Thư Tòa Soạn »

tuần lễ 6/7–12/7. 2020: “Kẻ Lạ” trong Hội Họa Orientalism của Jean-Baptiste Le Paon và Maupérin

 

Jean-Baptiste Le Paon - J. Armistead LafayetteJean-Baptiste Le Paon, Tướng Lafayette và người hầu James Armistead Lafayette (1783)

Bức tranh trên được họa sĩ Pháp Jean-Baptiste Le Paon vẽ năm 1783, tả cảnh Tướng Lafayette chỉ ngón tay về hướng Yorktown, Virginia (là một chiến thắng quyết định của lực lượng quân đội Mỹ được Tướng George Washington và quân đội Pháp do Bá tước Rochambeau chỉ huy, đánh bại quân đội Anh dưới quyền lãnh đạo của Trung tướng Charles Cornwallis). Đứng phía trái tướng Lafayette (ở góc phải của bức tranh) là James Armistead Lafayette (1748-1832), người hầu da đen của ông. James là nô lệ, xung phong làm điệp viên nhị trùng, giả làm tay sai cho quân đội của Cornwallis để lấy tin và đồng thời cung cấp thông tin sai lạc từ phía Mỹ cho quân Anh, về sau lấy tên họ của Lafayette vì quý mến vị tướng người Pháp. Tuy lịch sử chứng minh rằng chiến thắng Yorktown đã lệ thuộc phần lớn vào tài năng tình báo của James, vào năm 1787, hơn một thập kỷ sau ngày Tuyên Ngôn Độc Lập Hoa Kỳ, và phải sau nhiều lần đệ đơn vận động, người chiến sĩ da đen mới được Đại hội đồng tiểu bang Virginia giải phóng khỏi ách nô lệ và thưởng tiền hưu trí $40 hàng năm (tương đương với $750 vào năm 2020). Bức tranh của Le Paon cho ta thấy hình ảnh James tay cầm cương ngựa bên cạnh chiến mã của Lafayette, có khuôn mặt đen tím gần như vô hình, với mũ hoa hòe và quần áo diêm dúa bóng bẩy theo thời trang có vẻ của thành phố Florence hoặc một xứ Trung Đông, như diễn viên phụ, như một phần của phông, là tài sản phục vụ, chỉ để trang trí hoặc làm nổi bật sự uy nghi của ông tướng da trắng trong quân phục thanh nhã, chỉnh tề.

Prince Canh - Mauperin
Maupérin, Hoàng tử An-nam Nguyễn Phúc Cảnh (1787)
(hiện trưng bày tại Séminaire des Missions Étrangères [Hội Thừa Sai Paris])

Chân dung Hoàng tử Cảnh được Maupérin vẽ năm 1787 (họa sĩ thường vẽ chân dung cho hoàng tộc Bourbon của các vua Louis, và đã vẽ bức này vào thời gian vua Gia Long gửi con trai mình là Thái tử Nguyễn Phúc Cảnh (1780-1801) với cha Bá Đa Lộc sang cung điện Versailles, Pháp, xin viện trợ. Như chân dung vẽ James Armistead, chân dung Hoàng tử Cảnh cũng có không khí Orientalist, na ná Ấn độ hay Trung Đông, không phải của Việt nam. Nguyễn Phúc Cảnh, tuy là Thái tử của một vương quốc chứ không phải là một nô lệ hay người hầu, dưới mắt người da trắng vẫn là một con tin đi xin ân huệ từ một cường quốc (tuy sắp sụp đổ vì cuộc Cách mạng Pháp), và lúc đó chỉ mới 7 tuổi nên được coi là đồ chơi exotic và linh hoạt của Marie Antoinette và các công chúa, hoàng tử, và bá tước trong hoàng gia Louis XVI; cũng không phản đối khi Maupérin yêu cầu mặc trang phục không có nét gì trung thực hay liên hệ đến văn hóa, tục lệ Việt Nam.

Cả hai bức tranh minh họa cho thuyết pouvoir/savoir (sức mạnh định nghĩa kiến thức) của Michel Foucault—mà theo sự diễn dịch của Edward Said là cách Phương Tây (Occident) đã dùng những biểu trưng, qua hội họa, văn chương, học thuật, chính trị, thương mại, để củng cố quyền lực và từ đó mãi mãi định nghĩa “Phương Đông” (Orient) là xa lạ, bí hiểm, màu mè, lạc hậu, trẻ con, không minh bạch, và không có chủ quyền định đoạt cho vận mệnh của  mình.

Do đó, hai chân dung trên cũng mỉa mai/mâu thuẫn vì được vẽ trong thời đại Cách Mạng/Lãng Mạn của Phương Tây, lúc lý thuyết bình đẳng đang lôi cuốn thành phần trí thức và nghệ sĩ Âu châu—nhưng thuyết bình đẳng chỉ áp dụng cho người da trắng, ở Tây Âu và Bắc Mỹ, và vì thế đã mở màn cho thời đại đế quốc thực dân.

***

Sáng Tác

“Buồng Trứng” và “Cứt Thỏ”- truyện ngắn của Cung Tích Biền
”Cái Gương Hỏng”- truyện ngắn của Đỗ Quý Dân
”Căn Nhà Mộng Mị”- truyện ngắn Nguyễn Đạt

Chuyên đề Chống Bạo Lực/Chống Kỳ Thị

“Bệnh Anh Hùng Lan Tới Mỹ” – bình luận chính trị của Đinh Từ Thức
“Con Chuồn Ớt”- truyện ngắn Nguyễn Tiến Đức
”Tạo Chỗ” thơ của Claudia Rankine/Nguyễn Nhân Trí chuyển ngữ
”Gọi Điện Thoại Trước Nhà”- truyện chớp của Claudia Rankine/Đặng Thơ Thơ chuyển ngữ

Chào mừng bạn đọc đến với tạp chí văn chương Da Màu

MỘT THỜI NÊN VẮNG MẶT- buồng trứng

8.07.2020

Đồng ruộng nhiều sâu rầy, ta dùng nhiều thuốc trừ sâu. Đồng ruộng thừa thuốc trừ sâu, thay vì giảm thuốc, ta cần thiết tăng thêm… sâu rầy. Để giải quyết số thuốc thừa. Hai thứ này luôn phải cân bằng để lai rai xài nhau. Ấy là cái sân khấu trình diễn.

CÁI GƯƠNG HỎNG

7.07.2020
c201ba47aad65416d4453d33e9556350_thumb.jpg

Thành phố … (chữ mờ quá người thuật không đọc được), nơi tôi đã lớn lên từ bé, rất nổi tiếng về công nghệ làm gương. Có những tấm gương giá đắt bằng tiền lương tôi làm một năm. Thế mà vẫn có người mua. Tôi may mắn được thừa hưởng tấm gương của cha tôi để lại. Tôi mơ hồ được biết tấm gương đó là bảo vật gia truyền do ông cố phía bên nội của tôi tự tay làm ra.

Bệnh anh hùng lan tới Mỹ

6.07.2020
clip_image004_thumb.jpg

Covid-19, từ Việt Nam có thể lây tới Mỹ trong 24 giờ. Bệnh anh hùng, từ Chủ Tịch Trần Đức Lương tới Tổng Thống Donald Trump, phải mất tới 15 năm. Mặc dầu nước Mỹ vẫn còn khoảng 12% người nghèo, nhưng thay vì ưu tiên lo cho người nghèo, Tổng Thống Trump vẫn muốn lập Công Viên Quốc Gia Anh Hùng. Đó là lý do khiến người viết nghĩ rằng Bệnh Anh Hùng đã lan tới Mỹ.

Căn nhà mộng mị

6.07.2020

Cái bị to xù của Đăng chỉ chứa hai bộ quần áo, hai cái áo ấm; thêm quyển sách duy nhất, Le Grand Meaulnes của Alain-Fournier. Trong ví ở túi quần có thẻ căn cước, thẻ sinh viên đã hết hạn từ lâu, và tờ giấy lệnh gọi nhập ngũ.

Bolton yêu tiền hơn yêu nước?


♦ Chuyển ngữ:
3.07.2020
Bolton-book-with-WH-background_thumb.jpg

Ngoài thành phần người Mỹ nhiệt tình ủng hộ Trump vì lý do chủng tộc hay kinh tế, còn có nhiều người gốc Việt ở hải ngoại, và người Việt trong nước ủng hộ Trump, vì tình yêu nước Việt, với kỳ vọng cao là Trump chống Tầu, bảo vệ Việt Nam, bảo vệ nhân quyền, đương đầu với độc tài cộng sản. Nhưng theo Bolton, Trump chẳng những không chống Tầu, ngược lại, còn tâng bốc, nài nỉ Tập Cận Bình giúp mình tái đắc cử. Quý vị nghĩ sao?

MỘT THỜI NÊN VẮNG MẶT- chuyện của châu chấu

3.07.2020

Nữ Sư phán rằng:
“Đạo hữu này phải được sống chung dài lâu với một con vật. Để tự thức dạy bảo. Bấy lâu Nhà ngươi quên rằng mình là …một con người. Muốn trở thành một con người hoàn hảo, không có chi khác hơn, là để con vật nó cai trị.”

MỘT THỜI VẮNG MẶT- Lời âm u khói núi

2.07.2020

Tôi, một thành phần rất lăng nhăng nhưng không thể vắng mặt chỗ đầu tên mũi đạn. Đôi khi thảnh thơi nghĩ: “Nếu thiếu vắng mình cuộc chơi sẽ thiếu khăn tang.”

Nếu chúng tôi tìm mọi cách để ra khỏi cuộc chơi – trốn lính hoặc đào ngũ chẳng hạn – các xưởng sản xuất chân nhựa, nạng gỗ, răng giả tròng mắt nhân tạo và đủ thứ lộn xộn lẫn vân vân, sẽ đồng loạt ế ẩm.

Chặn và Soát


♦ Chuyển ngữ:
30.06.2020
clip_image002_thumb.jpg

Những gì trước mặt ta đã biết nó sẽ xảy ra và rồi xe cảnh sát thắng két trước đầu xe như để cản đường. Đâu đâu cũng thấy đèn chiếu, còi hú, rồi tiếng rú kéo dài. Nằm xuống đất. Nằm xuống đất ngay. Biết ngay mà.

Mi đâu phải là gã đó nhưng mi có tướng mạo như gã vì chỉ có một gã thôi là cái gã luôn luôn có tướng mạo như thế.

PHÂN CẢNH

29.06.2020
20130930-173255_thumb.jpg

Bà vất con dao vào cái bồn rửa, bình tĩnh tiến tới cái điện thoại treo trên tường, bấm ba con số dễ nhớ nhất để gọi cấp cứu. Bà thong thả nói cho nhân viên tổng đài chuyện vừa xảy ra và đọc rõ ràng địa chỉ của căn nhà. Xong xuôi, bà lững thững trở về chỗ ngồi nơi chiếc bàn, ngó mãi vào hai bàn tay đẫm máu của mình. Ông nằm bất động như một đống thịt to tướng dưới chân cái bồn rửa.

con cái!

28.06.2020

không phải kịch bản nào
về nước
đều phổ quát – chưa bao giờ
tôi nói với ai “goodfuck
with the google!” tại sao?

Câu chuyện và dữ kiện: Nghĩ về chủng tộc, bạo loạn, và cảnh sát

26.06.2020
GeorgeFloyd-mural_thumb.jpg

Cái chết tàn khốc của George Floyd dưới tay những cảnh sát viên Minneapolis làm dấy lên những cuộc biểu tình và bạo loạn trên khắp nước Mỹ. Chúng ta vừa chứng kiến nhân loại ở chỗ tốt nhất và chỗ xấu nhất.

KHU TỰ TRỊ

24.06.2020

Phong trào xây dựng các khu tự trị không có cảnh sát (autonomous zone) trong các thành phố lên cao. Trong một cuộc biểu tình giữa hai phe, phe ủng hộ khu tự trị và …

Thăm con cháu trong mùa đại dịch

24.06.2020
clip_image002_thumb.jpg

Vào một ngày thứ bẩy, ba tháng kể từ khi Cali đóng cửa vì đại dịch và đang từ từ mở lại, tôi ra khỏi nhà lần đầu đi thăm mẹ con cô Út ở tình kế bên, cách nhà khoảng nửa tiếng lái xe.

Cali mở cửa lại với các biện pháp ngăn ngừa Covid-19 lây lan, mặc dù các ca nhiễm vẫn gia tăng;

kinh nghiệm điền đơn-xếp hàng-trả tiền-đi máy bay của công dân da đen

23.06.2020
Citizen_-_An_American_Lyric.jpg

Trước khi chấm dứt cuộc nói chuyện ngắn trên điện thoại, mi nói với người quản lý trên phôn là mi sẽ đến văn phòng để ký tên vào mẫu giấy. Khi mi tới nơi và tự giới thiệu, hắn buột mồm, Tôi không ngờ cô là da đen!

Rút lui khỏi WHO là lãnh đạo thiển cận- Hoa Kỳ nên đòi lời giải đáp, thay vì rút lui


♦ Chuyển ngữ:
23.06.2020
clip_image001_thumb.jpg

Quyết định chấm dứt vai trỏ của Mỹ Quốc trong tổ chức World Health Organization của Tổng thống Trump sẽ dẫn tới những hậu quả tai hại cho sức khỏe toàn cầu, và sẽ làm lợi cho đảng Cộng sản Trung Quốc. Dài theo cuộc khủng hoảng đại dịch Covid-19, đảng CSTQ đã quyết liệt theo đuổi một chiến dịch thông tin xuyên tạc gồm hai mục tiêu: phục hồi danh dự bị hư hại trong lúc đương đầu với đại dịch và gieo rắc mối bất hòa

THA HOÁ

22.06.2020
thahoa_thumb.jpg

Vùng châu Mỹ La Tinh, từ cả trăm năm nay, cũng là nơi chứng kiến nạn kỳ thị giữa thực dân Tây Ban Nha và người bản xứ, hay giữa dân bản xứ với nhau vì có giòng máu lai trắng hay lai đen. Trong ngôn ngữ Tây Ban Nha, có rất nhiều danh từ để chỉ những người có hai giòng máu như mestizo, criollo, mulato, v.v. (còn dân bản xứ không lai thì được gọi là indio). Những từ ngữ này liên tục thay đổi ý nghĩa và màu sắc theo thời gian và lịch sử phát triển xã hội, có lúc thì bị tránh né, có lúc lại được chấp nhận

TRONG BÓNG MÁT CỦA BỨC TƯỜNG

21.06.2020

Hai cha con đi dọc bờ sông. Trưa mùa hạ, mặt đường nhựa bốc lửa. Ngay cả tiếng ve trong hàng phượng inh ỏi từ sáng sớm cũng trở nên uể oải. Nhờ có cây cầu nổi qua sông, do công binh bắc tạm, người từ các làng quê đổ về xem lễ Phật đản đông hơn mọi năm. Mục đích của tôi là mấy quán nước trước chùa tỉnh hội mà tôi đoán thế nào cha tôi cũng ghé lại. Ông ngồi uống la-de với vài người bạn

Khi Phúc trở thành Phuc | Thờ Cúng Tổ Tiên

19.06.2020
b_thumb.jpg

Gia đình em đã vất những cái dấu xuống biển
khi bọn hải tặc Thái Lan xuất hiện ở chân trời,
thà ném bỏ chúng đi còn hơn thấy chúng bị hủy hoại?

Did his family throw them overboard
when Thai pirates appeared on the horizon,
preferring abandonment to seeing them ravaged?

Trở về Hayneville


♦ Chuyển ngữ:
18.06.2020
3.Jackson-Selma-HAYNEVILLE-Montgomery_thumb.png

Cảnh sát đã rút dùi cui ra – một số nhịp nhàng vỗ nó trên lòng bàn tay, kẻ khác hai tay giữ hai đầu gậy đứng đó chờ. Tôi không để ý cho tới khi tôi lại gần họ, và ngay cả lúc đó tôi vẫn bối rối không hiểu sao phần dưới mỗi huy hiệu cảnh sát, chỗ danh số của họ đáng lẽ phô bày, lại bị miếng băng keo đen che lại một cách gọn ghẽ.

Trích ‘Citizen: An American Lyric’


♦ Chuyển ngữ:
17.06.2020
clip_image004_thumb.jpg

Tất cả lịch sử phát sốt của chúng ta sẽ chẳng dẫn đến sự thấu hiểu gì,
sẽ chẳng giúp thân thể thấy rõ,
sẽ chẳng có cái nhìn
trong cặp mắt đồng tình, dẫu không có gì

Black and Blue


♦ Chuyển ngữ:
17.06.2020

Trên đường phố những bàn chân bước
Từng cặp, từng đôi lướt ngang
Trong khi ta, bơ vơ khốn khổ
Đen, vì ta đen nên ta buồn

Để dành

16.06.2020
clip_image002_thumb.jpg

Thân tình, chúng tôi vẫn thường nói chuyện về vấn đề kỳ thị – nam nữ, chủng tộc, tính dục, tuổi tác, v.v. – và cảm thấy hợp tính vì đa số đều có đồng quan điểm. Hai người, K và D, là nam đồng tính, cô M lớn tuổi hơn gốc người Latvia, còn tôi người Á châu duy nhất

Evaldo

16.06.2020

Thằng Evaldo lớn lên trong trại tế bần. Nó sống với các dì phước. Dì phước Teresinha dạy nó học chữ, dì hay cho nó bánh kẹo và kể chuyện cho nó nghe. Một lần dì chỉ tay lên tượng Đức Mẹ nói đó chính là má của nó. Từ trên cao, má nó luôn luôn nhìn xuống nó bằng ánh mắt dịu dàng, trìu mến.

Hai hiện tượng văn học Mỹ, một bối cảnh kỳ thị chủng tộc

15.06.2020
clip_image004_thumb.jpg

Trong văn học sử Hoa Kỳ có hai hiện tượng nổi bật với nhiều điểm giống nhau, đó là nữ văn sĩ Margaret Michell với cuốn “Gone With The Wind” (1936) và nữ văn sĩ Harper Lee, tác giả “To Kill A Mockingbird” (1960). Cả hai cuốn tiểu thuyết cùng có bối cảnh là miền Nam Hoa Kỳ, cùng khai thác đề tài xung đột chủng tộc (da trắng và da đen), cùng bán được mỗi cuốn hàng ba, bốn chục triệu ấn bản. Cả hai tác phẩm lại cùng được giải Pulitzer danh giá, đã được dịch ra nhiều thứ tiếng, và dựng thành phim rất thành công, chiếm được nhiều giải Oscar

Zip Bà Zip

12.06.2020
Image-by-vi-lang-Zip-ba-Zip_thumb.jpg

chúng tôi nhắm thẳng vào bà Zip, chúng tôi đi xuyên qua thân bà, và bà ta nhẹ nhàng bay lên cao, để lại tiếng cười lớn vọng xuống
rằng đời sống này chỉ là huyễn hoặc

Tôi Không Thở Được

11.06.2020

Người ta có thể nhịn ăn
người ta có thể nhịn uống
được ba ngày
nhưng không nhịn thở
được 3 phút

LỜI CHIA TAY ÊM ÁI


♦ Chuyển ngữ:
11.06.2020
51qO-JwByKL._SX324_BO1204203200__thumb.jpg

Patricio Pron (1975- ) là nhà văn và nhà phê bình văn học người Á Căn Đình. Vào năm 2010, ông được tạp chí Granta của Anh Quốc (ấn bản tiếng Tây Ban Nha) chọn là một trong 22 nhà văn trẻ xuất sắc viết bằng tiếng Tây Ban Nha. Ông đoạt giải thưởng văn chương Alfaguara của Tây Ban Nha lần thứ 22

Sinh Viên & Đại Hồng Thủy

10.06.2020
daihongthuy_thumb.jpg

Khi được hỏi sau này ra trường làm gì, các sinh viên trả lời muốn trở thành ngôi sao Hàn Quốc, đi dự liên hoan phim Cannes, muốn du học nước ngoài, sau vài năm về làm thẩm phán hoặc đại biểu quốc hội.
Sau trận Đại Hồng Thủy, mọi người đều chết, trừ một người đàn ông da đen thuộc giống khỏe mạnh nhất. Là người cuối cùng, anh phải mang theo trên người tất cả những gì còn lại.

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)