Vô Đề, 1990
Vật liệu: Baci chocolates (kẹo viên chocolates bọc giấy bạc được cung cấp thường xuyên vào tác phẩm)
Felix Gonzalez -Torres (1957-1996)
“Đây là cách từ chối kiểu tạo hình vững bền thuộc dạng điêu khắc thông thường, tác phẩm này có xu hướng biến mất, thay đổi, không cố định, và dễ đổ vỡ cấu trúc. Là một thử nghiệm vào chính bản thân tôi, để nhắc nhở lại niềm sợ hãi trong thời gian chung sống với Ross, ngày qua ngày Ross đã tự hủy hoại trước mắt tôi [Ross là người tình trong 8 năm, và chết bởi bệnh AIDS (SIDA) vào năm 1991].”
Felix Gonzalez-Torres người Cuba, trải qua thời niên thiếu ở Puerto Rico, và định cư tại New York. Thiên về trường phái Nghệ thuật Tối Giản, Gonzalez-Torres mất năm 1996 cũng từ bệnh AIDS. Năm 2007, tác phẩm của ông được tuyển chọn chính thức đại diện Hoa kỳ vào triển lãm lưỡng niên Venice Biennale.
Tác phẩm được triển lãm tại Viện Bảo Tàng Nghệ Thuật Đương Đại thành phố Los Angeles (MOCA), trong tranh khách thưởng lãm: họa sĩ Ann Phong (trái) và nhà văn Đặng Thơ Thơ (phải) đã tham dự vào sự thay đổi hình dạng cấu trúc tác phẩm (người xem tác phẩm này có thể ăn vài viên kẹo chocolates nếu thích).
Trong mấy ngày qua tôi đã bình tâm tự kiểm và suy xét với khoảng cách cần thiết biến cố media tai tiếng lôi thôi quanh bài dịch “The Death of Postmodernism and Beyond” của Alan Kirby được công bố lần đầu trên Da Màu. Kinh nghiệm dù không vui vẫn là kinh nghiệm quí khi con người khám phá ra ý nghĩa của nó bên dưới những âm thanh và cuồng nộ…
Kẻ giật dây xuất hiện. Rồi có tiếng còi. Cảnh sát bước ra và hắn lẩn trốn. Nhưng hắn vẫn đứng trên cái sân khấu tầm thường vô vị đó. Sân khấu được bài trí rất đơn sơ, nó được trang trí bằng rất nhiều mặt nạ ảo não. Hắn trốn vào trong chiếc mặt nạ ảo não nhất, co rúm người lại và thở dốc.
đường cong bị tổn thương
cơ thể ban ngày cơ thể ban đêm
thành phố
tiếng chim kêu đặc lại
chất dẻo cấy trong đầu
tóc chúng ta còn nồng
mùi bùn lục tỉnh
bọn con gái cựu kim sơn
vẫn tắm truồng
mấy mỏm đá phía nam
Nhưng tại sao anh không nhìn vào cái vô tư, bất cần, không vị lợi trong từng nét vẽ của ta. Nó có cái đẹp hồn nhiên và chân thật của nó chứ!
Zzz Li Bì
Ông tiếp, “Để chối bỏ tất cả, nhất định nhận mình là đứa con quê hương dù bị ruồng bỏ là sự lựa chọn khổ đau, đầy nước mắt.” Tai tôi lắng nghe lời ông tâm sự, nhưng trong mắt tôi, hình dung những cụm mây đang lồng lộng trên bầu trời. Chúng tụ, chúng bay, chúng tan. Chúng vô xứ. Chúng hoàn toàn tự do.
chả hiểu sao hễ mỗi lần [trong trí] tái hiện hình ảnh tôi [soải] ngụp/ lặn cùng lũ sư tử ngoài biển bắc [như có lần đã tưởng tượng] y rằng tối đó vừa chợp mắt là thấy liền khuôn mặt mình thực cũ kỹ/ già nua
… giữa đống [ký ức] đồng nát
tay chân thẳng im chịu đựng một vài cái nhói đau té đái lặng lẽ như ong chích dưới da
bà bác sĩ hốt bạc của thời thế
con trai con gái dậy thì mụn bọc nổi tùm lum có thể do bụi bặm quá nhiều trong không khí ô nhiễm, trong thức ăn ô nhiễm, trong ức chế sinh lý, trong ức chế chữ nghĩa…
Thơ là
Ăn một tô phở thật ngon nhiều tiêu hành tỏi ớt
toát mồ hôi
Ngủ một giấc thật say li bì ngáy vang nhà
không mộng mị
Nguyễn Hưng Quốc (qua Umberto Eco) đã thể hiện quan điểm của đa số thích được viết để chia xẻ với đám đông, nhưng tôi không khỏi lấy làm thú vị khi nghĩ đến một ngoại lệ, đó là trường hợp cố nhà văn Mỹ J.D. Salinger, người đã tuyên bố, “[Cuộc sống] của tôi rất hiền hòa, yên tĩnh. Chuyện xuất bản sách là sự xâm chiếm tàn ác đến đời tư của tôi. Tôi thích viết. Tôi yêu nghề viết. Nhưng tôi chỉ viết cho tôi, để làm tôi vui.”
Tôi đã biết mơ trong ngôn ngữ lạ, nhưng tôi vẫn viết, đọc, và nói tiếng Việt hàng ngày. Tôi đã mất, nhưng tôi vẫn còn Việt Nam. Tôi sống trong và bên ngoài quá khứ. Tôi hòa mình với những biến chuyển, nhưng tôi cũng đứng bên lề của thời gian.
con mắt ngái ngủ lần mò tìm kiếm
đụng vào
chỗ em dấu kín tài sản riêng bí ẩn
của đàn bà
suốt đời không đàn ông nào tìm ra được
Tôi có quyền mở xi-nhan ngay cả khi không cần quẹo
Trái hay phải là vấn đề của con đường
Lọt ổ gà bản thỏa hiệp thời gian
Ngã tư ngã năm xuôi chiều lại là chuyện khác
Vâng! Tất nhiên đúng da phải là
giáo trình cho một hành trình. Nhưng
mà là vì các em xắp xửa
chở thành người Hà Nội nên giáo
Ước mơ của cháu là gì? Ông hỏi …. Tôi nói không suy nghĩ: Cháu sẽ bay vào vũ trụ khám phá các vì sao. Ông bật cười sang sảng, tiếng cười ông ngân vang, òa vỡ trên từng lớp sóng. Sóng uốn đến tận giải ngân hà. Đó là ước mơ can đảm nhất mà ông từng nghe. Ước mơ của tôi vỡ tan sau tiếng cười của ông ngày ấy.
Có lúc tôi tưởng như mình đang trong
khoang hành khách của một chiếc máy
bay đang cất cánh, đang vượt lên
trên những đám mây, những cơn mưa,
Chỉ một đêm,
Tuyết phủ trắng hàng cây,
Con đường mất bóng dáng,
Lũ xe dàn ngang bên lề, bất động – Những nấm mộ
Thẳng hàng…
Những động từ,
đang sống ở dưới hầm,
sinh ra và hít thở trong hầm sâu,
dưới những tầng gác đè ngập đầu
nhét đầy chủ nghĩa lạc quan.
Triều đại Triệu Quang Phục đã để lại ấn tượng sâu đậm trên tâm tư người dân bản xứ nhưng chỉ có Lý Bí và Lý Phật Tử được sử Trung Quốc nhắc đến, còn Triệu Quang Phục thì không. Họ Lý được Trung Quốc nói đến vì tổ tiên là người Trung Quốc và đã được Bắc Triều chính thức bổ nhiệm. Vì họ Triệu đã đi sát với văn hoá bình dân bản địa và mang sắc thái riêng của Phật Giáo Giao Chỉ nên Trung Quốc không muốn nhắc đến.
Ngày tôi đi học xa, cũng là ngày mẹ chị hoá điên. Sự trùng hợp ấy mãi sau tôi mới biết. Người đàn bà đã từng bị ruồng rẫy, bị phụ tình để rồi có một đứa con côi ấy đã không còn giữ được sự tỉnh táo khi đối mặt với chúa, với đời. Người ta đã thấy bà cười, sau một tràng cười ngất như chưa bao giờ được cười, từ đó tiếng cười và tiếng khóc trộn với nhau…
Tôi đã nắm chặt trong tay thớ gạch tháp Champa
vô số đền đài đình chùa
cả những bức tường thành hoang tàn sót lại
Trên vết mạch tường như nấc thang cao mãi
Khi ngọn oải hương dâng đôi cánh múa trên trời
Và những vì tinh tú loan tin ánh sáng
Nơi
Thượng đế phóng sinh sự bình an, đẹp và say sưa nhất
Tôi ra đời
Mùa hè năm rồi nhà văn Nguyễn Tường Thiết, nhân chuyến nghỉ hè ở nhà tôi cùng với vợ, chị Thái Vân, và nhà thơ Trần Mộng Tú và chồng, anh Frank, đã đặt tên cho hòn đá này là Hòn Vua, khi tôi chỉ cho anh xem và nói cảm tưởng của tôi về hòn đá có dáng giống như một ông quan An Nam ngồi lặng lẽ ngóng ra biển trông về quê mẹ bên kia bờ Thái Bình.
NĐÔ : Không. Ý anh muốn nói là tất cả các nhà thơ Việt Nam đều chưa tìm được đường ra, đầu ra…. Tức là chưa bán được thơ…
NĐB : Em còn thấy một điểm chung của Thơ Việt Nam nữa là đọc rất dễ buồn ngủ… Cứ đọc được vài bài là thấy muốn ngủ ngay …
ảo ảnh những con mèo ngủ đông
quay tròn cánh tay dài tẩy sạch
khí hậu hoa hồng mùi em
đùng đục trong căn phòng tróc vỡ
cái đầu hôn trầm nay càng thiếu ôxy
rỗng
từng milimét
(trong lúc hấp hối tôi chợt nhớ ra mình phải viết tiểu thuyết)
Zzz: Nhiều người cho rằng nghệ thuật của ông là sự bịp bợm.
Warhol: Đúng và Sai.
Zzz Li Bì
Tính chất sơ khai ấu trĩ của kịch bản phim tương phản đậm nét với mức độ tinh vi của các hiệu ứng kỹ thuật cinê ngày nay. Phần lớn email và văn bản điện thư đều vô vị so với những gì thiên hạ thuộc mọi cấp bậc giáo dục đã từng cầm bút viết ra trước đây. Nhàm chán và nông cạn ngự trị mọi sự.
TUYỂN TẬP NGỰ THUYẾT