phượng ơi, đi ngao du bốn bể tìm chim hoàng (mà chim hoàng là) người con gái đẹp ở ngay trong nhà này, phòng gần nhưng người xa, khiến khô héo ruột gan ta, làm sao mà gặp gỡ nhau hẹn làm đôi chim uyên ương. Phượng và hoàng thật ra là cùng giống ; con trống là phượng, con mái là hoàng theo giải thích của Đào Duy Anh trong Hán Vi ệt từ điển. Thì ra hai cái xinh đẹp ấy (đẹp bên ngoài hay bên trong) đều xuất xứ từ một nòi : nòi tình.

Thế rồi Văn Quân bỏ nhà trốn theo chàng. Cái táo bạo đó cho ta thấy tâm tình của người đàn bà đang yêu.*

Gia đình nhà họ Phạm Duy thật tài hoa có một. Ông em út, Cẩn, sống chết suốt đời với âm nhạc, người ta biết tiếng đã đành ; nhưng ông Nhượng, chỉ cần một Tà áo Văn Quân đủ để lưu danh hậu thế. Tôi kể chuyện dài dòng mà dở ẹt nhưng Phạm Duy Nhượng chỉ soạn một khúc nhạc ngắn mà âm vang muôn đời không tắt. Không khí buổi gặp gỡ được dàn dựng chỉ với hai câu : “Có những chiều hoa nồng nhạc say liên hoan, bên những người hoa ngạt ngào hương tóc phấn” chừng đó đủ cho ta thấy, nghe, ngửi, đụng chạm, bàng hoàng phát muốn say dù chưa có giọt rượu nào chảy qua cuống họng. Từ khung cảnh ấy bước vào “một chàng phiêu lãng ôm đàn tới giữa đời”. Không phải tới giữa nhà đâu nghen, tới giữa đời. Chưa biết nhà Trác ông ; chỉ là sự tình cờ đưa đẩy. Mối tình chớm nở qua cách diễn đạt nhẹ nhàng, trong veo chứ không khàn đục : “Đàn hôn làn tóc, người đẹp tươi nét môi ; mộng vương tà áo, nhạc giao tình chơi vơi.”  Nghệ sĩ là thượng đế quyền uy, ít ra là đối với phẩm vật mà hắn tự sản xuất. Hắn không sản xuất theo đơn đặt hàng nên không cần theo tiếu chuẩn đòi hỏi. Hắn nói đàng đông mà có thể là chuyện đàng tây. “Ta gửi về người ơi mấy cung đàn Tư Mã xưa : Yêu đôi mắt huyền xinh như dáng thuyền…” Đến đây người nghe bắt đầu băn khoăn tự hỏi có còn là chuyện của Tư Mã hay của Nhượng ? “Nàng nhẹ đôi gót hài dừng bên mái ngoài. Văng vẳng tiếng ai cười như mộng đời xa xôi”  Chỗ này khiến ta chạnh nhớ những mối tình phơn phớt, tình bay bổng, tình phù du, tình của một chớp mắt, của một cơn mơ, tình xa xa, tình trên giấy, tình trên giòng nhạc, trong hơi thơ, tình đẹp nhưng không thật, không xa nhưng không thật gần của  kẻ đã nằm xuống từ nhiều năm qua mà mỗi hơi thở, mỗi bước đi ta vẫn nhớ vẫn nhắc…

Trong lịch sử, trong văn học, trong truyện truyền kỳ những cuộc tình đẹp hiếm hoi làm sao ! Chuyện Tư Mã và Trác là chuyện tình đẹp, đẹp khi gặp gỡ, đẹp khi kết thúc khiến ta nghi ngờ. Ta tự hỏi : sau hồi trốn nhà ra đi và gặp Tương Như, họ còn làm gì nữa ? Sinh con đẻ cái ư? Chao, buồn chết. Sao họ không lên mây ? Có ai nhìn thấy họ không, một chiếu có ráng vàng và mây ngũ sắc, chim phượng và chim hoàng chắp cánh bay cao, cao mãi…

bài đã đăng của Đặng Đình Túy


1 bình luận »

  • Bà Tám viết:

    Ông Túy ơi, họ bay cao mãi rồi họ làm gì?  Có lẽ họ biến thành mây rồi tan thành mưa, chảy xuống biển (hay xuống cống) ai biết được.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)